M&A đang chuyển từ cuộc đua về số lượng sang cuộc chơi của giá trị chiến lược
Thị trường bước vào giai đoạn chọn lọc
Theo PwC, giá trị M&A toàn cầu năm 2026 dự kiến đạt khoảng 4.000 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2025 và là mức cao thứ hai kể từ sau đợt tăng đột biến năm 2021. Trong khi đó, số lượng giao dịch dự kiến khoảng 42.000 thương vụ, giảm 13%. Diễn biến này cho thấy dòng vốn đang tập trung vào những thương vụ có quy mô lớn hơn, mang tính chiến lược cao hơn và khả năng tạo giá trị rõ ràng hơn.
KPMG cũng nhận định, hoạt động M&A đang lấy lại đà khi các dự án được tái khởi động, điều kiện tài chính ổn định hơn và doanh nghiệp đẩy mạnh tái cấu trúc danh mục đầu tư. Tuy nhiên, đây không phải một chu kỳ phục hồi đồng đều. Các yếu tố địa chính trị, thay đổi chính sách thuế, biến động pháp lý và tốc độ phát triển công nghệ đang khiến bên mua thận trọng hơn, đồng thời đặt yêu cầu cao hơn đối với khả năng thực thi thương vụ.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục là điểm đến của dòng vốn M&A, nhưng phân khúc giao dịch quy mô vừa nhiều khả năng vẫn là động lực chính, thay vì sự trở lại ồ ạt của các thương vụ tỷ USD.
Theo Grant Thornton, các giao dịch quy mô 50-200 triệu USD có nhiều lợi thế nhờ mức độ rủi ro dễ kiểm soát hơn, dòng tiền tương đối ổn định và cấu trúc giao dịch linh hoạt.
Đáng chú ý, bên mua chiến lược được dự báo tiếp tục đóng vai trò chủ đạo. Khác với các quỹ đầu tư tài chính vốn đặc biệt quan tâm đến định giá và khả năng thoái vốn, các tập đoàn chiến lược có xu hướng nhìn M&A từ góc độ dài hạn, tìm kiếm năng lực sản xuất, công nghệ, thương hiệu, mạng lưới phân phối hoặc nền tảng để mở rộng thị trường.
Nguồn cung cho M&A cũng đang hình thành từ những động lực mang tính cấu trúc. Nhiều doanh nghiệp gia đình tại Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển giao thế hệ, trong khi các khoản đầu tư vốn cổ phần tư nhân thực hiện trong giai đoạn 2019-2020 đang dần đến thời điểm thoái vốn. Cùng với khả năng gia tăng hoạt động thoái vốn nhà nước, những yếu tố này có thể tạo thêm nguồn tài sản cho thị trường trong giai đoạn 2026-2027.
Trao đổi với Báo Đầu tư Chứng khoán, luật sư Trương Hữu Ngữ, Công ty Luật Vilasia cho biết, thị trường M&A Việt Nam đang phục hồi, nhưng theo hướng chọn lọc hơn và chưa quay lại giai đoạn tăng trưởng trên diện rộng.
Riêng trong lĩnh vực bán lẻ hàng hóa, nhà đầu tư thường tìm kiếm thương hiệu, mạng lưới cửa hàng, hệ thống phân phối, logistics, dữ liệu khách hàng và khả năng kết hợp giữa kênh trực tuyến với cửa hàng vật lý. Đối với dịch vụ tài chính bán lẻ, các tài sản quan trọng gồm giấy phép, nền tảng khách hàng, dữ liệu tín dụng, mô hình chấm điểm, nguồn vốn, hệ thống thu hồi nợ và năng lực tuân thủ. Vì vậy, M&A trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng không chỉ là mua thị phần, mà còn là mua một nền tảng vận hành có khả năng mở rộng.
“Trong 12-24 tháng tới, M&A bán lẻ dự kiến vẫn tiếp tục diễn ra, nhưng bên mua sẽ ưu tiên các doanh nghiệp có dòng tiền tương đối rõ, hồ sơ pháp lý sạch, năng lực số hóa tốt và kế hoạch tích hợp sau giao dịch đủ thuyết phục. Định giá hợp lý và khả năng hoàn tất giao dịch sẽ quan trọng không kém tiềm năng tăng trưởng”, ông Trương Hữu Ngữ nhận định.
Khẩu vị M&A giai đoạn cuối năm
Thương hiệu, mạng lưới phân phối và dữ liệu khách hàng ngày càng trở thành những tài sản chiến lược giúp doanh nghiệp Việt gia tăng vị thế trong mắt các tập đoàn quốc tế.
Trong những tháng cuối năm 2026, y tế, giáo dục, năng lượng, công nghiệp, logistics… tiếp tục được nhận định là những lĩnh vực đáng chú ý trên thị trường M&A. Dược phẩm, bệnh viện, chẩn đoán và chăm sóc chuyên sâu đều có động lực tăng trưởng dài hạn, qua đó thu hút sự quan tâm của cả nhà đầu tư chiến lược trong nước và quốc tế.
Thương vụ Imexpharm (mã IMP) là một ví dụ. Ngày 5/5/2026, Livzon Pharmaceutical (Trung Quốc), thông qua Lian SGP Holding Pte. Ltd., hoàn tất mua 61,79% cổ phần IMP từ nhóm liên quan SK Group gồm SK Investment Vina III, Bình Minh Kim và KBA Investment, đồng thời nhận chuyển nhượng thêm 6,08% từ hơn 100 cổ đông khác, nâng tỷ lệ sở hữu lên 67,87%.
