Hamid Hosseini, người phát ngôn của Hiệp hội Xuất khẩu Dầu, Khí và Hóa dầu của Iran cho biết Iran muốn thu phí đối với mọi tàu chở dầu đi qua và kiểm tra từng tàu.
“Iran cần giám sát những gì đi vào và ra khỏi eo biển để đảm bảo hai tuần này không bị lợi dụng để vận chuyển vũ khí…Về cơ bản, mọi thứ vẫn có thể đi qua, nhưng quy trình sẽ mất thời gian đối với từng tàu, và Iran không vội vàng”, ông cho biết.
Các quyết định về điều kiện đi qua eo biển do Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran đưa ra. Những phát biểu của ông Hosseini cho thấy Iran có thể yêu cầu các tàu chở dầu đi theo tuyến phía bắc, gần bờ biển của nước này, làm dấy lên lo ngại liệu các tàu liên quan đến phương Tây hoặc các quốc gia Vùng Vịnh có sẵn sàng chấp nhận rủi ro khi đi qua hay không.
Ông Hosseini cho biết mỗi tàu chở dầu phải gửi email cho cơ quan chức năng để khai báo hàng hóa, sau đó Iran sẽ thông báo mức phí phải trả bằng tiền điện tử. Ông cho biết mức thuế là 1 USD/thùng và cho biết thêm rằng các tàu chở dầu rỗng có thể đi qua tự do.
“Sau khi email được gửi đến và Iran hoàn tất việc đánh giá, các tàu sẽ có vài giây để thanh toán bằng Bitcoin, đảm bảo rằng chúng không thể bị theo dõi hoặc tịch thu do lệnh trừng phạt”, ông cho biết.
Động thái này đưa Bitcoin trở thành tâm điểm của một điểm nóng địa chính trị. Iran từ lâu đã phải đối mặt với các hạn chế trong hệ thống thanh toán dựa trên đồng đồng đô la, khiến nước này gặp khó khăn trong việc thu phí hoặc xử lý các giao dịch liên quan đến thương mại hàng hải. Bằng cách chuyển sang Bitcoin, Iran đang tìm cách tạo ra một kênh thanh toán nằm ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống, đồng thời có khả năng chống lại việc bị phong tỏa hoặc tịch thu tài sản.
Số phận của hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz là một trong những vấn đề gai góc nhất mà các nhà đàm phán phải đối mặt khi cố gắng biến một lệnh ngừng bắn tạm thời thành hòa bình lâu dài. Mong muốn của Iran trong việc duy trì đòn bẩy kiểm soát tuyến đường biển chiến lược này đang xung đột với sự phản đối mạnh mẽ từ các đồng minh của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh.
Hôm 8/4, các hãng vận tải biển phương Tây cho biết họ đang tiếp cận một cách thận trọng trong khi chờ đợi thông tin chi tiết về việc eo biển có thể mở lại như thế nào và liệu có thực sự mở lại hay không, khi hiện chưa có tàu nào dám đi qua, ngoại trừ hai tàu có liên quan đến Iran.
Hãng vận tải biển lớn thứ hai thế giới Maersk cho biết đang khẩn trương làm rõ các điều kiện liên quan. “Lệnh ngừng bắn có thể tạo ra cơ hội vận chuyển, nhưng hiện vẫn chưa mang lại sự chắc chắn hoàn toàn về an toàn hàng hải”, Maersk cho biết.
Trong khi đó, việc Iran tiếp tục kiểm soát tuyến đường thủy quan trọng này có thể sẽ gây khó chịu lớn cho các quốc gia vùng Vịnh, bao gồm Ả Rập Xê Út, Qatar và UAE.
Điều này cũng đặt ra câu hỏi cho OPEC+ khi các nhà phân tích cảnh báo rằng việc trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển Hormuz có thể làm thay đổi căn bản cán cân quyền lực trong liên minh bằng cách trao cho Iran quyền phủ quyết tiềm tàng đối với xuất khẩu của các thành viên trong liên minh.
Theo dữ liệu của Kpler, hiện có khoảng 175 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm lọc dầu đang được chất lên 187 tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư, và số lượng này có thể bắt đầu di chuyển tùy thuộc vào diễn biến tại eo biển Hormuz. Trong khi các lãnh đạo trong ngành ước tính có khoảng 300–400 tàu đang chờ rời Vùng Vịnh ngay khi việc đi qua trở nên an toàn.
Martin Kelly, người đứng đầu bộ phận tư vấn tại nhóm tình báo hàng hải EOS Risk cho biết rằng sẽ không thể nào giải quyết được tình trạng ùn tắc tàu thuyền chờ đợi trong vòng hai tuần. Ông cho biết chỉ khoảng 10 đến 15 tàu có thể đi qua eo biển mỗi ngày vì quy trình này khá mất thời gian, so với khoảng 135 tàu đi qua mỗi ngày vào thời điểm trước khi xung đột diễn ra.
Lệnh ngừng bắn vẫn còn hạn chế về phạm vi và thời gian. Bất kỳ sự đổ vỡ nào trong đàm phán cũng có thể khiến hoạt động vận chuyển bị gián đoạn hoặc làm thay đổi cơ chế thanh toán, khiến các doanh nghiệp đối mặt với những thay đổi chính sách đột ngột. Hiện tại, việc Iran dùng Bitcoin để thu phí giống như một thử nghiệm mới, xem liệu tiền điện tử có thể dùng trong thương mại quốc tế mà không cần hệ thống ngân hàng truyền thống hay không. Nếu cách này hoạt động, nó có thể ảnh hưởng không chỉ trong khu vực mà còn khiến các nước khác cân nhắc làm theo.
