Từ chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu đến lưới điện và mạng viễn thông, các chính phủ và doanh nghiệp đang rót vốn mạnh vào những dự án có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến AI. Dòng vốn này tiếp thêm động lực cho kinh tế toàn cầu, nhưng đồng thời cũng đẩy chi phí vay vốn tăng lên.
Tại cuộc họp thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Bangkok trong tuần này, các lãnh đạo ngân hàng trung ương của nền kinh tế lớn nhất thế giới cho biết sự bùng nổ cũng đang tạo ra áp lực lạm phát mới và rủi ro tài chính, do dòng vốn đầu tư đang đổ vào lĩnh vực này từ rất sớm, trong khi những lợi ích về năng suất mà AI được kỳ vọng mang lại vẫn chưa xuất hiện.
“Nếu bạn là thống đốc ngân hàng trung ương, bạn phải thừa nhận đây là một cú sốc… Rõ ràng là cú sốc đang đánh vào phía cầu của nền kinh tế trước khi nó đánh vào phía cung”, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh cho biết.
Ông cảnh báo quá trình chuyển đổi này có thể diễn ra rất gập ghềnh khi các nhà đầu tư, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách vẫn đang tìm cách thích ứng với một công nghệ mà những bên giành chiến thắng cuối cùng vẫn chưa rõ ràng.
Một số các nhà hoạch định chính sách khác từ các nền kinh tế lớn thuộc G20 nhận định rằng chỉ cần triển vọng lợi nhuận lạc quan làm cơ sở cho các khoản đầu tư vào AI bị điều chỉnh nhẹ cũng có thể gây ra những biến động lớn trên thị trường. Đợt bán tháo cổ phiếu công nghệ châu Á trong tuần này là một minh chứng.
Cuộc tranh luận đánh dấu một sự thay đổi đáng chú ý so với những năm sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008, khi các nhà hoạch định chính sách lo lắng về lượng tiết kiệm toàn cầu dư thừa và lạm phát liên tục ở mức quá thấp.
Hiện tại, các ngân hàng trung ương ngày càng nhận ra vấn đề ngược lại: nhu cầu vốn quá lớn.
“Đang có một cuộc chiến toàn cầu vì tiền… Đầu tư vào AI là một trong những yếu tố chính đẩy chi phí lên cao”, nhà hoạch định chính sách của Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB), Martins Kazaks cho biết.
Áp lực đó đang được khuếch đại bởi các chính phủ từ Mỹ đến Nhật Bản và Đức đã đi vay rất nhiều cho các dự án quốc phòng, chính sách công nghiệp và năng lượng.
Đối với các ngân hàng trung ương, điều này đồng nghĩa với việc mức lãi suất cần thiết để duy trì nền kinh tế vận hành ổn định, được gọi là lãi suất cân bằng dài hạn (R-star) có thể đang tăng lên.
“Vấn đề hiện nay khi tính toán R-star là những vì sao bị mây che phủ, mà mây lại quá dày… Chúng ta biết R-star đang cao hơn, nhưng không biết cao hơn đến mức nào”, Lesetja Kganyago, Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Nam Phi cho biết.
Lãi suất trung lập cao hơn đồng nghĩa với việc cùng một mức lãi suất danh nghĩa sẽ có tác dụng kiềm chế nền kinh tế yếu hơn so với nhận định trước đây.
Nhà kinh tế trưởng của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) Huw Pill cho biết: “Có thể lãi suất trung bình sẽ cao hơn một chút”.
Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BOJ) đã xem nhu cầu liên quan đến AI là yếu tố đằng sau việc tăng lãi suất gần đây, và cho rằng áp lực giá do đầu tư thúc đẩy đã trở nên rộng hơn và dai dẳng hơn.
Các nhà kinh tế kỳ vọng BoE sẽ tăng lãi suất tại cuộc họp tiếp theo vào ngày 5/11. ECB và Fed đã tăng lãi suất vào tháng 9 và thị trường phần lớn cho rằng hai ngân hàng trung ương này sẽ tiếp tục tăng lãi suất vào tháng 12.
Kỷ nguyên tiền rẻ đã chấm dứt
Viễn cảnh chi phí đi vay cao hơn về cơ cấu đặt ra thách thức đối với các chính phủ vốn đã gánh những khoản nợ lớn trong những năm lãi suất dao động gần bằng 0.
Lợi suất trái phiếu chính phủ đã tăng trên khắp thế giới và trong những tuần gần đây, lợi suất trái phiếu đã đạt đến mức chưa từng thấy kể từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Khu vực đồng euro, đặc biệt là Pháp với gánh nặng nợ công lớn, được đánh giá là dễ bị tổn thương hơn trước những diễn biến này.
Phần lớn làn sóng đầu tư do AI thúc đẩy đang diễn ra tại Mỹ và ở mức độ thấp hơn là Nhật Bản cùng một số nền kinh tế khác ở châu Á, trong khi ASML và Siemens nằm trong số ít doanh nghiệp châu Âu được xem là những bên hưởng lợi rõ rệt.
Trong khi đó, châu Âu phải đối mặt với chi phí năng lượng cao hơn do các cuộc xung đột ở Iran và Ukraine, làm tăng áp lực lạm phát và siết chặt tài chính công.
Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết: “Có những trường hợp đặc biệt dẫn đến một số quốc gia bị ảnh hưởng nhiều hơn, Pháp là một trường hợp điển hình… Đối với Pháp, giải pháp trước tiên và quan trọng nhất phải đến từ chính nước này, liên quan đến chính sách tài khóa".
