Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế)
Sáng 5/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 2 luật: Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ; Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ.
Quy định bỏ kiểm tra nghiệm thu phòng cháy chữa cháy (PCCC) được nhiều đại biểu quan tâm, đóng góp ý kiến.
Quản lý bằng phân loại công trình theo mức độ rủi ro
Khoản 5 Điều 2 dự thảo sửa đổi khoản 4 Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ quy định bỏ yêu cầu cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra, chấp thuận kết quả nghiệm thu trước khi công trình đưa vào sử dụng, chuyển sang cơ chế chủ đầu tư, chủ sở hữu tự tổ chức nghiệm thu.
Thay đổi này nhằm giảm thời gian, chi phí và chuyển mạnh sang hậu kiểm.
Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế), cần phân biệt rõ ba hoạt động gồm thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư và kiểm tra kết quả nghiệm thu của cơ quan có thẩm quyền.
Đây là những khâu có mục đích khác nhau: thẩm định thiết kế đánh giá giải pháp trên hồ sơ; nghiệm thu đối chiếu công trình thực tế với thiết kế đã được thẩm định; còn kiểm tra của cơ quan chuyên ngành là một lớp kiểm chứng độc lập, nhằm phát hiện sai lệch trong quá trình thi công và vận hành hệ thống.
Dẫn bài học từ vụ cháy chung cư mini tại phố Khương Hạ, Hà Nội, tháng 9/2023, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh quản lý an toàn không thể chỉ dừng ở hồ sơ, cam kết hay sự tự đánh giá của chủ thể chịu trách nhiệm.
Vì vậy, đối với khoản 4 Điều 18 và điểm c khoản 2 Điều 22 về phương tiện giao thông, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi hậu kiểm, thẩm quyền, phương thức kiểm tra, trách nhiệm cung cấp hồ sơ và biện pháp xử lý khi phát hiện nghiệm thu không đúng thiết kế.
Đại biểu đề xuất nghiên cứu phân loại công trình theo mức độ rủi ro. Theo đó, nhóm công trình có nguy cơ cháy, nổ cao, tập trung đông người, nhà ở nhiều tầng, nhiều căn hộ, điều kiện thoát nạn phức tạp cần có cơ chế kiểm chứng độc lập trước khi đưa vào sử dụng. Các công trình còn lại có thể áp dụng cơ chế tự nghiệm thu kết hợp hậu kiểm, kiểm tra xác suất và đột xuất. Tiêu chí phân loại cần thống nhất, tránh áp dụng tùy nghi giữa các địa phương.
Cùng quan điểm, đại biểu Cao Mạnh Linh (Thanh Hóa) cho rằng với nhà chung cư, cần cân nhắc khả năng phát hiện và khắc phục vi phạm về PCCC so với thiết kế đã được duyệt trước khi bàn giao căn hộ cho người dân.
 |
Đại biểu Cao Mạnh Linh (Thanh Hóa) |
Theo đại biểu, người mua có thể kiểm tra căn hộ khi nhận nhà nhưng khó tự đánh giá các giải pháp an toàn cháy của cả tòa nhà, như đường tiếp cận cho xe chữa cháy, hệ thống thoát nạn, ngăn cháy, ngăn khói đã được thực hiện đúng thiết kế hay chưa.
Nếu sai khác chỉ được phát hiện sau khi người dân vào ở, việc khắc phục có thể buộc phải hạn chế sử dụng công trình hoặc di dời cư dân; trường hợp không thể khắc phục, hệ quả xử lý còn phức tạp hơn.
Để vừa giảm thủ tục cho doanh nghiệp vừa bảo đảm an toàn, đại biểu Cao Mạnh Linh đề nghị chỉnh lý theo hướng giao cơ quan chuyên môn về xây dựng kiểm tra các giải pháp an toàn cháy trong cùng thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu xây dựng.
Trước mắt, cơ chế này áp dụng đối với nhà chung cư; với các công trình khác, Chính phủ xác định phạm vi theo khả năng tự thoát nạn của người sử dụng, mức độ hậu quả nếu xảy ra cháy và khả năng khắc phục sau khi công trình đã hoạt động. Bệnh viện có điều trị nội trú cũng là trường hợp cần xem xét.
