Hôm thứ Tư (7/10), bà Kristalina Georgieva, Tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo rằng kinh tế toàn cầu đang đối mặt với nhiều rủi ro khi giá năng lượng duy trì ở mức cao, nợ công lập kỷ lục và làn sóng đầu tư vào AI tiềm ẩn những bất ổn mới.
Bà Georgieva cho biết thế giới đang chịu tác động từ hai cú sốc trái chiều: cú sốc nguồn cung năng lượng tiêu cực do xung đột tại Trung Đông và cú sốc nhu cầu tích cực từ AI, nhưng đồng thời làn sóng đầu tư vào AI cũng đang góp phần làm gia tăng lạm phát.
"Tác động tổng hợp của hai cú sốc này không đồng đều trên toàn thế giới", bà Georgieva nhận định.
Giá dầu hiện vẫn duy trì ở mức 100 USD/thùng, trong khi công suất lọc dầu bị gián đoạn khiến biên lợi nhuận crack spread đối với các sản phẩm chủ chốt như diesel tăng thêm 100 USD/thùng. Trong khi nhu cầu năng lượng sẽ tăng trong mùa sưởi ấm mùa đông, ngay cả khi nguồn cung khí tự nhiên vẫn bị hạn chế do những rủi ro đối với hoạt động vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz.
Bà Georgieva cho biết giá năng lượng tăng cao đang đẩy lạm phát, lãi suất điều hành và lợi suất trái phiếu tăng lên, trong bối cảnh lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Mỹ, Đức và Nhật Bản hiện đang ở mức cao nhất kể từ các năm 2007, 2009 và 1996 và vẫn đang tiếp tục gia tăng.
Gánh nặng nợ ngày càng tăng
Bà Georgieva cho biết, một vấn đề khác làm gia tăng lo ngại là gánh nặng nợ công ngày càng lớn, tình trạng này đang kìm hãm tăng trưởng và gia tăng áp lực lạm phát. Theo IMF, nợ công toàn cầu hiện đang ở mức cao nhất kể từ Thế chiến II và được dự báo sẽ vượt mốc 100% GDP trước năm 2030.
Trong đó, các nền kinh tế phát triển, dẫn đầu là Mỹ là những trường hợp đáng lo ngại nhất về gánh nặng nợ, với tỷ lệ nợ trên GDP cao hơn so với các thị trường mới nổi và các quốc gia thu nhập thấp.
"Tuy nhiên, chúng tôi chưa thấy những hành động quyết liệt tại các nền kinh tế phát triển đang gánh khoản nợ lớn, điều cấp thiết hiện nay là cần có các kế hoạch củng cố tài khóa trung hạn đáng tin cậy, trong một số trường hợp cần được hỗ trợ bởi các biện pháp tài khóa ngay lập tức, bao gồm cả việc giảm bớt áp lực lên chính sách tiền tệ", bà cho biết.
Sau hơn 5 năm lạm phát duy trì ở mức cao hơn mục tiêu, áp lực lạm phát vẫn tiếp diễn do các yếu tố như quá trình phát triển AI, cú sốc về giá năng lượng và lương thực, thuế quan, chi tiêu quốc phòng tăng cao và chi phí trả nợ lớn.
Những rủi ro từ AI
Bà Georgieva cũng nêu bật các rủi ro khác liên quan đến AI, lĩnh vực mà tỷ trọng đầu tư so với GDP được dự báo sẽ vượt qua cả đầu tư cho ngành đường sắt, lưới điện hay cơ sở hạ tầng viễn thông.
Sự tập trung ngày càng lớn về mặt kinh tế và tài chính đang tạo áp lực buộc các công ty AI phải gia tăng năng suất và lợi nhuận để tương xứng với mức định giá cao ngất ngưởng, khi sự thất vọng của thị trường có thể biến thành một cú sốc có tác động sâu rộng.
Tuy nhiên, IMF chỉ ra rằng nếu được triển khai đúng hướng, AI có thể đóng góp thêm 0,5 điểm phần trăm vào tốc độ tăng trưởng toàn cầu mỗi năm.
Bà Georgieva cho biết sự chuẩn bị sẵn sàng cho AI là yếu tố then chốt, trong đó cần xây dựng các hàng rào quản lý để kiểm soát những rủi ro đáng kể mà AI có thể gây ra, bao gồm tác động lớn đến thị trường lao động, rủi ro nghiêm trọng về an ninh mạng và ổn định tài chính, cũng như nguy cơ các mô hình AI tiên tiến vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người.
Ngoài việc xây dựng sức mạnh tài chính, ngay cả với những tổn thất chính trị khó khăn, bà Georgieva cho biết các chính phủ nên thực hiện các biện pháp khác để thúc đẩy tăng trưởng, như cải cách nhằm nâng cao kỹ năng của lực lượng lao động, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thành lập và giải thể doanh nghiệp, tăng cường an ninh năng lượng và đơn giản hóa các quy định.
