Tạm dừng vì chưa có hướng dẫn thực hiện quy định mới
Phiên đấu giá cổ phần Nhà nước được thị trường chờ đợi bậc nhất thời gian qua - Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, PVN) thoái 35% cổ phần Công ty cổ phần PVI - phải tạm dừng.
Trước đó, PVN đã có công văn gửi Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) về đợt chào bán cổ phần PVI. Theo phương án đã được phê duyệt, PVN sẽ thoái toàn bộ 35% vốn tại PVI. Việc này thực hiện theo Quyết định số 1243/QĐ-TTg ban hành vào tháng 10/2023 phê duyệt Đề án Tái cấu trúc Petrovietnam, tập đoàn sẽ phải thoái vốn tại PVI, muộn nhất đến 31/12/2025. Mức giá khởi điểm chào bán là 293.200 đồng/cổ phần.
Cổ phiếu PVI hiện đã tăng xấp xỉ 100% kể từ tháng 6/2025 và đặc biệt sôi động vào đầu tháng 12/2025 khi thông tin về đợt thoái vốn Nhà nước được loan ra. Hiện thị giá PVI đang dao động quanh vùng 100.000 đồng/cổ phiếu, song cũng chỉ tương đương 1/3 mức giá khởi điểm dự kiến đấu giá. Tuy nhiên, phiên đấu giá đã không thể thực hiện theo kế hoạch.
Tương tự câu chuyện tại PVI, HNX vừa có thông báo về việc tạm dừng tổ chức phiên bán đấu giá hơn 2 triệu cổ phần Công ty cổ phần Vật tư và Xuất nhập khẩu Hóa chất (Vinachimex) do Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) sở hữu.
Trước đó, tại văn bản số 87/HCVN-TCKT gửi HNX, Vinachem cho biết, Tập đoàn và HNX đã ký hợp đồng cung cấp dịch vụ tổ chức bán đấu giá theo quy định. Thời điểm nhận đơn đăng ký và tiền cọc là từ ngày 31/12/2025 đến 15h30 ngày 21/1/2026; thời gian tổ chức bán đấu giá là ngày 28/1/2026.
Lý do hoãn phiên đấu giá cổ phần được các bên liên quan giải thích như sau: Ngày 31/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 366/2025/NĐ-CP về quản lý và đầu tư vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 và bãi bỏ toàn bộ Nghị định số 91/2015/NĐ-CP ngày 13/10/2015, Nghị định số 32/2018/NĐ-CP ngày 8/3/2018 và Điều 2, Nghị định số 140/2020/NĐ-CP ngày 30/11/2020. Theo đó, Thông tư số 36/2021/TT-BTC ngày 26/5/2021 quy định về quy chế mẫu về chuyển nhượng vốn của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, vốn Nhà nước đầu tư tại công ty cổ phần, công ty TNHH 2 thành viên trở lên cũng không còn hiệu lực thi hành. Để bảo đảm toàn bộ quá trình chuyển nhượng vốn của Vinachem tại Vinachimex được thực hiện đúng quy định của pháp luật, thận trọng, tránh rủi ro pháp lý trong bối cảnh hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, đầu tư và cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp có sự thay đổi và hiện nay Chính phủ chưa ban hành nghị định hướng dẫn cụ thể, Vinachem đã đề nghị HNX tạm dừng thực hiện công bố thông tin và tạm dừng thực hiện tổ chức bán đấu giá cổ phần của Tập đoàn tại Vinachimex.
Trường hợp PVN, Vinachem cho thấy, trong khi nhiều thương vụ thoái vốn đã được chuẩn bị từ trước, thậm chí đã ký hợp đồng dịch vụ đấu giá, công bố giá khởi điểm và lịch trình cụ thể, song để tránh rủi ro pháp lý, các tập đoàn, tổng công ty buộc phải tạm dừng, dù về mặt chủ trương và nhu cầu thị trường, việc thoái vốn vẫn được xác định là cần thiết.
Quyết định này phản ánh sự thận trọng cần thiết của doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh pháp lý chưa hoàn thiện, song đồng thời cũng cho thấy hoạt động thoái vốn có thể bị “đóng băng” nếu thiếu các quy định chuyển tiếp rõ ràng.
