Ngành ngân hàng đang nỗ lực tiết giảm chi phí để giữ mặt bằng lãi suất cho vay ở mức hợp lý
Lãi suất huy động đồng loạt nhích lên
Trong những tháng cuối năm 2025, hàng loạt ngân hàng tăng lãi suất huy động, trải rộng từ nhóm ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước chi phối đến khối ngân hàng cổ phần.
Tại kỳ hạn 12 tháng, mặt bằng lãi suất tiếp tục được đẩy lên cao, với mức 7,2%/năm tại PGBank. Còn tại OCB, NCB, Vikki Bank, BacABank, VIB, BVBank, LPBank, lãi suất huy động niêm yết từ 6 - 6,6%/năm cho kỳ hạn 12 tháng. Đối với kỳ hạn 6 tháng, PGBank dẫn đầu hệ thống với mức 7,1%/năm, trong khi Vikki Bank và BacABank niêm yết 6,5%/năm. Riêng BacABank áp dụng mức lãi suất 6,7%/năm cho khoản tiền gửi có giá trị trên 1 tỷ đồng.
Hiện có 12 ngân hàng niêm yết mức trần lãi suất 4,75%/năm cho tiền gửi kỳ hạn 3 tháng, đồng thời áp dụng mức này cho các kỳ hạn từ 1 - 5 tháng… Mặt bằng lãi suất huy động nhích lên, phản ánh cung - cầu vốn cuối năm khi nhu cầu tín dụng tăng mạnh, trong khi tốc độ tăng trưởng huy động không theo kịp. Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 24/12/2025, tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt khoảng 14,1%, thấp hơn đáng kể so với mức tăng trưởng tín dụng 17,87%. Khoảng chênh lệch này được xem là nguyên nhân trực tiếp tạo sức ép lên thanh khoản của hệ thống.
Ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước thừa nhận, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng có thời điểm tăng cao, phản ánh áp lực bảo đảm an toàn thanh khoản, song Ngân hàng Nhà nước tin tưởng tình hình sẽ sớm được cải thiện khi các giải pháp điều hành được triển khai đồng bộ.
Ông Quang cho rằng, không chỉ huy động vốn đang tăng thấp hơn 3% so với tín dụng, mà cơ cấu huy động vốn và cho vay hiện nay cũng đang rất bất cập. Cụ thể, 80% vốn huy động hiện nay là vốn ngắn hạn, trong khi 50% dư nợ cho vay là trung, dài hạn. Điều này khiến rủi ro kỳ hạn luôn hiện hữu với ngân hàng. Đặt trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng/GDP lớn, mức độ rủi ro càng tăng cao. Ngân hàng Nhà nước đã nhiều lần báo cáo các cấp có thẩm quyền, hiện dư nợ tín dụng/GDP đã đạt 146%, là mức cao nhất trong các nước có thu nhập trung bình thấp như Việt Nam.
Theo ông Quang, năm 2025, Chính phủ đã giao cho Ngân hàng Nhà nước nhiệm vụ khó khăn, vừa tăng trưởng tín dụng cao để hỗ trợ tăng trưởng, vừa giảm lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp. Suốt 11 tháng đầu năm, ngành ngân hàng đã đạt được mục tiêu khó khăn này. Tuy nhiên, sang tháng 12/2025, nhu cầu vốn tăng cao vào thời điểm áp Tết đã tạo áp lực mạnh lên thanh khoản, buộc lãi suất phải tăng lên. Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện nhiều giải pháp để hỗ trợ thanh khoản hệ thống, trong đó có giải pháp chưa từng có tiền lệ là cho phép các tổ chức tín dụng hoán đổi ngoại tệ để bơm tiền đồng cho hệ thống.
Theo Ngân hàng Nhà nước, thời gian qua, tiền gửi ngân hàng bị cạnh tranh bởi các kênh huy động vốn khác. Ngoài ra, yếu tố mùa vụ cũng khiến thanh khoản một số thời điểm căng thẳng. Tuy nhiên, yếu tố mùa vụ sẽ sớm được giải tỏa. Ngân hàng Nhà nước khẳng định sẽ có nhiều biện pháp nhằm đảm bảo thanh khoản hệ thống được giữ vững.
Công ty Chứng khoán MBS cho biết, bình quân lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân tăng 0,7 - 1%/năm so với đầu năm 2025, trong khi nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước chi phối tăng khoảng 0,5%/năm.
Dựa trên diễn biến thực tế, giới phân tích nhận định thận trọng về xu hướng lãi suất trong năm 2026. MBS dự báo lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng có thể tăng thêm khoảng 0,5%/năm trong năm 2026, trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục tăng mạnh và dòng tiền dịch chuyển sang các kênh đầu tư khác như vàng, USD và bất động sản.
