Bài toán cơ cấu vốn của CTCP Đầu tư quốc tế Hoàng Anh Gia Lai (HGI) thông qua chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO), để tăng vốn chủ sở hữu giảm tỷ lệ nợ vay ngân hàng không phải là cá biệt, mà cũng là câu chuyện chung của tăng trưởng kinh tế trong nước, khi nguồn vốn đầu tư cho trung hạn và dài hạn không thể chỉ trông chờ vào kênh tín dụng ngân hàng đã đến giới hạn mà cần chuyển sang thị trường vốn.
Ông Đoàn Nguyên Đức, Chủ tịch HĐQT HGI chia sẻ tại buổi roadshow IPO HGI rằng, việc huy động vốn giúp HGI cũng như Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai đẩy mạnh kế hoạch thực hiện mục tiêu hoàn thành trồng 20.000 ha cà phê. “IPO công ty con để trồng cà phê, nhưng thực tế lại mang gần hết tiền huy động được đi trả nợ, liệu có mâu thuẫn trong kế hoạch phát triển của HGI là điều một số nhà đầu tư lo ngại".
Trên thực tế, HGI đã dùng nợ vay để phát triển vườn cà phê trong hơn 12 tháng qua và đến thời điểm này, việc tái cơ cấu vốn, giảm vốn vay, tăng vốn chủ sở hữu bằng IPO, giảm tỷ lệ đòn bẩy là cần thiết.
Theo số liệu của HGI, đến tháng 6/2026, HGI đã trồng 2.464 ha cà phê, trong đó dự kiến 1.549 ha cà phê bắt đầu khai thác vào cuối năm 2027 sau 2 năm trồng. Như vậy, HGI bắt đầu trồng cà phê vào cuối nửa cuối 2025.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, HGI tiếp tục đẩy mạnh trồng cà phê. Báo cáo tài chính 30/6/2026 thuyết minh, chi phí phát triển cà phê tăng từ 789,6 tỷ đồng lên 1.401 tỷ đồng, tăng 611,5 tỷ đồng, tương ứng tăng 77%. Để tài trợ vốn phát triển diện tích sầu riêng trước đó và đẩy mạnh trồng cà phê, HGI sử dụng vốn vay ngân hàng, vay công ty mẹ và dùng phần lớn tài sản, cả tài sản của bên thứ ba để đảm bảo các khoản vay...
Nếu HGI huy động vốn giai đoạn đầu khi phần lớn vườn cây còn trong giai đoạn kiến thiết, tỷ lệ diện tích đưa vào khai thác quá thấp, chưa có lợi nhuận ổn định để đánh giá hiệu quả của mô hình kinh doanh, nhà đầu tư sẽ không có căn cứ định giá ngoài lời hứa của doanh nghiệp. Chào bán trong hoàn cảnh đó, cổ phiếu thường bị thị trường yêu cầu mức chiết khấu sâu, không mang lại lợi ích cho doanh nghiệp.
Năm 2026, diện tích cây trồng đưa vào khai thác của HGI gồm 2.365 ha chuối và 775 ha sầu riêng, chỉ chiếm 44% tổng diện tích cây trồng gồm 8.000 ha vùng trồng quy mô lớn tại Lào. Như vậy, khoảng diện tích còn lại (phần lớn là cà phê, một phần là sầu riêng) là tài sản không sinh lời nhưng vẫn gánh chi phí vốn.
Ông Lương Duy Phước, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích CTCP Chứng khoán Kafi đánh giá, HGI sử dụng vốn vay phát triển vườn cây để đạt mục tiêu sớm bước vào giai đoạn tăng trưởng đột phá, bởi nếu chậm một chu kỳ trồng là chậm hai năm thu hoạch, trong khi chi phí cơ hội của đất và hạ tầng đã đầu tư vẫn phát sinh. Sau thời gian sử dụng vốn vay, IPO HGI lúc này đúng vào khoảng giữa, đủ dữ liệu để nhà đầu tư đánh giá hiệu quả, đủ dư địa tăng trưởng để chia sẻ với cổ đông mới.
