Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo giải trình - Ảnh: QH.
Sáng 11/8, báo cáo giải trình làm rõ hơn ý kiến các đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh luật được xây dựng với mục đích thiết lập hành lang pháp lý ổn định, đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng và nguồn lực để thúc đẩy các đô thị động lực, đặc biệt là TPHCM.
Quan điểm xuyên suốt, theo Bộ trưởng là chuyển từ tư duy quản lý chặt sang kiến tạo phát triển, thực hiện phân quyền triệt để theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Về phạm vi, dự thảo luật quy định cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thành phố là đơn vị loại đặc biệt, thành phố khác và các khu kinh tế đặc biệt. Một số ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị quy định theo hướng thành phố chưa là đô thị đặc biệt thì được áp dụng cơ chế chính sách vượt trội quy định cho đô thị đặc biệt mà không cần giao Chính phủ quy định.
Hồi âm vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng việc giao Chính phủ quyết định thay vì áp dụng đương nhiên cơ chế, chính sách đặc thù cho các thành phố chưa được công nhận đô thị đặc biệt là nhằm bảo đảm cơ chế vượt trội được triển khai một cách thận trọng và có kiểm soát.
Trước hết, theo Bộ trưởng là bảo đảm sự tương xứng với năng lực bởi các chính sách đột phá đòi hỏi trình độ quản trị và nguồn lực tài chính rất cao, cơ bản chỉ phù hợp với các thành phố là đô thị đặc biệt.
“Do đó, việc giao Chính phủ quy định việc áp dụng đối với các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt sẽ giúp đánh giá sát thực tế năng lực thực thi của từng địa phương trước khi trao quyền và bảo đảm tính khả thi”, Bộ trưởng Tùng lý giải.
Quy định như dự thảo, theo ông Tùng cũng bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nếu mở rộng đại trà sẽ phá vỡ khuôn khổ pháp lý quốc gia. Hơn nữa, quy định như dự thảo luật cũng nhằm tránh dàn trải, phân tán nguồn lực.
“Quy định này giúp kiểm soát tình trạng các địa phương chạy đua ưu đãi dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh, phân tán nguồn lực quốc gia và làm xói mòn tính ưu việt của các cơ chế đặc thù”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng giải thích.
Với cơ chế đặc thù để phát huy tiềm năng, thế mạnh của các địa phương, thành phố chưa là đơn vị đặc biệt mà chưa được luật quy định, ông Tùng cho biết Chính phủ sẽ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Liên quan cơ chế kiểm soát quyền lực, dự thảo luật được thiết kế theo mô hình phân quyền triệt để gắn với kiểm soát đa tầng và đáp ứng đúng yêu cầu “có van, có khóa”, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng.
“Dự thảo luật xác định những giới hạn đỏ ngay tại Điều 3, Điều 4 nhằm ổn định vĩ mô, tức là phân quyền không được ảnh hưởng tới ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, tôn trọng quy luật thị trường. Mọi cơ chế đặc thù đều loại trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo”, ông Tùng nhấn mạnh.
Với “khóa quyền lực” trong xây dựng thể chế, Bộ trưởng Tư pháp nhấn mạnh dù ở đô thị đặc biệt như TPHCM được ban hành văn bản quy định khác quy định của Trung ương, vẫn phải tuân thủ quy trình chặt chẽ về đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các bộ, ngành, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ban hành.
Bên cạnh đó, Thủ tướng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của thành phố nếu trái pháp luật hay xâm phạm lợi ích quốc gia.
Trong cơ chế thí điểm sandbox, dự thảo luật thiết kế “khóa” về thời gian, tối đa là 5 năm và gia hạn không quá 5 năm. UBND thành phố phải tạm dừng ngay nếu việc thí điểm gây ra tác động tiêu cực.
Trong quản lý tài chính và đầu tư, ông Tùng nhấn mạnh huy động vốn qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt để tránh quá tải rủi ro ở địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu để bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.
Còn với xử lý dự án chậm triển khai, Bộ trưởng Tùng nêu rõ chính sách đặc biệt chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra, phán quyết của Tòa án và nghiêm cấm hợp pháp hóa các sai phạm trong tham nhũng, trục lợi.
Về cơ chế kiểm soát hậu kiểm, dự thảo luật thiết lập hệ thống giám sát từ xa và định kỳ của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cùng với phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam.
“Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đề cao trách nhiệm tài chính, trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chính là chốt chặn cuối cùng để kiểm soát quyền lực trong việc triển khai thực hiện luật này”, ông Tùng báo cáo.
Vấn đề về chính sách lấn biển được một số vị đại biểu đề cập, theo ông Tùng, đã được cấp có thẩm quyền cho ý kiến và Chính phủ đang khẩn trương chỉ đạo nghiên cứu nên xin được báo cáo Quốc hội sau.
Theo nghị trình, Luật Phát triển đô thị sẽ được Quốc hội thông qua vào cuối Kỳ họp không thường lệ.
