Tỷ lệ tham gia bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam thấp hơn nhiều thị trường trong khu vực
Biết rủi ro, nhưng chưa hành động
Một vụ tai nạn giao thông, một ca cấp cứu đột xuất hay sự ra đi bất ngờ của người trụ cột có thể khiến cả gia đình rơi vào khủng hoảng tài chính - không chỉ mất nguồn thu nhập chính, mà còn phải gánh chi phí điều trị, các khoản vay chưa trả và nguy cơ đánh mất kế hoạch tích lũy nhiều năm.
Theo số liệu của Bộ Y tế, mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 1,1 triệu ca tai nạn thương tích phải điều trị y tế và hơn 30.000 người tử vong, trong đó tai nạn giao thông đường bộ, đuối nước và tai nạn lao động là 3 nguyên nhân hàng đầu.
Khảo sát của IFM Research cho thấy, người Việt nhận thức khá rõ về các rủi ro sức khỏe và tài chính, song khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn còn lớn. Theo các chuyên gia, rào cản không hoàn toàn nằm ở thu nhập, mà đến từ việc thiếu niềm tin vào sản phẩm bảo hiểm, chưa hiểu rõ quyền lợi hợp đồng và những trải nghiệm chưa tích cực. Đây cũng là một phần lý do khiến tỷ lệ tham gia bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam thấp hơn nhiều thị trường trong khu vực, cho dù nhu cầu bảo vệ tài chính ngày càng rõ nét.
Không chỉ đối mặt rủi ro sức khỏe, nhiều gia đình Việt Nam còn chịu sức ép ngày càng lớn từ chi phí sinh hoạt. Theo Chỉ số Năng lực tài chính (Financial Resilience Index) 2026 của Sun Life, người tiêu dùng Việt Nam tiếp tục thuộc nhóm có khả năng phục hồi tài chính cao nhất khu vực.
Cụ thể, 31% người Việt được xếp vào nhóm năng lực tài chính cao, vượt qua Singapore (21%), Malaysia (22%) và Philippines (19%); 22% cảm thấy rất an toàn tài chính, cao gần gấp đôi mức trung bình khu vực.
Tuy nhiên, so với năm 2025, tỷ lệ nhóm năng lực cao đã giảm từ 34% xuống 31%, trong khi nhóm trung bình tăng từ 59% lên 61%. Tỷ lệ cảm thấy an toàn tài chính cao cũng giảm mạnh từ 71% xuống 59%, cho thấy cảm giác “vững vàng” đang suy yếu trước áp lực chi phí.
Bên cạnh đó, 84% người Việt cho biết, lạm phát khiến chi tiêu hàng tháng trở nên khó khăn hơn; chi phí thiết yếu (thực phẩm, điện nước, nhiên liệu…) ảnh hưởng tới 96% người tiêu dùng và chi phí y tế tác động 92% người tiêu dùng.
Trước áp lực này, 33% dự định rút tiết kiệm, 23% cắt giảm chi tiêu thiết yếu, 12% tạm dừng đóng góp hưu trí; 61% không lập kế hoạch tài chính hoặc chỉ lập dưới 1 năm; niềm tin vào mục tiêu dài hạn giảm từ 64% xuống 59%.
Bà Lay Hoon Tan - Tổng giám đốc Sun Life Việt Nam nhận định, người Việt vẫn duy trì nền tảng tài chính tương đối tích cực so với khu vực, nhưng áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng đang buộc nhiều người đưa ra quyết định mang tính ngắn hạn, có thể ảnh hưởng đến ổn định tài chính trong tương lai. Bởi vậy, nâng cao kiến thức tài chính và xây dựng kế hoạch dài hạn sẽ là yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và biến cố cuộc sống.
Còn ông Ralf Matthaes - Giám đốc điều hành IFM Research nhấn mạnh, điều quan trọng hiện nay là chuyển hóa nỗi lo về rủi ro thành hành động cụ thể. Theo đó, bảo hiểm nhân thọ trước hết cần được nhìn nhận là công cụ bảo vệ thu nhập gia đình và duy trì ổn định tài chính khi có biến cố, thay vì chỉ là sản phẩm đầu tư hay tiết kiệm.
Các chuyên gia cũng cho rằng, để thu hẹp khoảng trống này, thị trường cần cải thiện tính minh bạch hợp đồng, nâng cao chất lượng dịch vụ sau bán hàng…
Cơ hội mở rộng quy mô thị trường
Nâng cao kiến thức tài chính và xây dựng kế hoạch dài hạn sẽ là yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế và biến cố cuộc sống.
