Đồng Euro kỹ thuật số: lộ trình rõ, quyết định phát hành chưa chốt
Euro kỹ thuật số được thiết kế như phương tiện thanh toán hằng ngày, không phải tài sản đầu tư như Bitcoin. Theo ECB, đây là dạng số của tiền ngân hàng trung ương dành cho người dân và doanh nghiệp, bổ sung cho tiền mặt và các phương thức thanh toán tư nhân. Sản phẩm dự kiến phục vụ thanh toán tại cửa hàng, mua sắm trực tuyến và chuyển tiền giữa cá nhân, cả khi có kết nối lẫn ngoại tuyến.
Phát biểu tại chương trình MNI Connect, ông Piero Cipollone, thành viên Ban Điều hành ECB nhấn mạnh, dự án không chỉ nhằm khắc phục điểm yếu của hệ thống thanh toán hiện nay. Theo ông, đây còn là nền tảng để các nhà cung cấp dịch vụ châu Âu phát triển sản phẩm mới. Theo mô hình đề xuất, ngân hàng và đơn vị thanh toán được cấp phép sẽ phân phối euro số, duy trì quan hệ với khách hàng và cung cấp dịch vụ gia tăng.
Tuy nhiên, lộ trình này không đồng nghĩa với quyết định phát hành. Ông Cipollone cho biết, Hội đồng EU đã thống nhất quan điểm vào tháng 12/2025, Nghị viện châu Âu thông qua quan điểm vào tháng 7/2026, và các cuộc đàm phán giữa các cơ quan EU đang diễn ra. ECB chỉ quyết định có phát hành hay không sau khi luật được thông qua. Nếu quy trình lập pháp hoàn tất vào cuối năm 2026, ECB đặt mục tiêu sẵn sàng cho khả năng phát hành lần đầu trong năm 2029.
Giai đoạn thử nghiệm dự kiến kéo dài 12 tháng, bắt đầu từ nửa cuối năm 2027, với 36 nhà cung cấp dịch vụ thanh toán được chọn từ hơn 50 đơn đăng ký. Mục tiêu không chỉ là kiểm tra công nghệ, mà còn đánh giá trải nghiệm người dùng, khả năng tích hợp tại điểm bán và sự phối hợp giữa ngân hàng, doanh nghiệp bán hàng và các đơn vị vận hành hạ tầng.
Một câu hỏi lớn là tác động của đồng euro kỹ thuật số đến tiền gửi ngân hàng. ECB đề xuất euro số không trả lãi và có hạn mức nắm giữ, đồng thời cho phép liên kết với tài khoản ngân hàng để xử lý khoản thanh toán vượt số dư hoặc chuyển phần tiền nhận vượt hạn mức. Nghiên cứu của ECB đã xem xét các hạn mức giả định từ 500 đến 3.000 euro tại 2.025 ngân hàng. Ông Cipollone cho rằng tác động có thể kiểm soát trong các giả định được khảo sát; những mức này chưa phải hạn mức đã được quyết định.
Pontes mở đường cho tài chính token hóa
Trong khi euro số cho người dân còn ở giai đoạn chuẩn bị, châu Âu đã đưa vào vận hành một công cụ cho thị trường tài chính bán buôn. Ngày 21/9, Eurosystem — gồm ECB và các ngân hàng trung ương quốc gia khu vực euro — chính thức ra mắt Pontes. Hệ thống kết nối các nền tảng sổ cái phân tán với hạ tầng thanh toán của Eurosystem, cho phép quyết toán giao dịch tài sản token hóa bằng tiền ngân hàng trung ương.
Lưu ý, Pontes không phải ví euro số cho người dân; đối tượng sử dụng chủ yếu là ngân hàng và các hạ tầng thị trường tham gia giao dịch tài chính.
Nhóm sẵn sàng sử dụng ban đầu gồm Deutsche Bank, Santander, Société Générale, Ngân hàng Đầu tư châu Âu và một số tổ chức khác. Bốn đơn vị vận hành nền tảng sổ cái phân tán tham gia gồm Axiology, Cashlink, Clearstream và SWIAT. ECB cho biết dịch vụ sẽ mở rộng từng bước; theo cập nhật của ông Cipollone, mục tiêu triển khai đầy đủ vào giữa năm 2028 gồm hoạt động 24/7 và hỗ trợ nhiều đồng tiền.
Appia là hướng phát triển dài hạn hơn, tập trung vào kiến trúc, tiêu chuẩn và quản trị của hệ sinh thái tài chính token hóa thống nhất; ECB đặt mục tiêu có bản thiết kế vào năm 2028. Trong bài phát biểu mới nhất, ông Cipollone trình bày Pontes và Appia như hai phần phối hợp của một chiến lược, thay vì khẳng định Appia sẽ thay thế Pontes vào một thời điểm xác định.
Có thể thấy, Pontes tạo cho châu Âu một nền tảng thực tế để mở rộng tài chính token hóa bằng euro. Tuy nhiên, sự tham gia ban đầu của các tổ chức lớn chưa chứng minh khối lượng giao dịch sẽ tăng nhanh hay hạ tầng này đã vượt các thị trường cạnh tranh về quy mô.
Cạnh tranh vượt ra ngoài công nghệ
ECB nhìn lợi thế cạnh tranh trước hết ở khả năng xây dựng một mạng thanh toán chung cho châu Âu. Theo ông Cipollone, khoảng hai phần ba giao dịch thanh toán bằng thẻ trong khu vực euro phụ thuộc vào các mạng thẻ quốc tế; 13 trong 21 quốc gia thành viên không có mạng thẻ nội địa. Ông cho rằng hạ tầng chấp nhận thanh toán chung có thể giúp ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ châu Âu mở rộng hoạt động mà không phải tự xây dựng riêng một mạng lưới xuyên khu vực.
Thách thức còn đến từ stablecoin gắn với USD — tài sản mã hóa được thiết kế để duy trì giá trị theo đồng tiền Mỹ. Ông Jonathan Levin, chuyên gia từ Bloomberg, dẫn tỷ trọng khoảng 98% vốn hóa stablecoin được định danh bằng USD. Ông lập luận sức hấp dẫn của tiền số phụ thuộc vào niềm tin vào đồng tiền cơ sở, không chỉ vào phương thức chuyển tiền.
Ông Levin cho rằng để cạnh tranh với USD, châu Âu cần thị trường vốn sâu hơn và thị trường trái phiếu chung quy mô lớn hơn, thay vì kỳ vọng một phương tiện thanh toán mới tự nâng vị thế quốc tế của euro. Theo đó, duy trì vai trò của tiền công, giảm phụ thuộc vào hạ tầng bên ngoài và giúp doanh nghiệp thanh toán châu Âu đổi mới.
Kinh nghiệm quốc tế cũng đặt ra câu hỏi về mức độ sử dụng. Một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) khảo sát năm chương trình tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương và nhận định chưa chương trình nào trong nhóm đó đạt mức sử dụng rộng rãi. Theo nghiên cứu, tính an toàn và chủ quyền là chưa đủ: sản phẩm còn phải thuận tiện hoặc tiết kiệm chi phí hơn những phương thức người dùng đang có.
Bởi vậy, năng lực cạnh tranh của euro số cần được đánh giá ở hai cấp độ. Ở cấp thanh toán, phép thử là mức độ chấp nhận, chi phí và khả năng kết nối. Ở cấp tiền tệ quốc tế, phép thử rộng hơn là niềm tin vào euro và độ sâu của thị trường tài sản định danh bằng đồng tiền này.