Thương vụ diễn ra trong quá trình SK Group thoái vốn khỏi Imexpharm. Trước đó, đến cuối năm 2025, nhóm SK sở hữu khoảng 65% Imexpharm. Theo ước tính của Công ty Chứng khoán FPT trước khi thương vụ hoàn tất, giá trị giao dịch khoảng 5.731 tỷ đồng, tương đương mức giá bình quân 57.400 đồng/cổ phiếu.
Bên mua không chỉ tìm kiếm một khoản đầu tư tài chính. Livzon có thể tận dụng nền tảng sản xuất và thị trường của Imexpharm tại Việt Nam, trong khi Imexpharm có cơ hội tiếp cận thêm năng lực về sản phẩm, công nghệ và R&D từ đối tác dược phẩm Trung Quốc.
Bên cạnh y tế, năng lượng được Grant Thornton đánh giá có triển vọng M&A tích cực nhờ nhu cầu điện gia tăng và quá trình chuyển dịch năng lượng. Năng lượng tái tạo, đốt rác phát điện và các dịch vụ tiện ích liên quan được kỳ vọng tiếp tục thu hút dòng vốn.
Công nghiệp và logistics cũng nằm trong nhóm được quan tâm khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc. M&A có thể trở thành công cụ giúp doanh nghiệp nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất, logistics, tiếp cận khách hàng và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về chuỗi cung ứng, thuế quan và tiêu chuẩn tuân thủ.
Trong khi đó, giáo dục và các dịch vụ phát triển nguồn nhân lực cũng nổi lên nhờ nhu cầu nâng cao kỹ năng và sự tham gia ngày càng sâu của khu vực tư nhân.
Một điểm đáng chú ý của M&A Việt Nam là thương hiệu và hệ thống phân phối ngày càng trở thành những tài sản chiến lược. Nhà đầu tư nước ngoài không nhất thiết phải xây dựng thị trường từ đầu khi có thể mua một doanh nghiệp Việt Nam đã sở hữu thương hiệu, khách hàng và mạng lưới phân phối.
Thương vụ Công ty cổ phần Tập đoàn Thiên Long (mã TLG) - Kokuyo là một trường hợp điển hình. Kokuyo của Nhật Bản công bố kế hoạch mua tổng cộng 65,01% cổ phần TLG, với giá trị khoảng 27,6 tỷ Yên, tương đương khoảng 4.700 tỷ đồng.
Theo kế hoạch, Kokuyo sẽ gián tiếp mua 46,82% cổ phần TLG bằng cách thâu tóm Thiên Long An Thịnh, sau đó hướng tới sở hữu trực tiếp thêm 18,19% thông qua chào mua công khai. Theo lộ trình, giao dịch mua 100% cổ phần Thiên Long An Thịnh dự kiến hoàn tất vào tháng 8/2026, sau đó chào mua công khai từ tháng 10 đến tháng 11/2026, tùy thuộc vào quá trình làm thủ tục.
Mục tiêu của thương vụ không dừng ở thị trường Việt Nam. Kokuyo xem mạng lưới sản xuất, phân phối và thương hiệu của Thiên Long là nền tảng để mở rộng hoạt động tại ASEAN. Ở chiều ngược lại, Thiên Long có thể tận dụng năng lực thiết kế, phát triển sản phẩm, marketing và công nghệ từ đối tác Nhật Bản.
Thiên Long hiện có sản phẩm tại 75 quốc gia và vùng lãnh thổ, doanh thu xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 44 triệu USD. Chính năng lực đã được xây dựng này làm gia tăng giá trị chiến lược của doanh nghiệp trong mắt bên mua.
Thị trường tài chính cũng đang chú ý đến thương vụ SHB Finance và Krungsri. SHB và Krungsri ký thỏa thuận chuyển nhượng 100% vốn SHBFinance ngày 25/8/2021 theo hai giai đoạn. Krungsri đã hoàn tất nhận chuyển nhượng 50% đầu tiên vào tháng 5/2023.
Đối với 50% còn lại, Ngân hàng Nhà nước đã chấp thuận việc chuyển đổi SHBFinance từ công ty tài chính trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên thành công ty tài chính trách nhiệm hữu hạn một thành viên. Theo công bố mới nhất của SHB, các bên đang thực hiện những thủ tục cuối cùng và thanh toán, dự kiến hoàn thành vào giữa quý III/2026.
Luật sư Trương Hữu Ngữ đánh giá, đối với SHBFinance, lợi ích tiềm năng lớn nhất không chỉ nằm ở việc bổ sung vốn. Việc Krungsri nắm giữ 100% vốn có thể tạo ra cơ chế quản trị thống nhất hơn, rút ngắn quá trình ra quyết định và tạo điều kiện chuyển giao sâu hơn về quản trị rủi ro, chấm điểm tín dụng, công nghệ, phát triển sản phẩm, kênh phân phối và thu hồi nợ.
Krungsri cho biết, việc kết hợp chuyên môn tài chính tiêu dùng của mình với SHBFinance nhằm tăng cường năng lực marketing, kênh phân phối và quản trị rủi ro, qua đó thiết kế các sản phẩm tài chính tiêu dùng phù hợp hơn với nhu cầu của khách hàng Việt Nam.
Nhìn chung, bức tranh M&A Việt Nam nhiều khả năng sẽ được định hình bởi sự chọn lọc thay vì cuộc đua về số lượng. Các tập đoàn chiến lược sẽ tiếp tục tìm kiếm những doanh nghiệp có thương hiệu mạnh, thị trường sẵn có, năng lực sản xuất và khả năng mở rộng trong khu vực. Y tế, năng lượng, công nghiệp, logistics, giáo dục và các thương hiệu tiêu dùng có vị thế sẽ là những nhóm được đặt vào tầm ngắm của dòng vốn M&A.
