Sàn CEX, DEX chững lại
Theo báo cáo Exchange Review của CoinDesk Data, trong tháng 5/2026, tổng khối lượng giao dịch giao ngay và phái sinh trên các sàn giao dịch tập trung (CEX) đã giảm 3,45% xuống còn 4,41 nghìn tỷ USD, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2024. Riêng thị trường giao ngay (spot) giảm 4,68% xuống 963 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ tháng 10/2023, trong khi thị trường phái sinh giảm 3,11% xuống 3,45 nghìn tỷ USD nhưng vẫn chiếm tới 78,2% tổng hoạt động giao dịch - tỷ trọng cao nhất kể từ tháng 9/2023.
CoinDesk Data lý giải rằng, khối lượng giao dịch suy yếu diễn ra song song trong bối cảnh giá tài sản số suy yếu, bất ổn địa chính trị tại Trung Đông gia tăng và dòng vốn nhà đầu tư dịch chuyển sang nhóm cổ phiếu trí tuệ nhân tạo (AI) trên thị trường tài chính truyền thống (TradFi). Dù vậy, cấu trúc thị phần giữa các sàn CEX vẫn tương đối ổn định.
Sàn giao dịch Binance tiếp tục dẫn đầu thị trường spot với 25,9% thị phần, trong khi Bybit, OKX, Coinbase và Gate lần lượt chiếm 5,98%, 4,92%, 4,65% và 4,55%, đủ để tạo thành nhóm năm sàn giao dịch tập trung lớn nhất trong tháng.
Ở mảng phái sinh, Binance thống trị với 40% thị phần khối lượng, theo sau là OKX (16,8%), Bybit (10,6%), Gate (9,47%), Bitget (6,21%) và Coinbase International (6,74%), cho thấy phái sinh vẫn là động cơ chính của thanh khoản trên CEX.
Trong bức tranh đó, các sàn phi tập trung (DEX) mang tới một nghịch lý thú vị.
Khối lượng spot trên DEX tháng 5 giảm 2,94% xuống 163 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2024, nhưng thị phần spot của DEX lại tăng lên 14,5%, cao nhất kể từ tháng 2/2024.
Ở thị trường phái sinh, khối lượng hợp đồng tương lai trên DEX tăng trở lại 7,64% lên 596 tỷ USD - lần tăng đầu tiên sau bảy tháng - kéo thị phần futures trên DEX lên 14,7%, cũng là mức tăng đầu tiên sau sáu tháng.
Có thể thấy, sự kết hợp giữa khối lượng tuyệt đối giảm nhưng thị phần lại tăng cho thấy dù toàn thị trường đang “co lại”, DEX vẫn dần chiếm vị trí lớn hơn trong thói quen giao dịch của nhà đầu tư, nhất là ở mảng hợp đồng thông minh (futures), nơi trước đây CEX gần như độc chiếm.
Đáng chú ý, một số sàn như Gate đang tích cực “bước qua ranh giới” giữa crypto và chứng khoán truyền thống. Theo phần Sponsor Spotlight trong báo cáo, Gate đã triển khai tính năng IPO Access cho phép người dùng đăng ký mua IPO toàn cầu bằng stablecoin USDT, với SpaceX (mã SPCX) là dự án đầu tiên, đồng thời mở rộng giao dịch cổ phiếu Mỹ, ETF và cổ phiếu Hồng Kông (Trung Quốc) trực tiếp bằng USDT, kể cả giao dịch trước và sau giờ (pre‑market, after‑hours – các phiên kéo dài thêm ngoài giờ chính thức).
Khi một sàn crypto lớn cho phép giao dịch cổ phiếu, IPO và thậm chí cổ phiếu pre‑IPO bằng stablecoin, ranh giới giữa sàn CEX crypto và sàn chứng khoán truyền thống đang dần trở nên phai mờ và người dùng cá nhân có thêm lý do để coi crypto - đặc biệt là stablecoin - như “tài khoản gốc” cho nhiều loại tài sản.
RWA và token hóa: mảng sáng tăng trưởng giữa thị trường u ám
Trái ngược với bức tranh giao dịch trầm lắng, thị trường tài sản thực được token hóa (RWA – real‑world assets) lại đang là điểm sáng hiếm hoi.
Dữ liệu từ Token Terminal cho thấy tổng giá trị thị trường tài sản tài chính được token hóa đã tăng 37% chỉ trong sáu tháng, lên hơn 43 tỷ USD, dù thị trường crypto rộng hơn vẫn trong trạng thái suy yếu. Con số này cao hơn nhiều so với thống kê của RWA.xyz - nền tảng chuyên theo dõi RWA - vốn đang định giá thị trường dưới 33 tỷ USD.
Phân tích cấu trúc thị trường cho thấy các quỹ token hóa (tokenized funds) chiếm gần 80% tổng vốn hóa, trong khi hàng hóa (commodities - vàng, kim loại, dầu…) chiếm khoảng 16,6% và cổ phiếu token hóa (tokenized stocks) chiếm 3,8%.
