Phonefarm và hành trình biến tướng
Chưa có nghiên cứu nào xác định “cột mốc” Phonefarm xuất hiện tại Việt Nam năm nào. Trong giới cày view hé lộ rằng, trang trại điện thoại được mua bán “rón rén” ở nước ta từ năm 2020 và được bán công khai khoảng năm 2022, khi thương mại điện tử phát triển mạnh, cùng với nhu cầu “cày view/cày tương tác” mạng xã hội và gian hàng, sản phẩm.
Tới năm 2023 thì cụm từ Phonefarm bắt đầu được công khai thảo luận trên truyền thông. Giai đoạn này, Phonefarm chỉ mới dùng để kinh doanh dịch vụ tăng tương tác đơn hàng và cần nhiều người vận hành giàn máy điện thoại.
Nhưng chỉ thời gian ngắn sau, theo giới “cày view”, Phonefarm biến tướng, phần lớn chuyển sang dịch vụ đánh giá ảo, spam… bởi đây là “nhu cầu quá cần thiết” trong kinh doanh thương mại điện tử.
Tới năm 2025, Phonefarm tiếp tục biến tướng sang dịch vụ chính là lừa đảo online xuyên quốc gia. Minh chứng là hồi tháng 11/2025, Công an TP. Đà Nẵng kiểm tra Công ty Vietbot và phát hiện cả một “trang trại điện thoại” với hàng trăm CPU, hàng ngàn chiếc điện thoại di động và vô số tài khoản mạng xã hội ảo như Telegram, Viber, Tinder, Zalo.
Theo dự báo của Tổ chức Cảnh sát hình sự Quốc tế (Interpol), tội phạm lừa đảo tài chính trên toàn cầu sẽ gia tăng đáng kể trong 3-5 năm tới. Hai động lực chính đứng sau xu hướng này là sự phổ biến của công nghệ AI và việc các công cụ phục vụ lừa đảo trở nên dễ tiếp cận hơn, làm giảm đáng kể “rào cản gia nhập” đối với tội phạm.
“Hang ổ” này do Đào Xuân Hoàng cầm đầu, vận hành Phonefarm nhằm cung cấp dịch vụ cho các tổ chức lừa đảo ở nước ngoài. Doanh thu trung bình mỗi tháng của Công ty Vietbot lên tới khoảng 2 tỷ đồng, chủ yếu đến từ việc cho thuê hệ thống, tài khoản và thiết bị phục vụ cho các đường dây lừa đảo, đánh bạc trực tuyến. Vụ việc là lời cảnh báo rúng động về sự biến tướng của Phonefarm tại Việt Nam.
Còn thế giới cũng “choáng” khi Mỹ truy tố Chen Zhi - người sáng lập và Chủ tịch Prince Group, một tập đoàn có hơn 100 pháp nhân hoạt động tại khoảng 30 quốc gia. Cáo trạng mà Bộ Tư pháp Mỹ công bố đối với Chen Zhi nêu rõ, đối tượng này chỉ đạo một mạng lưới lừa đảo tại Campuchia, chiếm đoạt hàng tỷ USD từ nạn nhân trên toàn thế giới.
Hồ sơ của Bộ Tư pháp Mỹ cho thấy, từ năm 2018, một đồng bọn của Chen Zhi đã mua hàng triệu số điện thoại di động và mật khẩu tài khoản từ một thị trường “đen”. Sau khi xây dựng Golden Fortune compound (một khu phức hợp sòng bạc và công nghệ), tổ chức của Chen Zhi đã đưa hàng ngàn chiếc điện thoại kết nối với nguồn điện và máy chủ để hoạt động 24/7. Chỉ riêng tại 2 cơ sở của Chen Zhi bị triệt phá đã có tới 1.250 chiếc điện thoại điều khiển khoảng 76.000 tài khoản mạng xã hội. Đây đúng là mô hình "trang trại điện thoại" ở quy mô công nghiệp.
Nhân viên trong các “trang trại” này sẽ liên hệ với nạn nhân qua ứng dụng nhắn tin hoặc mạng xã hội, sau đó thuyết phục họ chuyển tiền mã hóa bằng 3 kịch bản chính: xây dựng quan hệ tình cảm giả; viện cớ cần giúp đỡ tài chính khẩn cấp; hứa hẹn lợi nhuận hấp dẫn từ đầu tư tiền điện tử. Các kế hoạch được liệt kê để lừa bao gồm "lừa đảo đơn hàng Việt Nam", "lừa đảo đơn hàng Nga", trò chuyện theo kịch bản nhắm vào châu Âu và Mỹ, các hình thức "trò chuyện theo kịch bản" khác nhắm vào người Việt, người Trung Quốc và gian lận trong mua sắm trực tuyến ở Trung Quốc.
“Xương sống” của nền kinh tế đen
Từ vụ Chen Zhi và đặc biệt khi các hang ổ bị các nước tập trung triệt phá, có thể thấy, Phonefarm là “xương sống” của nền “kinh tế đen”. Hàng loạt vụ việc bị phá ở Việt Nam vừa qua cũng phát hiện bọn tội phạm mang theo cả hệ thống máy tính, điện thoại, thiết bị mạng để lập Phonefarm phục vụ lừa đảo.