Tạo áp lực điều chỉnh lãi suất cho vay
Trước xu hướng lãi suất huy động tăng dần, lãi suất cho vay, nhất là với các khoản vay mua nhà đã được ngân hàng điều chỉnh tăng. Thậm chí, đối với các lĩnh vực ưu tiên như nhà ở xã hội cũng ghi nhận sự biến động theo cơ chế thị trường.
Tại Agribank, lãi suất cho người trẻ mua nhà ở xã hội đã tăng 0,7%/năm, lên mức 5,6%/năm cho 5 năm đầu và 6,6%/năm cho các năm tiếp theo. Trong khi đó, Vietcombank, VietinBank, BIDV đã dừng triển khai các gói vay ưu đãi lãi suất cho vay mua nhà từ 5,2 - 5,6%/năm cố định trong 3 năm đầu, thay thế bằng mức phổ biến từ 6,3 - 7%/năm và áp dụng lãi suất thả nổi sau ưu đãi. Đây là hệ quả tất yếu khi mặt bằng lãi suất huy động của nhóm “Big4” đều nhích lên.
Theo công bố của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, đến tháng 11/2025, lãi suất cho vay bình quân bằng VND đối với các khoản vay mới và cũ còn dư nợ ở mức 6,6 - 8,9%/năm; lãi suất cho vay ngắn hạn bình quân đối với lĩnh vực ưu tiên khoảng 3,9%/năm, thấp hơn mức lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa theo quy định của Ngân hàng Nhà nước (4,0%/năm).
Lãi suất cho vay trong xu hướng đi lên, nhưng mức điều chỉnh này vẫn nằm trong biên độ doanh nghiệp có thể tính toán được và kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước sẽ duy trì lập trường chính sách tiền tệ nới lỏng nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 của Chính phủ.
Ngân hàng UOB kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước sẽ duy trì ổn định lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5%/năm. Theo ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB (Singapore), mặc dù các yếu tố bất định liên quan đến thuế quan gây áp lực lên tâm lý thị trường, nhưng tăng trưởng GDP cao hơn kỳ vọng đã góp phần hạn chế đà mất giá của VND - mức giảm từ đầu năm đến cuối năm 2025 là 3,5%, tương đương các năm trước. Biến động tỷ giá USD/VND được kiểm soát nhờ việc Ngân hàng Nhà nước duy trì lãi suất điều hành ở mức 4,5%/năm trong suốt năm qua và thực hiện can thiệp ngoại hối nhằm giảm thiểu các biến động mạnh trên thị trường.
Chuyên gia tài chính Trần Ngọc Báu nhận định, lãi suất huy động nhiều khả năng tiếp tục tăng từ nay đến Tết Nguyên đán do nhu cầu vốn cao, dư địa huy động bổ trợ hạn chế. Nhưng lãi suất cho vay có tăng hay không còn phụ thuộc vào việc xu hướng tăng lãi suất chỉ diễn ra ở giai đoạn cao điểm, hay kéo dài sang năm 2026.
Về phía các ngân hàng, khi lãi suất huy động tăng, lãi suất cho vay buộc phải điều chỉnh, song với chủ trương mặt bằng lãi suất cho vay sẽ buộc phải duy trì ở mức hợp lý nhằm đảm bảo mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 8 - 10%, khiến biên lãi ròng (NIM) thu hẹp. Để thích ứng trong bối cảnh này, nhiều ngân hàng cắt giảm chi phí hoạt động thông qua ứng dụng công nghệ, tinh giản nhân sự, đóng bớt phòng giao dịch, chi nhánh, nhờ đó, có thể chấp nhận NIM mỏng mà vẫn đảm bảo lợi nhuận.
Năm 2026, kinh tế thế giới dự báo tiếp tục diễn biến khó lường, nhiều khó khăn, thách thức, rủi ro. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) mới đây đã đưa ra dự báo tăng trưởng toàn cầu sẽ thấp hơn giai đoạn trước Covid-19, chỉ khoảng 3,1%; lạm phát toàn cầu tuy giảm nhưng thiếu bền vững. Ở trong nước, huy động vốn dự báo tiếp tục tăng chậm và chịu áp lực cạnh tranh từ các kênh khác, đồng nghĩa ngành ngân hàng sẽ gặp sức ép lớn về cung ứng vốn cho nền kinh tế. Trước bối cảnh này, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết, về điều hành lãi suất, Ngân hàng Nhà nước sẽ yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí, cải cách thủ tục để tiết kiệm chi phí, hỗ trợ khách hàng vay vốn. Về tín dụng, Ngân hàng Nhà nước sẽ điều hành phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế nhằm góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát, đảm bảo an toàn hoạt động của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng kinh tế; tiếp tục triển khai các chương trình tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; tăng cường giám sát lĩnh vực có rủi ro cao...
