Phối cảnh tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ
Độ lan tỏa cao
Sau một thời gian “cân lên, đặt xuống”, cuối tuần trước, Bộ Xây dựng đã có văn bản gửi Bộ Tài chính, góp ý Dự thảo Danh mục quốc gia các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030.
Trước đó, tại Công văn số 11468/BTC-ĐTNN, Bộ Tài chính đã đề nghị các bộ Công Thương; Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Xây dựng; Nông nghiệp và Môi trường; Khoa học và Công nghệ; Y tế; Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu, góp ý đối với Dự thảo Danh mục.
Theo Bộ Tài chính, việc lấy ý kiến nhằm bảo đảm tiến độ, chất lượng xây dựng Danh mục quốc gia, đồng thời hướng tới thu hút đầu tư nước ngoài có chọn lọc, chất lượng và hiệu quả.
Các bộ được đề nghị tập trung đánh giá sự phù hợp của từng dự án với quy hoạch, chiến lược và định hướng phát triển của ngành, lĩnh vực; đồng thời xem xét tính khả thi, sự cần thiết và hiệu quả, qua đó lựa chọn những dự án trọng điểm, có khả năng tạo động lực phát triển, sức lan tỏa lớn và phù hợp với tiêu chí ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài thế hệ mới.
Để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài vào các Dự án hạ tầng giao thông trong giai đoạn 2026-2030, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng gia tăng sức hấp dẫn của các Dự án PPP, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro và sự hỗ trợ của Nhà nước.
Một điểm rất đáng chú ý là, trong số 176 dự án được Bộ Tài chính đưa vào Dự thảo Danh mục quốc gia các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030, cả 4 dự án do Bộ Xây dựng đề xuất đều thuộc lĩnh vực đường sắt, gồm tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu; tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau; tuyến đường sắt Mụ Giạ - Vũng Áng và tuyến đường sắt Tháp Chàm - Đà Lạt.
Mặc dù danh mục khá ngắn, nhưng cả 4 dự án hạ tầng đường sắt dự kiến kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030 theo phương thức PPP đều có tổng mức đầu tư rất lớn, từ gần 25.000 tỷ đồng trở lên. Qua đó, tổng mức đầu tư của danh mục dự án gọi vốn ngoại do Bộ Xây dựng đề xuất lên tới 445.093 tỷ đồng.
Trong văn bản mới nhất gửi Bộ Tài chính, đại diện Bộ Xây dựng cho biết, 4 dự án đường sắt do bộ này đề xuất đưa vào Danh mục quốc gia các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030 đều phù hợp với quy hoạch, chiến lược và định hướng phát triển ngành đường sắt.
Theo Bộ Xây dựng, việc đưa 4 dự án này vào Danh mục cũng phù hợp với chủ trương huy động nguồn lực ngoài ngân sách để phát triển kết cấu hạ tầng, qua đó mở thêm cơ hội thu hút nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý của các nhà đầu tư nước ngoài, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển hạ tầng giao thông và ngành đường sắt trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.
Việc lựa chọn các dự án đường sắt còn xuất phát từ nhu cầu phát triển một hệ thống đường sắt hiện đại, có năng lực vận tải cao hơn, góp phần giảm chi phí logistics, đồng thời tăng cường kết nối liên vùng, kết nối các trung tâm kinh tế với cảng biển, cửa khẩu quốc tế và các đầu mối logistics.
“Các dự án được đề xuất góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu vận tải theo hướng tăng thị phần vận tải đường sắt, giảm áp lực cho đường bộ, bảo đảm an toàn giao thông, giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh, phát thải ròng bằng 0”, ông Nguyễn Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Xây dựng) cho biết.
 |
Cần gia tăng sức hấp dẫn
Có khá nhiều lý do khiến Bộ Xây dựng chỉ ưu tiên lựa chọn các dự án đường sắt vào danh mục kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2026-2030.
