Hiến kế lấp vùng xám tài sản mã hóa Việt Nam

Công an Đà Nẵng bắt 20 bị can liên quan đến đường dây rửa tiền quy mô 30.000 tỷ đồng. Ảnh: P.V

Buộc hoàn trả tiền mua tài sản mã hóa

Đóng góp cho Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, đại diện Công ty cổ phần Công nghệ số SSI (SSID - đơn vị thành viên của Công ty cổ phần Chứng khoán SSI) đề nghị, buộc tổ chức phát hành tài sản mã hóa, lưu ký tài sản mã hóa hoàn trả cho nhà đầu tư tiền mua tài sản mã hóa hoặc tiền đặt cọc (nếu có), cộng thêm tiền lãi theo lãi suất tiền gửi không kỳ hạn của ngân hàng mà tổ chức vi phạm mở tài khoản thu tiền; hủy bỏ đợt chào bán, phát hành đối với tổ chức phát hành sai phạm.

Mặt khác, theo SSID, cơ quan chức năng quy định mức phạt tiền tối đa bằng với mức phạt tiền trong lĩnh vực chứng khoán với tổ chức phát hành tài sản mã hóa. Bởi xét về tính chất giao dịch, giá trị giao dịch và mục đích giao dịch thì tài sản mã hóa tương đương chứng khoán.

Hơn nữa, giao dịch tài sản mã hóa đang trong giai đoạn thí điểm, quy định xử phạt cần nghiêm khắc để hạn chế việc lợi dụng các kẽ hở của pháp luật, sự thiếu sót của các công cụ, thiết chế bảo vệ nhà đầu tư, sự thiếu hiểu biết của nhà đầu tư để trục lợi.

Kiến nghị xử lý hình sự giao dịch “chợ đen”

Đối với việc nhà đầu tư cá nhân trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua sàn được cấp phép, nhiều chuyên gia cho rằng, đây là hành vi vi phạm nguyên tắc cốt lõi (chỉ giao dịch cho nhà đầu tư nước ngoài theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa).

Tuy nhiên, mức phạt từ 10 triệu đồng tới 30 triệu đồng tại Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa chưa đủ sức răn đe. Bộ Công an đề nghị tăng mức phạt lên từ 30 đến 50 triệu đồng. Còn SSID cho rằng, phải nâng mức phạt lên từ 70 triệu đồng tới 100 triệu đồng.

Liên quan tới giao dịch sàn OTC (ngoài sàn giao dịch tập trung), theo SSID, nhiều tổ chức, cá nhân đang thực hiện giao dịch khối lượng lớn thông qua tin nhắn riêng hoặc các nhóm kín, hình thành thị trường “chợ đen” nhằm tránh sự giám sát, quản lý của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, cần áp dụng chế tài mạnh để buộc dòng tiền phải tập trung về các sàn giao dịch hợp pháp, qua đó Nhà nước có thể thực hiện quản lý, thu thuế và kiểm soát đầy đủ thông tin về chủ thể tham gia, đối tượng giao dịch và quy mô giao dịch.

“Cần có mức phạt hành chính cao nhất, thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự với các cá nhân/tổ chức cố tình tổ chức hoặc tham gia giao dịch quy mô lớn tại thị trường “chợ đen” nhằm trốn thuế hoặc rửa tiền. Qua đó khuyến khích và bảo vệ người dùng giao dịch tại các sàn giao dịch đã đăng ký và tuân thủ pháp luật Việt Nam”, SSID kiến nghị.

Lỗ hổng “nội gián”

Theo các chuyên gia pháp lý, pháp luật cơ sở và Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP không có quy định về hành vi sử dụng thông tin nội bộ chưa công bố để mua bán tài sản mã hóa, chứng khoán hoặc các sản phẩm tài chính khác.

Trong khi trên thực tế, các cá nhân thuộc nội bộ dự án hoặc tổ chức vận hành sàn giao dịch có thể nắm giữ thông tin tích cực hoặc tiêu cực trước khi công bố rộng rãi, từ đó tiến hành mua vào hoặc bán ra nhằm hưởng lợi bất chính. Hành vi này tương tự việc thí sinh biết trước đề thi để trục lợi. Điều này gây thiệt hại trực tiếp cho các nhà đầu tư khác, làm mất tính công bằng, minh bạch của thị trường.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, đối với hành vi này, cần áp dụng chế tài xử phạt nghiêm khắc, bao gồm phạt tiền với mức gấp nhiều lần số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm và áp dụng hình thức cấm tham gia hoạt động trên thị trường trong một thời hạn nhất định.

Xử lý nghiêm các KOL vi phạm

Hàng loạt vụ án tiền ảo vừa qua cho thấy, có những cá nhân nổi tiếng trên mạng xã hội (KOL) lợi dụng uy tín để kêu gọi người dân đầu tư vào các loại tài sản kỹ thuật số không có giá trị thực (coin rác). Sau khi giá tăng lên do hiệu ứng đám đông, các cá nhân này tiến hành bán tháo, khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu thua lỗ. Ngoài ra, một số trường hợp còn tung tin đồn thất thiệt nhằm gây hoang mang, thao túng thị trường.

