Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Trung Quốc đã chạm mức 1,7% vào ngày 7/10, mức thấp nhất trong năm nay. Mức lợi suất này thấp hơn hơn 3 điểm phần trăm so với mức 5,3% của trái phiếu kho bạc Mỹ cùng kỳ hạn, đồng thời thấp hơn nhiều so với lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Anh, Pháp và Nhật Bản.
"Trung Quốc đang đi ngược lại xu hướng chung của toàn cầu", Lynn Song, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách thị trường Trung Quốc tại ngân hàng đầu tư ING cho biết.
Tại hầu hết các nền kinh tế lớn, lợi suất trái phiếu đang có xu hướng tăng dần do phản ứng của nhà đầu tư trước gánh nặng nợ công ngày càng lớn và cú sốc giá năng lượng bắt nguồn từ xung đột Trung Đông. Sự lạc quan về trí tuệ nhân tạo (AI) cũng thu hút dòng tiền rời khỏi thị trường trái phiếu chính phủ để chảy vào các phòng thí nghiệm AI và các đơn vị xây dựng trung tâm dữ liệu, qua đó tạo thêm áp lực đẩy lợi suất lên cao ở những nơi khác.
Trong khi đó, Trung Quốc lại đối mặt với những áp lực khác biệt. Dù xuất khẩu vẫn mạnh mẽ, nền kinh tế nói chung vẫn bị kìm hãm bởi sức chi tiêu tiêu dùng yếu và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài. Các biện pháp kiểm soát vốn khiến tiền tiết kiệm của người dân bị giữ lại trong nước, trong khi kênh đầu tư từng được nhà đầu tư ưa chuộng là bất động sản nay đã mất đi sức hấp dẫn. Do thiếu các lựa chọn thay thế, dòng tiền tiết kiệm này đổ mạnh vào thị trường trái phiếu, đẩy giá lên cao và kéo lợi suất xuống thấp.
Ngành ngân hàng Trung Quốc cũng góp phần thúc đẩy xu hướng này. Trước nhu cầu vay vốn ảm đạm, các ngân hàng Trung Quốc đã chuyển hướng sang mua trái phiếu để gia tăng quy mô tài sản. Theo Wall Street Journal, danh mục đầu tư trái phiếu của các ngân hàng Trung Quốc đã đạt mức 29.000 tỷ nhân dân tệ (khoảng 4.400 tỷ USD) tính đến tháng 8, cao gấp hơn hai lần so với mức nắm giữ của các tổ chức này chỉ ba năm trước đó.
"Trung Quốc vẫn đang dư thừa tiền tiết kiệm… Phần lớn số tiền đó cuối cùng lại chảy vào thị trường trái phiếu", Julian Evans-Pritchard, Trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế Trung Quốc tại Capital Economics cho biết.
Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cũng đã thay đổi lập trường. Vào năm 2024, mối lo ngại của các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc về mức lợi suất thấp đã trở nên nghiêm trọng đến mức họ từng lên kế hoạch bán trái phiếu nhằm đẩy lợi suất lên cao. Nhưng trong năm nay, ngân hàng trung ương lại chuyển sang vị thế mua ròng. Đây là tín hiệu cho thấy các nhà chức trách hiện xem chi phí vay vốn thấp là yếu tố có lợi cho các lĩnh vực đang gặp khó khăn trong nền kinh tế.
Tuy nhiên, lợi suất thấp cũng đi kèm với những hệ quả nhất định. Người tiết kiệm nhận được ít thu nhập hơn từ các khoản tiền gửi và tài sản nắm giữ, qua đó có thể làm giảm tiêu dùng nói chung. Đồng thời, mặt bằng lãi suất thấp kéo dài cũng phản ánh kỳ vọng tăng trưởng kinh tế yếu, khiến doanh nghiệp ít có động lực mở rộng lực lượng lao động hoặc cam kết vốn đầu tư.
