Ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Công nghệ Thông tin, Giám đốc Khối Dữ liệu & Trí tuệ nhân tạo VietinBank
Cuộc tái cấu trúc lớn của ngành ngân hàng
Ngành ngân hàng đang bước vào cuộc tái cấu trúc lớn nhất kể từ khi số hóa hệ thống ngân hàng lõi - bộ máy vận hành trung tâm (core banking). Trong hơn hai thập kỷ qua, core banking từng thay đổi hạ tầng vận hành của ngân hàng: quy trình được chuẩn hóa hơn, dữ liệu được tập trung hơn và hoạt động ngân hàng bắt đầu dịch chuyển khỏi mô hình thủ công truyền thống. Nhưng AI và dữ liệu hiện đang tạo ra một chuyển biến sâu sắc hơn nhiều. Không chỉ thay đổi công cụ vận hành, AI và dữ liệu đang bắt đầu thay đổi cách ngân hàng ra quyết định, cách tổ chức học hỏi và cách một định chế tài chính tạo ra lợi thế cạnh tranh.
Nếu core banking từng số hóa hoạt động ngân hàng, thì dữ liệu và AI đang bắt đầu tái định nghĩa logic tồn tại của ngân hàng. Trong quá khứ, lợi thế cạnh tranh của ngân hàng thường đến từ quy mô vốn, mạng lưới chi nhánh hay tốc độ tăng trưởng tín dụng. Nhưng trong kỷ nguyên dữ liệu và AI, cuộc cạnh tranh đang chuyển sang một mặt trận hoàn toàn khác: khả năng xử lý dữ liệu, tốc độ ra quyết định và năng lực thích ứng của tổ chức.
Ngân hàng trước đây tối ưu quy trình. Ngân hàng tương lai phải tối ưu khả năng học hỏi và ra quyết định. Điều này đặc biệt rõ khi nền kinh tế đang vận hành theo thời gian thực. Khách hàng không còn chỉ cần một ngân hàng “an toàn”, mà cần một ngân hàng có khả năng phản hồi, cá nhân hóa và thích ứng theo thời gian thực. Khi hành vi khách hàng thay đổi theo thời gian thực, mô hình vận hành ngân hàng cũng buộc phải thay đổi theo thời gian thực.
Đó là lý do chuyển đổi số hiện nay không còn dừng ở việc số hóa giao dịch hay đưa dịch vụ lên môi trường trực tuyến. Một ngân hàng số không được quyết định bởi ứng dụng đẹp đến đâu hay sở hữu bao nhiêu tính năng trên nền tảng số, mà bởi tốc độ tổ chức đó chuyển dữ liệu thành hành động nhanh tới mức nào.
Khi dữ liệu bắt đầu tham gia trực tiếp vào quá trình vận hành, bản chất hoạt động ngân hàng cũng thay đổi. Dữ liệu không còn chỉ đóng vai trò hỗ trợ kinh doanh hay lưu trữ thông tin giao dịch, mà đang dần trở thành nền tảng để ngân hàng ra quyết định, quản trị rủi ro, hiểu khách hàng và tổ chức vận hành theo thời gian thực.
 |
VietinBank triển khai hành trình chuyển đổi số X01 dựa trên 4 trụ cột: số hóa, dữ liệu & AI, công nghệ và con người & tổ chức |
Trong tương lai, dữ liệu sẽ không còn là tài sản hỗ trợ vận hành. Dữ liệu sẽ trở thành cách ngân hàng vận hành. AI vì thế cũng cần được nhìn theo một cách khác. Nếu trước đây, AI thường được xem như công cụ hỗ trợ tự động hóa hay tối ưu trải nghiệm khách hàng, thì hiện nay AI đang bắt đầu tham gia sâu hơn vào chính logic vận hành của ngân hàng. AI sẽ không thay thế ngân hàng. Nhưng ngân hàng biết vận hành bằng dữ liệu và AI sẽ có lợi thế vượt trội trước những ngân hàng chậm thích ứng. Theo nghĩa đó, AI không phải một lớp công nghệ nằm trên ngân hàng. AI sẽ dần trở thành một phần của logic vận hành ngân hàng.
Đây cũng là cách VietinBank tiếp cận chuyển đổi số trong những năm gần đây. Thay vì coi chuyển đổi số là một dự án công nghệ đơn lẻ, VietinBank triển khai hành trình chuyển đổi số X01 dựa trên bốn trụ cột gồm: Số hóa, Dữ liệu, Công nghệ và Con người & Tổ chức. Bốn trụ cột này không vận hành tách biệt, mà được thiết kế như một cấu trúc chuyển đổi đồng bộ nhằm thay đổi tận gốc mô hình vận hành của ngân hàng.