SSID cho rằng, đây là hành vi tiếp tay cho hoạt động lừa đảo, cần được xác định là vi phạm nghiêm trọng và cần xử phạt, bao gồm phạt tiền với mức nghiêm khắc, tương ứng tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, áp dụng biện pháp bổ sung như đình chỉ hoạt động quảng cáo, truyền thông trên các nền tảng mạng xã hội trong một thời hạn nhất định và buộc cải chính, gỡ bỏ thông tin sai lệch, đồng thời công khai xin lỗi cộng đồng.

Mặt khác, trong thực tiễn, các đối tượng phạm tội rửa tiền thường không sử dụng danh tính thật mà thuê sinh viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn đứng tên mở tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản giao dịch tài sản số. Sau đó, chúng sử dụng các tài khoản này để thực hiện hành vi chuyển tiền bất hợp pháp. Nếu không có chế tài xử phạt nghiêm khắc đối với hành vi “cho mượn tên”, cơ quan điều tra sẽ gặp khó khăn trong truy tìm, xác định và xử lý đối tượng chủ mưu, cầm đầu.

Do đó, cần coi đây là hành vi tiếp tay cho tội phạm cần phải chế tài xử phạt nghiêm khắc, bao gồm phạt tiền với mức cao, tương ứng tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, áp dụng hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ quyền sử dụng tài khoản, cấm tham gia hoạt động trên thị trường tài chính - tiền tệ trong một thời hạn nhất định và buộc thu hồi, hủy bỏ các tài khoản được mở hoặc chuyển nhượng trái pháp luật.

Phát hành stablecoin “chui” không khác gì in tiền trái phép

Theo SSID, hành vi phát hành tiền mã hóa (token) để huy động vốn mà không đăng ký, không được cấp phép tương tự việc một công ty phát hành cổ phiếu “chui” để thu tiền của nhà đầu tư, trong khi không có cơ sở bảo đảm về hoạt động thực tế của doanh nghiệp. Đây là hành vi tiềm ẩn rủi ro lớn, gây thiệt hại cho nhà đầu tư và làm mất tính minh bạch của thị trường.

Đặc biệt, việc doanh nghiệp tư nhân tự ý phát hành đồng tiền gắn giá trị với tiền pháp định không khác gì tự in tiền trái phép. Nếu doanh nghiệp phát hành phá sản hoặc mất khả năng thanh toán, giá trị của đồng stablecoin (tiền mã hóa gắn với tài sản nhất định) sẽ trở thành vô nghĩa, gây thiệt hại trực tiếp cho người dân.

Vì vậy, cần xác định hành vi tự ý phát hành stablecoin là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, cần bị xử lý bằng chế tài hành chính hoặc hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Kẽ hở “founding team”

Thực tiễn Việt Nam cho thấy, nhiều chủ dự án tiến hành huy động hàng triệu USD từ cộng đồng, sau đó bỏ trốn hoặc dùng chiêu “rút thảm” (rug pull - nhóm phát triển bất ngờ rút toàn bộ thanh khoản) khiến giá trị tài sản mà nhà đầu tư nắm giữ sụt giảm mạnh hoặc trở nên vô giá trị.

Tuy nhiên, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP chưa quy định cụ thể về trách nhiệm của đội ngũ sáng lập (founding team) dự án, nên các hành vi này chưa được xử lý triệt để. SSID cho rằng, cần coi founding team tương tự chủ doanh nghiệp hoặc người quản lý doanh nghiệp, phải chịu trách nhiệm pháp lý đầy đủ về tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của dự án, tương tự trách nhiệm của giám đốc, chủ tịch hội đồng quản trị trong doanh nghiệp.

Từ đó, SSID đề xuất bổ sung định nghĩa pháp lý về founding team trong các văn bản quy phạm pháp luật như là tập hợp cá nhân hoặc tổ chức trực tiếp khởi xướng, quản lý, điều hành dự án, có quyền quyết định đối với việc huy động vốn, triển khai và công bố thông tin dự án. Founding team phải chịu trách nhiệm liên đới về mọi hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình huy động vốn và triển khai dự án.

Bên cạnh đó, SSID đề nghị quy định rõ trách nhiệm dân sự và hình sự với founding team. Trường hợp dự án có dấu hiệu giao dịch không công bằng, bỏ bê dự án sau khi đã huy động vốn, hoặc vi phạm các cam kết pháp lý, thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Hình thức xử lý bao gồm bồi thường toàn bộ thiệt hại cho nhà đầu tư theo trách nhiệm dân sự và áp dụng chế tài hình sự đối với hành vi gian dối, lừa đảo, chiếm đoạt vốn của nhà đầu tư.

Thị trường tài sản mã hóa Việt Nam đang bước vào giai đoạn “thử lửa”. Một nghị định xử phạt đủ tầm sẽ là “chiếc mỏ neo” giữ cho “con tàu kinh tế số” đi đúng hướng.

Ngô Nguyên
baodautu.vn