Theo phương án này, cơ quan chuyên môn về xây dựng sử dụng chung hồ sơ, kiểm tra trong cùng đợt và ghi kết quả trong cùng văn bản. Nếu còn vi phạm hoặc sai khác so với thiết kế được phê duyệt, ảnh hưởng đến an toàn cháy, chủ đầu tư chỉ được bàn giao, đưa công trình vào sử dụng sau khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận đã khắc phục, kể cả trường hợp nghiệm thu có điều kiện.
Riêng nhà chung cư, đại biểu đề nghị công khai tình trạng đủ điều kiện bàn giao để người mua có thể tra cứu trước khi nhận nhà.
Bỏ giấy phép lưu thông thiết bị PCCC, phải kiểm soát được hàng giả
Không chỉ với nghiệm thu công trình, việc đơn giản hóa thủ tục quản lý chất lượng phương tiện PCCC cũng đặt ra yêu cầu về cơ chế hậu kiểm.
Tại khoản 8 Điều 2, dự thảo sửa đổi Điều 44 theo hướng cho phép miễn công bố hợp quy, miễn kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu đối với sản phẩm có kết quả đánh giá sự phù hợp theo điều kiện quy định.
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) ủng hộ việc tránh kiểm tra trùng lặp khi đã có kết quả đánh giá đủ tin cậy, nhưng lưu ý đây là phương tiện sử dụng trong tình huống khẩn cấp, nên chất lượng thực tế phải là yêu cầu cao nhất.
 |
Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) |
Đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí chấp nhận kết quả đánh giá của tổ chức trong nước và nước ngoài, nghĩa vụ kê khai, truy xuất nguồn gốc, trách nhiệm của nhà nhập khẩu, nhà phân phối và cơ chế hậu kiểm.
Đồng thời, cần quy định rõ danh mục sản phẩm, ranh giới giữa trường hợp được miễn thủ tục với trường hợp vẫn phải kiểm soát theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) cũng đề nghị phương tiện PCCC và cứu nạn, cứu hộ trước và trong quá trình lưu thông phải bảo đảm chất lượng theo quy định pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa và các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật.
 |
Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) |
Việc miễn công bố hợp quy, kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu chỉ áp dụng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện; nhà sản xuất và nhà nhập khẩu phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm. Việc kê khai thông tin, truy xuất nguồn gốc, kiểm tra chất lượng và thu hồi sản phẩm vi phạm cũng cần được thực hiện.
Đáng chú ý, đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) dẫn thực tế sản xuất, tiêu thụ số lượng lớn bình chữa cháy giả và đặt vấn đề về việc những bình chữa cháy này đã được bán ra thị trường, có thể đang nằm trong nhà dân hoặc các công trình. Đại biểu đề nghị làm rõ cách thức thu hồi bình chữa cháy giả đã bán ra thị trường và cơ chế hậu kiểm để ngăn chặn hàng giả, hàng kém chất lượng.
Theo đề xuất của đại biểu, cần xác định rõ trách nhiệm truy xuất nguồn gốc, cảnh báo, thu hồi, tiêu hủy, thay thế; công khai kết quả xử lý và ưu tiên rà soát những địa điểm tập trung đông người, có nguy cơ cháy nổ cao.
Cơ chế hậu kiểm cần thực chất, độc lập, minh bạch, phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, bao gồm cả khâu kiểm soát sản xuất, nhập khẩu, chất lượng phương tiện đang lưu thông và khâu thi công, lắp đặt, nghiệm thu, vận hành hệ thống PCCC tại công trình.
Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC đối với công trình, phương tiện giao thông đã được bãi bỏ theo Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ.
 |
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang |
Về trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông nếu vi phạm quy định PCCC, Bộ trưởng cho biết pháp luật về xử lý vi phạm hành chính và hình sự hiện hành đã có chế tài.
Sau khi dự án luật này và dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) được Quốc hội thông qua, Bộ Công an sẽ tham mưu Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định 106/2025/NĐ-CP theo hướng tăng mức phạt tiền đối với hành vi không tổ chức nghiệm thu, nghiệm thu không đúng quy định hoặc không đúng thiết kế PCCC đã được thẩm duyệt; bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả và biện pháp cưỡng chế nghiêm ngặt khi không chấp hành.
Đối với việc bãi bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC và cứu nạn, cứu hộ, Bộ trưởng cho biết tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu và lưu thông phương tiện phải chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng sản phẩm. Cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm.
Dự thảo luật quy định kê khai thông tin phương tiện trước khi đưa ra lưu thông, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết để phục vụ hậu kiểm, quản lý, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