Đợt bán tháo trái phiếu toàn cầu - vốn đẩy lợi suất tại Mỹ và châu Âu lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ - chủ yếu bắt nguồn từ những yếu tố không hiện diện rõ nét tại Trung Quốc, bao gồm lạm phát dai dẳng, hoạt động vay nợ chính phủ ở mức cao và sự bùng nổ đầu tư nhờ vào lĩnh vực công nghệ.
Trung Quốc mở rộng dòng vốn giá rẻ ra thị trường quốc tế
Trung Quốc cũng đang để dòng vốn giá rẻ chảy ra nước ngoài, đưa nước này trở thành một trong số ít nguồn cung vốn chi phí thấp cho các bên vay vốn quốc tế.
Theo dữ liệu do Bloomberg tổng hợp, các cơ quan quản lý Trung Quốc đã phê duyệt cho phép chuyển tiền thu được từ hơn 40% lượng trái phiếu panda phát hành từ đầu năm đến nay ra nước ngoài. Đây là tỷ lệ cao nhất từng được ghi nhận. Tổng số tiền được phép chuyển ra nước ngoài có thể lên tới 130 tỷ nhân dân tệ (19 tỷ USD), cũng là mức cao kỷ lục.
Trong đó, trái phiếu panda là trái phiếu định danh bằng đồng nhân dân tệ, do các tổ chức nước ngoài phát hành tại thị trường Trung Quốc đại lục.
“Các tổ chức phát hành trái phiếu panda nhận thấy chi phí vay vốn bằng đồng nhân dân tệ tại thị trường nội địa ngày càng cạnh tranh hơn so với các thị trường khác”, Dariusz Kowalczyk, Trưởng bộ phận chiến lược đa tài sản khu vực châu Á tại Banco Bilbao Vizcaya Argentaria SA cho biết.
Sự chuyển dịch này gợi nhắc lại tình hình tại Nhật Bản nhiều thập kỷ trước, khi lợi suất ở mức cực thấp và lượng tiền tiết kiệm trong nước dư thừa đã khiến dòng vốn ồ ạt chảy ra nước ngoài, mặc dù quy mô dòng vốn của Trung Quốc hiện vẫn chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với con số đó. Lạm phát thấp và nền kinh tế suy yếu đã đẩy lãi suất xuống mức thấp hơn trong bối cảnh chi phí vay vốn ở các nơi khác lại tăng lên, đồng thời Trung Quốc cũng đang nới lỏng kiểm soát đối với dòng vốn xuyên biên giới nhằm gia tăng vai trò toàn cầu của đồng nhân dân tệ.
Nhật Bản đã mở cửa thị trường tài chính và thúc đẩy việc sử dụng đồng yên rộng rãi hơn vào những năm 1980. Sau nhiều năm duy trì lãi suất cực thấp, đồng yên đã trở thành nguồn cung cấp vốn toàn cầu với chi phí rẻ. Trong khi đó, Trung Quốc đang đi theo lộ trình có sự kiểm soát chặt chẽ hơn: thúc đẩy sử dụng đồng nhân dân tệ rộng rãi nhưng vẫn duy trì các hạn chế đối với dòng vốn và quản lý tỷ giá hối đoái.
Với chi phí vay vốn tại Trung Quốc thấp hơn nhiều so với Mỹ, sức hấp dẫn của đồng nhân dân tệ có thể sẽ còn tiếp diễn. Đồng thời, khi các mối quan hệ thương mại ngày càng sâu rộng, ngày càng nhiều bên vay vốn sẽ có nhu cầu sử dụng đồng nhân dân tệ một cách tự nhiên hơn.
"Điều này có thể dần củng cố vai trò của Trung Quốc, góp phần chuyển đổi từ một quốc gia thương mại lớn chủ yếu hoạt động trong hệ thống lấy đồng đô la làm trung tâm trở thành nhà cung cấp các giải pháp thay thế về vốn, thanh toán và đầu tư trên toàn cầu”, Wei Li, Giám đốc bộ phận đầu tư đa tài sản tại BNP Paribas Securities nhận định.