Tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn mới
Để hiểu rõ tầm quan trọng của Nghị quyết 79-NQ/TW, cần nhìn lại thực tiễn công tác tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trước khi văn bản này được ban hành. Về tiến độ, không những không đạt kỳ vọng mà còn cho thấy sự thụt lùi đáng báo động. Nếu giai đoạn từ năm 2016 - 2020, cả nước chỉ cổ phần hóa được 39/128 DNNN, đạt chưa tới 30% kế hoạch, thì giai đoạn 2021 - 2025 còn ảm đạm hơn rất nhiều. Theo các báo cáo tổng kết, trong 5 năm vừa qua, số doanh nghiệp được cổ phần hóa chỉ đếm trên đầu ngón tay và hoạt động thoái vốn thu về cho ngân sách nhà nước ở mức rất thấp, không đạt được mục tiêu đề ra trong Kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế.
| |
Tình trạng này thể hiện rõ nhất ở việc hàng loạt DNNN quy mô lớn như Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng công ty Viễn thông Mobifone, đặc biệt là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) tiếp tục lỡ hẹn với kế hoạch cổ phần hóa năm này qua năm khác, dù đã được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Sự đình trệ này đã gây ra một sự lãng phí nguồn lực khổng lồ. Ước tính, đến cuối năm 2025, tổng tài sản của 19 tập đoàn, tổng công ty do Bộ Tài chính quản lý (tiếp nhận quyền quản lý từ Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp trước kia) đã vượt ngưỡng 1,7 triệu tỷ đồng và tổng vốn chủ sở hữu đạt trên 1,2 triệu tỷ đồng. Con số khổng lồ này, nếu được khơi thông một phần thông qua cổ phần hóa, đã có thể tạo ra một nguồn vốn cực lớn cho đầu tư phát triển.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79-NQ/TW ra đời với sứ mệnh thống nhất nhận thức và đưa ra giải pháp đột phá, với phạm vi được mở rộng toàn diện, không chỉ gói gọn trong DNNN mà bao trùm toàn bộ các thành tố của kinh tế nhà nước, từ đất đai, tài nguyên, cho đến ngân sách và tài sản kết cấu hạ tầng.
| |
Nghiên cứu kỹ Nghị quyết 79-NQ/TW, có thể thấy nhiều điểm nhấn mang tính đột phá, thể hiện tư duy mới và quyết tâm hành động mạnh mẽ. Thứ nhất, đó là sự tái định vị vai trò của kinh tế nhà nước một cách dứt khoát: phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường. Vai trò này đòi hỏi kinh tế nhà nước phải đi đầu trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, tương tự như cách Viettel đã làm trong lĩnh vực viễn thông và công nghệ cao, trở thành một hình mẫu về DNNN năng động, vươn ra toàn cầu. Đây là một sự nâng tầm về chất, đặt ra yêu cầu cao hơn rất nhiều so với vai trò ổn định, điều tiết truyền thống.
Thứ hai, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu quản lý và vận hành kinh tế nhà nước theo nguyên tắc thị trường một cách triệt để. Điều này có nghĩa là phải xóa bỏ tư duy bao cấp, hành chính, đặc biệt là tách bạch rõ ràng giữa nhiệm vụ chính trị với hoạt động kinh doanh. Thực tiễn cho thấy nhiều DNNN vẫn đang thực hiện song song cả hai nhiệm vụ, dẫn đến việc hạch toán không rõ ràng và hiệu quả kinh doanh bị đánh giá thấp. Việc tách bạch sẽ giúp doanh nghiệp tập trung vào mục tiêu lợi nhuận, cạnh tranh sòng phẳng, trong khi các nhiệm vụ công ích sẽ được Nhà nước đặt hàng riêng.
Thứ ba, điểm đặc biệt ấn tượng là việc đưa ra các mục tiêu cụ thể, có thể lượng hóa đến năm 2030. Mục tiêu có 50 DNNN lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và 1 - 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 lớn nhất thế giới là một tham vọng lớn, bởi hiện tại, số lượng DNNN Việt Nam đạt đến quy mô này gần như không có ở thời điểm hiện tại. Tương tự, mục tiêu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại nhà nước lọt Top 100 châu Á (hiện nay các ngân hàng như Vietcombank, Agribank, BIDV, Vietinbank đang ở trong Top 200 - 300) là một thách thức khổng lồ nhưng cần thiết. Việc đặt ra những con số này là kim chỉ nam để các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn xây dựng chiến lược tăng trưởng đột phá.