Điển hình, hồi tháng 6/2026, Công an tỉnh Phú Thọ ngăn chặn một nhóm đối tượng có nguồn gốc từ các tổ chức lừa đảo trực tuyến hoạt động tại Campuchia, đang chuẩn bị xây dựng một trung tâm lừa đảo công nghệ cao, quy mô lớn tại Việt Nam. Tại nhiều khu nghỉ dưỡng, farmstay, villa biệt lập ở Hà Nội, Lào Cai và Phú Thọ mà băng nhóm này thuê, lực lượng chức năng phát hiện chúng lắp đặt 73 bộ máy vi tính, 134 điện thoại di động, 34 USB, 20 bộ thiết bị phát Wi-Fi, cùng hàng trăm vật dụng phục vụ việc tập trung nhân sự.
Tương tự, cũng trong tháng 6/2026, Công an tỉnh Lào Cai bắt 19 người Trung Quốc nhập cảnh vào Việt Nam và thuê nhiều phòng tại một khách sạn. Nhóm này đã bắt đầu lắp đặt 23 laptop, 26 điện thoại, 8 thiết bị thu phát 5G và 16 USB chạy hệ điều hành. Dữ liệu điện tử cho thấy chúng đã thu thập thông tin của 25.000 công dân Trung Quốc để phục vụ lừa đảo.
Trước đó, vào tháng 5, tại TP.HCM, cơ quan công an phát hiện 85 người Trung Quốc tại một nhà nghỉ, thu giữ gần 200 máy tính/laptop và hơn 550 điện thoại mà bọn chúng mang theo, lắp đặt để hình thành “trang trại điện thoại” lừa đảo.
Đến ngày 8/6, lực lượng chức năng lại phát hiện một nhóm khác gồm 83 người Trung Quốc, phần lớn được xác định nhập cảnh trái phép từ Campuchia, thuê trọn một khách sạn để lập “đại bản doanh”, tập kết hàng trăm máy tính, điện thoại và thiết bị điện tử phục vụ lừa đảo.
Như vậy, “di cư” của tội phạm mạng không đồng nghĩa với việc chúng đã bỏ đi “xương sống” vận hành công xưởng lừa đảo là Phonefarm.
Thiệt hại khủng khiếp của lừa đảo online
Thiệt hại do những trang trại điện thoại chuyên lừa đảo online xuyên quốc gia được đánh giá là vô cùng lớn và chưa dừng lại.
Tại báo cáo tội phạm Internet thường niên năm 2025 do một cơ quan thuộc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) công bố hồi tháng 4/2026, ghi nhận tổng thiệt hại tại Mỹ vượt 20,877 tỷ USD, tăng 26% so với năm 2024.
Đáng chú ý trong báo cáo là nhóm nạn nhân trên 60 tuổi - nhóm dễ tổn thương nhất trước các thủ đoạn tâm lý tinh vi - chịu thiệt hại tới 7,75 tỷ USD, tăng vọt 59% so với năm trước, trong đó riêng lừa đảo đầu tư đã chiếm 3,52 tỷ USD; có 893 triệu USD thiệt hại liên quan trực tiếp đến AI trên mọi độ tuổi.
Còn báo cáo Global State of Scams 2025 của Liên minh Chống lừa đảo toàn cầu, hợp tác với nền tảng phòng chống tội phạm tài chính Feedzai thể hiện, tổng thiệt hại do lừa đảo trên toàn cầu đã lên tới 442 tỷ USD, dựa trên khảo sát tại 42 quốc gia với gần 46.000 người tham gia, trong đó 23% số người được hỏi từng là nạn nhân mất tiền vì lừa đảo. Riêng khu vực châu Âu, qua khảo sát hơn 22.000 người tại 15 nước, ước tính thiệt hại vào khoảng 57 tỷ USD mỗi năm.
Tại khu vực Đông Nam Á, Văn phòng Liên hợp quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) đã đưa ra con số gây sốc: 88,3-114,1 tỷ USD thiệt hại trong năm 2025, gấp khoảng 3 lần mức 18-37 tỷ USD mà chính UNODC từng ước tính chỉ 2 năm trước đó.
Riêng ở Việt Nam, theo số liệu từ Bộ Công an, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 ước tính vượt 8.000 tỷ đồng - tăng đáng kể so với mức hơn 6.000 tỷ đồng được ghi nhận trong 11 tháng đầu năm theo báo cáo trước đó của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA).
Báo cáo của NCA cho thấy sự dịch chuyển đáng kể về thủ đoạn của tội phạm mạng. Mạo danh cơ quan chức năng, đặc biệt là mạo danh công an, tội phạm mạng đã vươn lên trở thành hình thức lừa đảo phổ biến nhất năm 2025, vượt qua cả hình thức lừa trúng thưởng/nhận quà từng đứng đầu trong nhiều năm trước, với thủ đoạn được mô tả là ngày càng chuyên nghiệp hóa, khi bọn tội phạm dựng cả trụ sở giả, mặc sắc phục giả và thực hiện cuộc gọi video để thao túng tâm lý nạn nhân.
Thực tế trên cho thấy, thiệt hại tài chính tiếp tục tăng, bất chấp các nỗ lực phòng, chống của các nước, đặc biệt khi AI đang dần bước sâu vào Phonefarm.
(Còn tiếp)