Khi cách vận hành ngân hàng thay đổi
Trong nhiều năm, ngành ngân hàng nhìn chuyển đổi số chủ yếu qua lăng kính công nghệ: ứng dụng mới, quy trình mới, kênh giao dịch mới. Nhưng công nghệ chỉ là lớp bề mặt dễ nhìn thấy nhất của quá trình chuyển đổi. Điều thay đổi sâu sắc hơn chính là cách ngân hàng vận hành.
Trong môi trường kinh tế số, tốc độ xử lý không còn chỉ là yếu tố trải nghiệm khách hàng. Tốc độ đang trở thành năng lực cạnh tranh. Một quyết định tín dụng chậm hơn vài giờ, một phản hồi chăm sóc khách hàng chậm hơn vài phút hay một mô hình phân tích dữ liệu chậm hơn đối thủ vài ngày đều có thể tạo ra khoảng cách cạnh tranh rất lớn.
Trong tương lai, dữ liệu sẽ không còn là tài sản hỗ trợ vận hành. Dữ liệu sẽ trở thành cách ngân hàng vận hành.
Các ngân hàng lớn trên thế giới hiện không còn nhấn mạnh nhiều tới “digital transformation” (chuyển đổi số) theo nghĩa truyền thống, mà chuyển sang các khái niệm như “operating model transformation” (chuyển đổi mô hình vận hành), “AI-driven organization” (tổ chức vận hành dựa trên AI) hay “real-time bank” (ngân hàng vận hành theo thời gian thực). Điều đó đồng nghĩa với việc thay đổi cách tổ chức vận hành, logic ra quyết định và năng lực học hỏi của tổ chức trong môi trường dữ liệu thời gian thực.
Một ngân hàng có thể đầu tư rất lớn cho công nghệ nhưng vẫn thất bại trong chuyển đổi số nếu mô hình vận hành không thay đổi. Hay nói cách khác, chuyển đổi số thất bại không phải vì thiếu công nghệ, mà vì tổ chức vẫn vận hành bằng tư duy cũ. Trong ngành ngân hàng, điều này đặc biệt quan trọng bởi ngân hàng là lĩnh vực vận hành dựa trên thông tin, dữ liệu và niềm tin. Khi dữ liệu trở thành hạ tầng mới của nền kinh tế, ngân hàng cũng buộc phải thay đổi cách tồn tại của mình.
Dữ liệu đang dần trở thành một loại “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số, giống như điện, giao thông hay logistics từng là hạ tầng của nền kinh tế công nghiệp. Khi nền kinh tế vận hành theo thời gian thực, hệ thống tài chính cũng phải vận hành theo thời gian thực. Đó không còn chỉ là bài toán công nghệ, mà là bài toán năng lực cạnh tranh và thích ứng của ngân hàng trong nền kinh tế số.
Trong mô hình ngân hàng truyền thống, phần lớn tổ chức vận hành theo logic tuyến tính: dữ liệu đi qua nhiều tầng xử lý, quyết định phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và tốc độ phản ứng thường chậm hơn thay đổi của thị trường. Nhưng trong môi trường dữ liệu thời gian thực, logic đó đang trở nên lạc hậu rất nhanh. Ngân hàng nào xử lý dữ liệu chậm hơn sẽ hiểu khách hàng chậm hơn. Ngân hàng nào ra quyết định chậm hơn sẽ thích ứng chậm hơn. Và ngân hàng nào thích ứng chậm hơn sẽ dần mất lợi thế cạnh tranh.
Điều đang diễn ra hiện nay vì thế không đơn thuần là quá trình số hóa hoạt động ngân hàng. Đây là cuộc tái cấu trúc năng lực vận hành của toàn ngành tài chính. Đó cũng là lý do VietinBank không tiếp cận chuyển đổi số như một chương trình công nghệ ngắn hạn, mà là quá trình tái cấu trúc mô hình ngân hàng trong dài hạn.
Dữ liệu là năng lực cạnh tranh mới
Nếu trong quá khứ, ngân hàng cạnh tranh bằng mạng lưới lớn hơn, quy mô vốn lớn hơn hay tốc độ tăng trưởng tín dụng cao hơn, thì trong tương lai, khác biệt lớn nhất có thể nằm ở khả năng xử lý dữ liệu và tốc độ thích ứng nhanh hơn thay đổi của thị trường.