Một điểm đáng chú ý là Việt Nam đang dẫn đầu khu vực về mức độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) trong quyết định tài chính: 75% người được khảo sát đã dùng AI để tìm lời khuyên tài chính và 73% dự định tăng cường sử dụng trong 12 tháng tới - đều là tỷ lệ cao nhất khu vực.
Tuy nhiên, sự phổ biến công nghệ không đồng nghĩa với nền tảng tài chính vững chắc. Có tới 59% người tiêu dùng tự đánh giá kiến thức tài chính của mình chỉ ở mức cơ bản hoặc thấp, cho thấy khoảng cách lớn giữa khả năng tiếp cận công nghệ và năng lực ra quyết định tài chính hiệu quả. Các chuyên gia cho rằng, AI có thể giúp tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng không thể thay thế hiểu biết tài chính và các quyết định dựa trên mục tiêu dài hạn của mỗi cá nhân.
Trong bối cảnh rủi ro sức khỏe, thiên tai, biến đổi khí hậu và địa chính trị gia tăng, vai trò ngành bảo hiểm được kỳ vọng mở rộng đáng kể. Theo Allianz (trụ sở tại Munich, Đức) - một trong những tập đoàn dịch vụ tài chính và bảo hiểm lớn nhất thế giới, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn cầu có thể tăng thêm khoảng 5.260 tỷ euro trong 10 năm tới, trong đó bảo hiểm nhân thọ đóng góp gần 2.000 tỷ euro. Trong đó, hơn một nửa mức tăng sẽ đến từ khu vực châu Á mở rộng (khoảng 1.004 tỷ euro), vượt tổng mức tăng của Bắc Mỹ và Tây Âu cộng lại, với Trung Quốc và Ấn Độ là 2 động lực lớn nhất. Thu nhập gia tăng, thay đổi nhân khẩu học và các cải cách gần đây được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tăng trưởng phí bảo hiểm hàng năm của khu vực khoảng 10,7% trong thập kỷ tới.
Đối với Việt Nam, đây là cơ hội mở rộng quy mô thị trường, song cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng tính minh bạch và cải thiện niềm tin khách hàng. Dù sở hữu quy mô dân số hơn 100 triệu người, tầng lớp trung lưu tăng nhanh và thu nhập bình quân đầu người liên tục cải thiện, tỷ lệ tham gia bảo hiểm nhân thọ của Việt Nam vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều nước ASEAN. Một nguyên nhân quan trọng là nhận thức về bảo hiểm vẫn nghiêng về “chi phí” hơn là “quản trị rủi ro”: Nhiều gia đình chỉ cân nhắc mua bảo hiểm khi đã có người thân mắc bệnh hoặc sau biến cố, trong khi tâm lý ưu tiên tích lũy qua tiết kiệm, bất động sản hay vàng phổ biến hơn.
Bên cạnh đó, thị trường bảo hiểm nhân thọ đang trong quá trình lấy lại niềm tin sau những biến động của kênh phân phối qua ngân hàng (bancassurance) giai đoạn 2022-2023, khi các phản ánh về tư vấn chưa đầy đủ và khách hàng chưa hiểu rõ quyền lợi hợp đồng đã ảnh hưởng đến hình ảnh của ngành. Dù cơ quan quản lý đã ban hành nhiều quy định tăng cường minh bạch, chuẩn hóa tư vấn, quá trình khôi phục niềm tin vẫn cần thêm thời gian.
Các doanh nghiệp bảo hiểm cũng đang chuyển trọng tâm từ mở rộng số lượng hợp đồng mới sang chất lượng tư vấn, duy trì hợp đồng dài hạn và cải thiện trải nghiệm khách hàng, với sản phẩm được thiết kế đơn giản, tập trung vào chức năng bảo vệ hơn là đầu tư. Theo các chuyên gia, khi thu nhập cải thiện, kiến thức tài chính được nâng lên và niềm tin thị trường từng bước củng cố, tỷ lệ tham gia bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam sẽ tăng mạnh.
Cùng với động lực quan trọng là tăng trưởng kinh tế, số liệu bồi thường năm 2025 tăng mạnh cho thấy, sản phẩm bảo hiểm đã phát huy rõ vai trò bảo vệ rủi ro, đồng thời niềm tin của khách hàng tiếp tục được cải thiện. Trên cơ sở đó, năm 2026, ngành bảo hiểm được dự báo tăng trưởng doanh thu tích cực hơn, với lĩnh vực phi nhân thọ duy trì mức tăng 2 con số (khoảng 11%) và lĩnh vực nhân thọ tăng khoảng 3% hoặc cao hơn, hướng tới phục hồi và phát triển bền vững. Tuy vậy, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) cũng khuyến nghị, các doanh nghiệp cần nhận thức rõ khó khăn, thách thức mà ngành đang đối mặt, đặc biệt là những biến động của nền kinh tế.
