>> Những câu hỏi quanh phương án tăng vốn của DHT
Cổ đông lớn bất lực
Xin được trở lại trường hợp mà ĐTCK đã phản ánh trong số báo trước, đó là việc chưa có sự thống nhất quan điểm giữa nhóm cổ đông lớn và HĐQT Dược Hà Tây trong quyết định mua cổ phiếu quỹ của Công ty. Cụ thể, ngày 22/6, Sở GDCK Hà Nội đã công bố thông tin về việc HĐQT Dược Hà Tây đăng ký mua 400.000 cổ phiếu (tương đương 9,7% vốn điều lệ) làm cổ phiếu quỹ.
Theo quy định tại Thông tư 18/2007/TT-BTC hướng dẫn mua, bán lại cổ phiếu và một số trường hợp phát hành thêm, thì quyết định mua số cổ phần này nằm trong quyền tự quyết của HĐQT (vì DN chỉ phải xin ý kiến cổ đông khi lượng cổ phiếu dự định mua lại nằm trong khoảng 10 - 30% vốn điều lệ). Tuy nhiên, quyết định này gặp phải phản ứng gay gắt từ nhóm cổ đông lớn sở hữu trên 51% vốn cổ phần. Theo nhóm cổ đông này, quyết định mua cổ phiếu có thể gây thiệt hại cho tài sản của DN.
Trong phạm vi bài viết này, người viết không đề cập đến việc quyết định của HĐQT có phù hợp với lợi ích lâu dài của Dược Hà Tây hay không, mà chỉ nhìn nhận ở góc độ cơ chế nào giải quyết mâu thuẫn trong các trường hợp tương tự.
Nhìn ở góc độ pháp luật, quyết định của HĐQT Dược Hà Tây là hợp lệ, còn dưới góc độ tối ưu hóa quyền lợi cho cổ đông thì cần thêm thời gian, khi quyết định mua cổ phần này được hoàn tất và DN thực hiện bán ra thị trường số cổ phiếu quỹ trên, khi đó mới có thể đưa ra nhận định.
Nhưng giả thiết là ý kiến của nhóm cổ đông lớn trên phản đối quyết định mua cổ phiếu của HĐQT Dược Hà Tây là chính xác, thì có cơ chế nào để họ can thiệp vào quyết định của HĐQT? Câu trả lời là không! Lý do là, cả 3 cổ đông thuộc nhóm cổ đông phản ứng (chiếm 51% vốn điều lệ) chỉ bắt đầu là cổ đông lớn của Dược Hà Tây từ tháng 6/2010. Trước ngày 19/5/2010, nhóm cổ đông này hoàn toàn không sở hữu cổ phần Dược Hà Tây.
Trong khi đó, Luật Doanh nghiệp quy định, nhóm cổ đông sở hữu trên 10% tổng số cổ phần phổ thông trong thời hạn liên tục ít nhất 6 tháng (hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn quy định tại điều lệ công ty) mới có quyền triệu tập họp ĐHCĐ trong trường hợp HĐQT vi phạm nghiêm trọng quyền của cổ đông. Điều này có nghĩa là, nếu Dược Hà Tây không tổ chức họp ĐHCĐ bất thường thì để nhóm cổ đông trên có thể can thiệp trực tiếp vào quyết định của DN, họ phải chờ đến khi nắm giữ cổ phiếu đủ 6 tháng liên tiếp.
Đây chính là vấn đề mà các nhà đầu tư trên TTCK có thể gặp phải trong thời gian tới. Cụ thể, dù sở hữu trên 51% vốn điều lệ tại DN, nhưng khi chưa có đại diện của mình tại HĐQT, Ban kiểm soát và thời gian nắm giữ cổ phiếu dưới 6 tháng, thì nhóm cổ đông lớn vẫn bất lực nhìn HĐQT thực thi những quyết định không trái pháp luật, nhưng có thể gây bất lợi cho DN. Kể cả khi nhóm cổ đông sở hữu trên 51% vốn điều lệ trong thời gian dài hơn 6 tháng, thì với quy trình để tổ chức được một cuộc họp ĐHCĐ như hiện tại, rất có thể những quyết định của HĐQT trước đó sẽ rơi vào tình trạng “chuyện đã rồi”.
Cách nào để DN khỏi bị thâu tóm?
Quyết định mua cổ phiếu của Dược Hà Tây và việc xin ý kiến cổ đông về phương án phát hành riêng lẻ có thể là một động thái của DN nhằm chống lại khả năng bị thâu tóm bởi Dược Viễn Đông, nhất là khi Dược Viễn Đông tiếp tục công bố kế hoạch mua vào cổ phiếu Dược Hà Tây. Không xét việc thâu tóm này có lợi về mặt kinh tế hay không, người viết chỉ đề cập ở góc độ DN làm thế nào để bảo vệ mình trước nguy cơ bị đối thủ thâu tóm thông qua TTCK.
Rõ ràng, với việc đại chúng hóa ngày càng lớn như hiện nay, nếu DN không cẩn trọng thì việc bị đối thủ mua gom cổ phiếu thông qua TTCK và thực hiện thâu tóm là hoàn toàn có thể. Làm thế nào để chống lại điều này, trong khi điều lệ DN ở Việt Nam hiện tại hầu như không đề cập đến?
Trên thế giới, nhiều DN quy định trong điều lệ những điều khoản gây bất lợi cho các NĐT có ý định thâu tóm DN như: trả cho ban lãnh đạo một khoản tiền lớn khi họ bị sa thải do bị thâu tóm; cho phép cổ đông của DN được mua cổ phiếu với mức chiết khấu giá lớn sau khi DN bị thâu tóm; cho phép ban lãnh đạo được mua lại cổ phiếu từ nhóm cổ đông có ý định thâu tóm với giá cao hơn giá thị trường, đổi lại, nhóm cổ đông này không được mua cổ phiếu của DN trong một khoảng thời gian…
Đạt được sự đồng thuận cao giữa cổ đông - HĐQT - ban lãnh đạo có lẽ là điều mong muốn của tất cả DN. Nhưng với sự phát triển của TTCK, sự “thay máu” cổ đông liên tục có thể khiến mối quan hệ trên dễ trở nên căng thẳng. Giải bài toán mâu thuẫn lợi ích này có lẽ cần nhiều hơn sự tham gia điều tiết của cơ quan quản lý bằng các quy định pháp lý cụ thể.