HGI đã có 3 năm để chứng minh mô hình kinh doanh với lợi nhuận sau thuế tăng từ 702 tỷ đồng năm 2023, lên 851 tỷ đồng năm 2024 và 1.486 tỷ đồng năm 2025. Nửa đầu năm 2026, HGI đã hoàn thành 43% kế hoạch lợi nhuận hơn 1.800 tỷ đồng của cả năm.
Ông Phước phân tích, HGI đang cơ cấu danh mục cây trồng gồm: chuối hiện là "bò sữa" (cash cow) tạo nguồn thu ổn định không mở rộng thêm; sầu riêng là mảng biên lợi nhuận cao nhưng cần thêm thời gian tăng năng suất vườn và đầu tư hạ tầng lạnh để bảo toàn giá trị xuất khẩu; chọn cà phê là mũi nhọn tăng trưởng diện tích với quy mô đầu tư lớn nhất. Việc đầu tư đồng bộ nhà máy chế biến như cấp đông sầu riêng, chế biến ướt cà phê cho thấy HGI không chỉ mở rộng vùng trồng mà còn chủ động nâng cấp chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc bán trái tươi, nguyên liệu thô, điều này thường đi kèm kỳ vọng cải thiện biên lợi nhuận gộp trong trung hạn nếu doanh nghiệp thành công,
Theo CTCP Chứng khoán OCBS, năm nay HGI mới khai thác 44% tổng diện tích và theo lộ trình sẽ tăng dần lên 96% diện tích trồng đến 2030. Vì thế, tăng diện tích khai thác và tăng năng suất theo độ tuổi sinh học của cây là động lực tăng trưởng lợi nhuận của HGI trong các năm tới.
Trên kịch bản cơ sở, OCBS dự kiến diện tích khai thác chuối không thay đổi là 2.365 ha hàng năm; sầu riêng tăng từ 775 ha năm nay lên 1.075 ha năm 2027, đạt 1.155 ha từ 2028 đến 2029 và 1.355 ha vào 2030; cà phê bắt đầu thu hoạch cuối năm 2027 trên diện tích 1.549 ha và tăng lên 3.035 ha, 5.593 ha, 6.323 ha trong 3 năm tiếp theo. Năm 2027, lợi nhuận của HGI dự kiến đạt khoảng 2.960 tỷ đồng.
| |
| Lộ trình tăng diện tích thu hoạch và lợi nhuận 2026 –2030F dự báo của HGI |
Bà Võ Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc HGI cho biết, năm 2025, HGI đạt 4.885 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng trưởng 20% so với năm trước và 1.987 tỷ đồng lợi nhuận gộp, tương ứng biên lợi nhuận gộp khoảng 40,66%. Trong đó, mảng trồng trọt đóng góp khoảng 82,55% doanh thu, còn mảng kinh doanh thương mại đóng góp 17,45%. Riêng chuối hiện chiếm gần 75% tổng doanh thu, sầu riêng hiện mới đóng góp khoảng 7,5%, nhưng đang bắt đầu chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu doanh thu. Khi sầu riêng bước vào khai thác nhiều hơn và cà phê bắt đầu tạo doanh thu, cơ cấu sản phẩm của HGI sẽ dần cân bằng hơn. Đây chính là chiến lược HGI đang hướng tới, bà Hạnh khẳng định.
Nếu huy động thành công hơn 1.100 tỷ đồng, sau IPO, HGI giảm được chi phí lãi vay, hệ số nợ vay trên vốn chủ sở hữu lùi từ 0,84 xuống 0,52 lần, nợ vay trên tổng tài sản từ 39,6% xuống 29,8%. Ở mặt bằng này, doanh nghiệp có vị thế đàm phán khác hẳn để có thể thương lượng lãi suất, điều kiện vay mới tốt hơn, chuyển một phần nợ ngắn hạn sang kỳ hạn dài phù hợp với chu kỳ vườn cây. Cấu trúc vốn sau IPO giúp HGI có dư địa tài chính để dự phòng rủi ro, một bảng cân đối đủ để không bị áp lực đáo hạn nợ ngắn hạn cho đến khi vườn cây trưởng thành đưa vào khai thác, tạo dòng tiền để vừa tái đầu tư vừa trả cổ tức.
Như vậy, mục tiêu IPO HGI để trả nợ như bản cáo bạch nêu hay trồng mới cao su như mong muốn của Chủ tịch Đoàn Nguyên Đức "tuy hai mà là một".