Theo ông Nguyễn Anh Dũng, đối với lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, việc đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng hiện chủ yếu được phân cấp cho địa phương thực hiện. Đối với lĩnh vực đường bộ, các dự án kết cấu hạ tầng trọng điểm quốc gia thời gian qua chủ yếu được triển khai bằng nguồn vốn đầu tư công hoặc theo phương thức PPP với sự tham gia của các nhà đầu tư trong nước.
Trong khi đó, lĩnh vực hàng không, do đặc thù liên quan đến an ninh quốc gia, pháp luật quy định mức tham gia vốn của nhà đầu tư nước ngoài không quá 30% tổng vốn đầu tư. Vì vậy, việc đầu tư xây dựng cảng hàng không mới hiện nay chủ yếu hướng đến các nhà đầu tư trong nước, đồng thời giao địa phương làm cơ quan có thẩm quyền tổ chức lựa chọn và kêu gọi đầu tư.
Trước đó, Bộ Xây dựng đã ban hành Danh mục các dự án kêu gọi đầu tư nước ngoài giai đoạn 2021-2025 gồm 9 dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, chủ yếu thuộc lĩnh vực đường sắt và đường bộ cao tốc, với tổng nhu cầu vốn dự kiến trên 10 tỷ USD.
Tuy nhiên, kết quả triển khai các dự án trong danh mục khá khác nhau. Dự án Đường cao tốc Dầu Giây - Tân Phú đã lựa chọn được nhà đầu tư trong nước theo phương thức PPP, loại hợp đồng BOT và đang triển khai giải phóng mặt bằng, thi công. Dự án Đường sắt Mụ Giạ - Vũng Áng đang được liên danh nhà đầu tư quan tâm nghiên cứu, lập đề xuất dự án.
Hai dự án đường bộ gồm Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng (đoạn Châu Đốc - Cần Thơ) và Vành đai 3 TP.HCM (đoạn Bình Chuẩn - Quốc lộ 22 - Bến Lức) đã chuyển sang hình thức đầu tư công và đang được triển khai. Dự án Đường sắt nhẹ Thủ Thiêm - Long Thành được chuyển về UBND TP.HCM tổ chức thực hiện đầu tư và hiện có nhà đầu tư trong nước quan tâm nghiên cứu, lập đề xuất dự án.
Trong khi đó, Dự án Đường sắt vào cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng đã dừng nghiên cứu do không còn phù hợp với quy hoạch được phê duyệt; các dự án còn lại chưa có nhà đầu tư quan tâm.
Theo Bộ Xây dựng, một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc cụ thể hóa danh mục còn hạn chế là các dự án kết cấu hạ tầng đường bộ, đường sắt thường đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn dài, hiệu quả tài chính thấp. Bên cạnh đó, cơ chế thực hiện PPP và chia sẻ rủi ro hiện nay chưa thực sự đủ sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế.
Ngay cả 4 dự án hạ tầng đường sắt nói trên cũng từng được Bộ Xây dựng kêu gọi nguồn vốn đầu tư tư nhân, bao gồm cả vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, không ít nhà đầu tư mới chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu, nghiên cứu, rồi “đến và đi”, mà chưa mang lại kết quả cụ thể trên thực địa.
Theo ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam (VARSI), để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài vào các dự án hạ tầng giao thông trong giai đoạn 2026-2030, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng gia tăng sức hấp dẫn của các dự án PPP, đặc biệt là cơ chế chia sẻ rủi ro và sự hỗ trợ của Nhà nước.
Bên cạnh đó, chất lượng chuẩn bị dự án cần được nâng lên, với phương án đầu tư, phương án tài chính và cơ chế hỗ trợ của Nhà nước đủ rõ ràng, khả thi trước khi tiến hành xúc tiến đầu tư. Hoạt động xúc tiến cũng cần có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới các nhà đầu tư chiến lược, quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế có năng lực thực sự.
“Các cơ quan chức năng cần sớm xây dựng cơ chế theo dõi, đánh giá và hỗ trợ nhà đầu tư trong suốt quá trình chuẩn bị, triển khai dự án, qua đó nâng cao khả năng hiện thực hóa các dự án trong danh mục kêu gọi đầu tư”, đại diện VARSI đề xuất.