Ngân hàng tương lai sẽ không còn cạnh tranh chủ yếu bằng số lượng chi nhánh hay quy mô tài sản, mà bằng khả năng hiểu khách hàng nhanh hơn, dự báo rủi ro chính xác hơn và ra quyết định nhanh hơn. Nói cách khác, dữ liệu đang trở thành hạ tầng năng lực mới của ngành ngân hàng. Đây cũng là logic nằm phía sau hành trình chuyển đổi số X01 của VietinBank.
Ở lớp bề mặt, dấu ấn dễ nhìn thấy nhất là tốc độ dịch chuyển giao dịch lên môi trường số. Hàng loạt giải pháp như cho vay vốn lưu động doanh nghiệp trực tuyến, phát hành LC trực tuyến, giải ngân và bảo lãnh trực tuyến, eKYC doanh nghiệp, VietinBank iPay, VietinBank eFAST hay digiGOLD đã được triển khai trong những năm gần đây. Đến nay, 99% giao dịch thanh toán của VietinBank được thực hiện qua kênh số; tỷ lệ giải ngân trực tuyến đạt trên 90%; thời gian xử lý nhiều nghiệp vụ được rút ngắn từ vài giờ xuống còn khoảng 5-10 phút.
Nhưng khi phần lớn giao dịch đã dịch chuyển lên môi trường số, vấn đề không còn là số hóa thêm bao nhiêu quy trình, mà là liệu ngân hàng có đủ năng lực vận hành theo thời gian thực hay không. Đó là khác biệt rất lớn giữa “ngân hàng có công nghệ” và “ngân hàng vận hành bằng công nghệ”. VietinBank hiện đẩy mạnh ứng dụng Cloud, DevSecOps, Microservices và APIs nhằm chuẩn hóa kiến trúc dịch vụ, tăng khả năng tự động hóa và nâng cao năng lực kết nối hệ thống; đồng thời hiện đại hóa Payment Hub để đáp ứng yêu cầu vận hành theo thời gian thực.
Các công nghệ mới cũng không còn chỉ phục vụ khách hàng bên ngoài mà bắt đầu đi sâu vào vận hành nội bộ. VietinBank Genie - “trợ lý ảo” của ngân hàng - hiện hỗ trợ trả lời khoảng 15.000 câu hỏi mỗi ngày và giúp rút ngắn tới 95% thời gian tra cứu văn bản.
Điều đáng chú ý hơn là cách VietinBank tiếp cận dữ liệu và AI. Việc thành lập Khối Dữ liệu & Trí tuệ nhân tạo vào năm 2025 phản ánh một thay đổi rất lớn trong tư duy vận hành của ngân hàng: dữ liệu không còn được nhìn như công cụ hỗ trợ kinh doanh, mà là nền tảng để tái cấu trúc hoạt động ngân hàng. Đến nay, hơn 50 sáng kiến ứng dụng AI và Machine Learning đã được đưa vào vận hành trên nhiều mảng hoạt động; hơn 100.000 cơ hội bán được khai thác thành công thông qua các mô hình dữ liệu và phân tích nâng cao.
Nhưng giá trị lớn nhất của dữ liệu không nằm ở việc bán thêm được bao nhiêu sản phẩm. Giá trị lớn nhất nằm ở việc giúp ngân hàng ra quyết định tốt hơn và nhanh hơn. Trong môi trường dữ liệu thời gian thực, khác biệt giữa các ngân hàng sẽ không còn nằm chủ yếu ở quy mô vốn hay số lượng chi nhánh, mà ở tốc độ chuyển dữ liệu thành hành động.
Trong kỷ nguyên AI, ngân hàng không còn cạnh tranh bằng quy mô lớn hơn, mà bằng khả năng thích ứng nhanh hơn. Ở tầng sâu hơn, điều đang diễn ra không chỉ là cuộc chuyển đổi công nghệ của ngành ngân hàng, mà là cuộc tái cấu trúc năng lực cạnh tranh của toàn hệ thống tài chính. Ngân hàng nào học hỏi nhanh hơn sẽ thích ứng nhanh hơn. Và ngân hàng nào thích ứng nhanh hơn sẽ định hình cuộc chơi mới. Trong tương lai, ngân hàng có thể sẽ không còn được định nghĩa bởi số lượng chi nhánh hay quy mô tài sản, mà bởi tốc độ học hỏi của tổ chức.