Cuối cù ng, một điểm sáng mang tính cởi trói về tâm lý là chủ trương xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đây là giải pháp trực diện nhằm tháo gỡ nút thắt về tâm lý sợ sai đã làm trì trệ nhiều quyết sách. Nghị quyết yêu cầu có quy trình đánh giá độc lập để phân biệt sai sót khách quan trong quá trình đổi mới với hành vi vi phạm pháp luật, điều mà các lãnh đạo doanh nghiệp và địa phương đã kiến nghị trong nhiều năm.
Kỳ vọng tác động và thách thức thực thi
Nếu được triển khai quyết liệt, Nghị quyết 79-NQ/TW được kỳ vọng sẽ tạo ra những tác động sâu rộng. Trước hết, việc hạch toán và quản lý nguồn lực quốc gia theo nguyên tắc thị trường sẽ giúp khơi thông một tiềm năng khổng lồ. Nguồn thu từ việc cổ phần hóa, thoái vốn và khai thác hiệu quả tài sản công sẽ bổ sung nguồn lực cực lớn cho ngân sách. Nguồn vốn này có thể được ưu tiên đầu tư cho các siêu dự án hạ tầng quốc gia như sân bay quốc tế Long Thành, các tuyến cao tốc Bắc - Nam còn lại, hay hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, qua đó tạo ra đòn bẩy cho tăng trưởng kinh tế.
Thứ hai, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ đón nhận một “cú huých” lịch sử. Hãy tưởng tượng khi cổ phiếu của các “ông lớn” như Agribank, Mobifone, VNPT được niêm yết, quy mô và chất lượng của thị trường sẽ được nâng lên một tầm cao mới. Các đợt IPO thành công của Vietcombank, Petrolimex, hay Vietnam Airlines trước đây đã từng làm nóng thị trường và thu hút sự chú ý của giới đầu tư quốc tế. Làn sóng niêm yết sắp tới, nếu thành công, sẽ là yếu tố quyết định giúp thị trường chứng khoán Việt Nam thu hút vốn ngoại, khi thị trường đã nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.
Thứ ba, Nghị quyết sẽ thúc đẩy sự ra đời của những sếu đầu đàn thực sự. Việc tập trung nguồn lực, áp dụng quản trị hiện đại theo chuẩn OECD sẽ giúp hình thành các tập đoàn dẫn dắt, có khả năng lôi kéo các doanh nghiệp tư nhân cùng phát triển. Mô hình này đã phần nào thành công với Viettel trong lĩnh vực công nghệ và giờ đây được kỳ vọng sẽ nhân rộng ra các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp chế tạo, logistics và tài chính.
Bên cạnh những kỳ vọng lớn lao, con đường để đưa Nghị quyết vào cuộc sống cũng đối mặt với không ít thách thức. Thách thức lớn nhất chính là việc thay đổi tư duy và sức ì của hệ thống. Việc chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo phát triển là một cuộc cách mạng, đòi hỏi sự quyết tâm chính trị rất lớn. Thách thức thứ hai nằm ở việc cụ thể hóa và thể chế hóa các chủ trương. Ví dụ, việc xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ dám làm cần được luật hóa bằng các nghị định, thông tư cụ thể để có thể áp dụng trong thực tiễn. Làm thế nào để xác định ranh giới giữa một quyết định kinh doanh rủi ro nhưng trong sáng với một hành vi cố ý làm trái có yếu tố vụ lợi là một bài toán pháp lý vô cùng phức tạp.
Thách thức thứ ba là về định giá tài sản, đặc biệt là các tài sản vô hình. Ngoài đất đai, việc xác định giá trị thương hiệu của những cái tên như Vinamilk, VNPT, Mobifone... là cực kỳ khó khăn, dễ gây tranh cãi và tiềm ẩn rủi ro thất thoát. Quá trình này đòi hỏi phải có các công ty tư vấn định giá quốc tế uy tín tham gia và một hội đồng thẩm định độc lập, có năng lực. Cuối cùng, việc cân bằng giữa vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước và việc đảm bảo một môi trường cạnh tranh bình đẳng là một nghệ thuật quản lý tinh tế. Cần có cơ chế giám sát của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia và các cơ quan chức năng để vai trò dẫn dắt không biến thành sự lấn át hay độc quyền, làm méo mó các quan hệ thị trường.
Tổng kết lại, Nghị quyết 79-NQ/TW đã vạch ra một lộ trình chiến lược, toàn diện và đầy tham vọng. Thành công của Nghị quyết sẽ không chỉ nâng cao hiệu quả của riêng khu vực kinh tế nhà nước, mà còn tạo ra cú huých mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng của quốc gia. Chặng đường phía trước còn nhiều thách thức, nhưng với những bài học thực tiễn đã được tổng kết và một quyết tâm chính trị mạnh mẽ, chúng ta có cơ sở để tin tưởng vào một tương lai phát triển mới.