Bài toán cung - cầu và yếu tố thời điểm
Không chỉ chịu tác động từ pháp lý, nhiều cuộc đấu giá cổ phần Nhà nước gần đây không thành công đơn giản vì không có nhà đầu tư tham gia, dù quy mô không lớn. Hàng loạt thông báo của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) cho thấy các phiên đấu giá theo lô tại nhiều doanh nghiệp địa phương, từ lĩnh vực giao thông, môi trường, du lịch cho tới nông sản - thực phẩm, đều không đủ điều kiện tổ chức do không có hoặc không đủ số lượng nhà đầu tư đăng ký.
Thực tế này đặt ra một vấn đề quan trọng: thoái vốn Nhà nước không phải lúc nào cũng có sẵn “bên mua”, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ, hiệu quả hoạt động trung bình, hoặc không nằm trong chiến lược mở rộng của khu vực tư nhân. Việc lựa chọn thời điểm, phương thức bán (đấu giá công khai, đấu giá theo lô, hay chào bán cạnh tranh) có ý nghĩa quyết định đến khả năng thành công của thương vụ.
Trong giai đoạn thị trường tài chính còn nhiều biến động, lãi suất tiềm ẩn rủi ro tăng cao trở lại, nhà đầu tư có xu hướng thận trọng, ưu tiên các tài sản có quy mô lớn, dòng tiền rõ ràng và khả năng kiểm soát. Điều này khiến các thương vụ thoái vốn nhỏ lẻ, phân tán càng khó thu hút sự quan tâm, dù về mặt nguyên tắc, Nhà nước không còn nhu cầu nắm giữ.
Trở lại với câu chuyện ở PVI, việc thoái vốn diễn ra trong bối cảnh công ty này ghi nhận kết quả kinh doanh tốt nhất từ trước đến nay. Doanh thu và lợi nhuận đều tăng trưởng mạnh, vượt kế hoạch năm 2025, với động lực chính đến từ mảng bảo hiểm và tái bảo hiểm, đặc biệt là thị trường nước ngoài. Điều này cho thấy, về mặt chất lượng tài sản và triển vọng kinh doanh, PVI là doanh nghiệp hấp dẫn. Tuy nhiên, ngay cả với một “hàng hóa tốt”, việc bán vốn Nhà nước vẫn cần thời điểm phù hợp và khung pháp lý rõ ràng để tối ưu giá trị, việc bỏ lỡ thời điểm hiện nay dưới góc nhìn của giới chuyên gia là khá đáng tiếc.
Trong khi đó, Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đưa ra định hướng rất rõ ràng: tiếp tục tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, chú trọng thoái vốn tại các doanh nghiệp nhỏ, không cần nắm giữ chi phối, để tập trung nguồn lực đầu tư có trọng điểm, hình thành các doanh nghiệp lớn, hoạt động hiệu quả cao. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh nguyên tắc công khai, minh bạch, tuân thủ pháp luật, không để thất thoát tài sản Nhà nước và không làm mất đi các thương hiệu quốc gia có uy tín.
Trong định hướng đó, SCIC được xác định là đầu mối quan trọng, tiến tới hoạt động như một nhà đầu tư vốn chuyên nghiệp, thậm chí hướng tới mô hình quỹ đầu tư quốc gia. Nguồn lực thu được từ thoái vốn không chỉ để “rút lui”, mà để tái đầu tư vào các lĩnh vực then chốt như công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hoặc hỗ trợ doanh nghiệp nhà nước đầu tư ra nước ngoài.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, khoảng cách giữa định hướng và triển khai vẫn còn, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp chính sách. Nếu không sớm hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn, hoạt động thoái vốn có nguy cơ bị chậm nhịp, ảnh hưởng tới tiến trình tái cơ cấu chung của khối doanh nghiệp nhà nước.
Theo ông Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế, từ các trường hợp đấu giá bị hoãn hoặc không thành công gần đây, có thể rút ra một số vấn đề cốt lõi. Cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết cho Nghị định 366/2025/NĐ-CP, đặc biệt là quy trình, phương thức và cơ chế định giá, để tránh “khoảng trống pháp lý” làm gián đoạn các thương vụ đang triển khai.
Khi các văn bản hướng dẫn được ban hành đầy đủ và thị trường bước vào giai đoạn ổn định hơn, hoạt động thoái vốn - nếu được thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 79 - không chỉ giúp Nhà nước thu hồi và tái phân bổ nguồn lực hiệu quả, mà còn góp phần nâng cao chất lượng doanh nghiệp, thúc đẩy thị trường vốn phát triển bền vững hơn trong giai đoạn tới.