Đó cũng là lý do VietinBank đặt mục tiêu xây dựng mô hình ngân hàng vận hành theo thời gian thực, linh hoạt hơn và lấy khách hàng làm trung tâm trong giai đoạn 2026 - 2028.
Ngân hàng số không thể mang DNA cũ
Điều khó nhất của chuyển đổi số chưa bao giờ là công nghệ, mà là thay đổi con người và logic vận hành của tổ chức. Trong nhiều năm, các ngân hàng quen vận hành theo mô hình tuyến tính: quy trình nhiều tầng nấc, dữ liệu phân mảnh, quyết định phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, cấu trúc tổ chức tương đối cứng. Nhưng trong môi trường dữ liệu thời gian thực, mô hình đó không còn phù hợp. Một ngân hàng số không thể vận hành bằng “DNA” cũ.
Đó là lý do VietinBank xác định “Con người & Tổ chức” là một trong bốn trụ cột trọng tâm của hành trình X01. Trong ba năm gần đây, VietinBank triển khai hàng loạt thay đổi về mô hình tổ chức theo hướng linh hoạt hơn và thích ứng nhanh hơn với môi trường số. Phương pháp Agile được áp dụng sâu rộng; các Trung tâm năng lực xuất sắc (CoEs), Văn phòng Chuyển đổi (Transformation Office), Nhà máy số (Digital Factory), các Đội nhóm liên chức năng (Agile squad) được thành lập nhằm tăng tốc đổi mới từ bên trong tổ chức. Đồng thời, hàng loạt vị trí mới như Kỹ sư dữ liệu (Data Engineer), Chuyên gia quản trị dữ liệu (Data Steward), Thông dịch viên phân tích (Analytics Translator) hay Chuyên gia tiếp thị số (Digital Marketing) cũng dần hình thành trong cấu trúc nhân sự ngân hàng.
Khi một ngân hàng bắt đầu xuất hiện những vị trí như “Thông dịch viên phân tích”, điều đó cho thấy tổ chức đang dịch chuyển khỏi logic vận hành truyền thống để tiến sang mô hình vận hành dựa trên dữ liệu và AI. Nhưng công nghệ hay dữ liệu tự thân không tạo ra một tổ chức số. Điều khó hơn nhiều là thay đổi cách con người ra quyết định, phối hợp và vận hành trong môi trường dữ liệu thời gian thực. Chuyển đổi số vì thế không còn là nhiệm vụ của riêng khối công nghệ. Đó là quá trình thay đổi năng lực của toàn bộ tổ chức.
Tại VietinBank, các chương trình đào tạo về AI, Agile, Design Thinking và đổi mới sáng tạo được triển khai trên toàn hệ thống; đến nay, 100% cán bộ, nhân viên đã được đào tạo về AI. Nhưng mục tiêu lớn hơn không nằm ở việc đào tạo thêm một kỹ năng công nghệ. Muốn xây dựng một ngân hàng vận hành bằng dữ liệu thì trước hết tổ chức phải học cách tư duy bằng dữ liệu. Đó là lý do văn hóa đổi mới sáng tạo đang được VietinBank thúc đẩy như một phần của năng lực tổ chức, thay vì một phong trào ngắn hạn.
Nếu năm 2024 mới là giai đoạn đặt nền móng với 45 sáng kiến chuyển đổi số, thì đến năm 2026, VietinBank đã triển khai hơn 100 sáng kiến trên toàn hệ thống - nhanh hơn hai năm so với kế hoạch ban đầu. Nhưng điều quan trọng không nằm ở số lượng sáng kiến, mà ở việc chuyển đổi số đang dần dịch chuyển từ một “chương trình triển khai” sang năng lực nội sinh của tổ chức. Cuộc cạnh tranh lớn nhất của ngân hàng tương lai cuối cùng không nằm ở công nghệ, mà ở tốc độ tiến hóa của tổ chức.
Bởi trong kỷ nguyên dữ liệu và AI, khác biệt giữa các ngân hàng sẽ không còn nằm ở quy mô tài sản, mà ở khả năng học hỏi, thích ứng và tự tái tạo nhanh hơn trước những thay đổi của thị trường.
![[eMgazine] Agribank nâng chuẩn quản trị cho giai đoạn 2026-2030](https://image.tinnhanhchungkhoan.vn/110x83/Uploaded/2026/wpxlcdjwi/2026_06_04/avt-online-7850-3869.jpg)