Ethereum vẫn là “đường ray” chính của RWA với 57,8% tổng giá trị, nhưng các hệ blockchain khác như BNB Chain (8,5%), zkSync Era (7,5%), XRP Ledger (5,8%) và Stellar (5,4%) đang dần trở thành những điểm đến quan trọng, phản ánh xu hướng RWA không còn là “sân nhà độc quyền” của Ethereum. Về phía tổ chức phát hành, Sky dẫn đầu với 6,1 tỷ USD tài sản token hóa, trong khi Securitize và Ondo Finance cùng nắm khoảng 3,6 tỷ USD mỗi bên, cho thấy các đơn vị chuyên về hạ tầng và tuân thủ cho RWA ngày càng có vị thế.
Không chỉ các hãng dữ liệu, các ngân hàng lớn cũng đang công khai “đặt cược” vào token hóa.
Điển hình như ngân hàng Standard Chartered trong một báo cáo gần đây không chỉ đánh giá tích cực tiềm năng của tokenization (quá trình đưa tài sản tài chính lên blockchain) mà còn bắt đầu phân tích riêng Uniswap - sàn DEX lớn - như một ứng viên có thể hưởng lợi mạnh nếu dòng tài sản token hóa đổ nhiều hơn lên onchain. Ngân hàng này dự báo mảng tài chính phi tập trung (DeFi) có thể đạt quy mô 2,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030, phần lớn được thúc đẩy bởi các sản phẩm tài chính token hóa.
Ngân hàng Citi cũng không đứng ngoài cuộc: trong một nghiên cứu chiến lược, Citigroup dự báo thị trường token hóa có thể đạt 5,5 nghìn tỷ USD vào năm 2030 trong kịch bản “cơ sở”, và thậm chí vươn tới 8,2 nghìn tỷ USD nếu mọi điều kiện thuận lợi.
Việc cả Standard Chartered và Citigroup đưa ra các con số nghìn tỷ USD cho RWA vào 2030, trong khi các dữ liệu hiện tại mới ở vùng chục tỷ USD, cho thấy đây vẫn là một thị trường ở giai đoạn rất sớm; mức tăng 37% trong sáu tháng, trên nền quy mô còn nhỏ, có thể là dấu hiệu của giai đoạn “khởi động”, chứ chưa thể được hiểu như bằng chứng cho một chu kỳ tăng trưởng dài hạn đã được bảo đảm. Đây là cách đặt dữ liệu hiện tại vào bối cảnh dự báo, không phải kết luận chắc chắn rằng các mốc 5–8 nghìn tỷ USD sẽ thành hiện thực.
Điểm thay đổi quan trọng nữa là RWA không còn bị “đóng khung” trong câu chuyện kho bạc Mỹ (U.S. Treasurys). Binance Research trong một báo cáo đầu tháng 6 nhận định năm 2026 đánh dấu bước chuyển của RWA từ một câu chuyện xoay quanh trái phiếu Kho bạc sang một “hệ sinh thái lợi suất đa dạng”, nơi nhà đầu tư bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới cổ phiếu token hóa, hàng hóa và các sản phẩm thu nhập cố định khác.
Sự trỗi dậy của các nền tảng như Ondo Markets hay xStocks – chuyên niêm yết cổ phiếu và ETF dưới dạng token – là ví dụ cụ thể cho xu hướng đó, mở ra khả năng giao dịch cổ phiếu truyền thống 24/7 bằng stablecoin trên nhiều blockchain khác nhau.
Có thể thấy, khi RWA mở rộng ra khỏi trái phiếu Kho bạc sang cổ phiếu, hàng hóa và các quỹ đa dạng, câu chuyện token hóa dần chuyển từ “công cụ tối ưu hóa lợi suất USD” thành “cầu nối” giữa tài chính truyền thống và hạ tầng onchain, trong đó người dùng cuối có thể tiếp cận nhiều lớp tài sản qua ví crypto và stablecoin.
Nhìn tổng thể, dù khối lượng giao dịch trên CEX và DEX đang đi xuống, các mảnh ghép như phái sinh RWA – nơi khối lượng hợp đồng perpetual liên quan đến RWA đạt kỷ lục 211 tỷ USD trong tháng 5, với Binance chiếm 55,7% và Hyperliquid 28,9% – cùng sự bùng nổ của token hóa trên nhiều chuỗi cho thấy thị trường tài sản mã hóa năm 2026 đang chuyển từ giai đoạn “đầu cơ thuần túy” sang một giai đoạn thử nghiệm rộng rãi hơn các mô hình kết nối thế giới tài chính thực với hạ tầng blockchain.
Câu hỏi giờ đây không còn chỉ là “giá coin đi về đâu”, mà là liệu nhà đầu tư phổ thông có thể tiếp cận cổ phiếu, trái phiếu, hàng hóa, quỹ… thông qua những chiếc ví crypto quen thuộc như thế nào trong vài năm tới – và câu trả lời, ít nhất ở thời điểm này, đang dần được xây bằng dữ liệu.
