Gỡ lo thuế điện tử cho hộ kinh doanh

Kỳ quyết toán thuế điện tử đầu tiên của hộ kinh doanh có hạn chót vào ngày 30/4/2026. Trong ảnh: Cán bộ Thuế Hà Nội hướng dẫn, hỗ trợ các hộ kinh doanh kê khai thuế điện tử

Làm rõ cách tính thuế và nghĩa vụ kê khai

Theo Nghị quyết 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội, từ ngày 1/1/2026, thuế khoán chính thức được xóa bỏ, hàng triệu hộ kinh doanh chuyển sang mô hình kê khai và nộp thuế điện tử dựa trên doanh thu thực tế.

Căn cứ các văn bản hướng dẫn, gồm Nghị định 68/2026/NĐ-CP ngày 5/3/2026 của Chính phủ, Thông tư 152/2025/TT-BTC ngày 31/12/2025 và Thông tư 18/2026/TT-BTC ngày 5/3/2026 của Bộ Tài chính, các nội dung triển khai, hồ sơ, thủ tục quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh (sau đây gọi chung là hộ kinh doanh) được quy định như sau:

Về phương pháp xác định số thuế: hộ kinh doanh không phải nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) khi có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống.

Đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm: thuế GTGT được xác định bằng doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm thuế GTGT.

Về thuế TNCN, nhóm này được lựa chọn một trong hai phương pháp nộp:

Cách 1 (nộp thuế trên doanh thu, áp dụng cho trường hợp doanh thu năm trên 500 triệu đồng đến dưới 3 tỷ đồng): thuế TNCN phải nộp bằng doanh thu tính thuế (doanh thu trừ ngưỡng không tính thuế là 500 triệu đồng) nhân với thuế suất TNCN.

Cách 2 (nộp thuế trên thu nhập, áp dụng cho tất cả hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng): thuế TNCN được xác định bằng doanh thu trừ chi phí hợp lý, sau đó nhân với thuế suất TNCN.

Riêng đối với cá nhân cho thuê bất động sản, thuế GTGT phải nộp bằng doanh thu nhân với 5% nếu vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm; thuế TNCN phải nộp bằng doanh thu trừ 500 triệu đồng, nhân với 5%.

Về hóa đơn điện tử: hộ kinh doanh có doanh thu tính thuế GTGT từ 1 tỷ đồng/năm trở lên phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế theo quy định tại khoản 8 Điều 1 Nghị định 123/2020/NĐ-CP.

Hộ kinh doanh có nhiều địa điểm kinh doanh sử dụng một mã số thuế cho tất cả các địa điểm và phải ghi rõ địa chỉ từng địa điểm trên hóa đơn.

Trường hợp sử dụng hóa đơn có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu, hệ thống thông tin quản lý thuế sẽ tự động lập tờ khai, đồng thời gợi ý để hỗ trợ hộ kinh doanh trong việc khai, tính thuế GTGT và thuế TNCN trên cơ sở dữ liệu sẵn có.

Về nghĩa vụ khai thuế: trường hợp hộ kinh doanh tự xác định có doanh thu không chịu thuế (từ 500 triệu đồng/năm trở xuống) thì phải thông báo doanh thu thực tế phát sinh trong năm với cơ quan thuế chậm nhất vào ngày 31/1 của năm dương lịch tiếp theo.

Trường hợp có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm thì khai và nộp thuế GTGT như sau: doanh thu từ 50 tỷ đồng/năm trở xuống thì thực hiện theo quý; trên 50 tỷ đồng/năm thì thực hiện theo tháng.

Đối với thuế TNCN, nhóm này được lựa chọn một trong hai phương pháp khai, nộp: nếu chọn phương pháp tính theo doanh thu nhân với thuế suất thì thực hiện theo quý, cùng kỳ với thuế GTGT; nếu chọn phương pháp tính theo thu nhập thì tạm nộp theo tháng hoặc quý trên cùng hồ sơ khai thuế GTGT.

Riêng hoạt động cho thuê bất động sản, cá nhân thực hiện khai thuế GTGT, thuế TNCN và gửi hồ sơ khai thuế tới cơ quan thuế nơi có bất động sản cho thuê. Cá nhân có thể lựa chọn khai thuế một lần trong năm (ngày 31/1 năm sau) hoặc hai lần trong năm (ngày 31/7 của năm tính thuế và chậm nhất ngày 31/1 năm tiếp theo).

Lưu ý về kỳ khai thuế đầu tiên theo quy định mới (quý I/2026), bà Lê Thị Chinh, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, Bộ Tài chính cho biết, hồ sơ khai thuế của các tháng 1, 2 và 3/2026 được nộp chậm nhất vào ngày 30/4/2026.

“Việc lùi thời hạn này nhằm tạo điều kiện để hộ kinh doanh có thời gian trải nghiệm, làm quen và thực hiện thuận lợi hơn theo quy định mới”, bà Chinh nói.

Không hồi tố, không truy thu thuế quá khứ

Khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai, một trong những nỗi lo lớn nhất của hộ kinh doanh là nguy cơ bị truy thu thuế các năm trước. Chị Thúy Hà, chủ hộ kinh doanh thực phẩm tại Bắc Ninh chia sẻ, trước đây hộ của chị khai doanh thu khoán 3 tỷ đồng/năm, nhưng doanh thu thực tế đã tăng dần qua các năm; nay muốn kê khai đúng thực tế nhưng lo ngại bị truy thu phần chênh lệch của các năm trước.

Bà Lê Thị Chinh cho biết, đối với hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán từ năm 2025 trở về trước đã được xác định doanh thu và mức thuế khoán, khi chuyển sang kê khai từ 1/1/2026 thì cơ quan thuế không sử dụng doanh thu kê khai năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước và không xử phạt vi phạm hành chính, trừ trường hợp phát hiện hành vi che giấu doanh thu dẫn đến thiếu số thuế phải nộp trong quá khứ.

Trường hợp đã khai, nộp thuế theo hướng dẫn tại Thông tư 40/2021/TT-BTC thì không phải điều chỉnh lại. Trường hợp chưa khai thuế sẽ thực hiện kê khai theo quy định mới tại Thông tư 152/2025/TT-BTC và không bị xử phạt.

Ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế, Bộ Tài chính nhấn mạnh, theo quy định tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP, doanh thu mà hộ kinh doanh kê khai trong năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ để điều chỉnh hoặc truy thu đối với thời kỳ nộp thuế khoán của năm 2025.

Tuy nhiên, ông Sơn lưu ý, trên thực tế vẫn có một số trường hợp bị truy thu thuế (như các trường hợp Mailisa hay Hoàng Hường gần đây), nhưng nguyên nhân không phải do kê khai doanh thu năm 2026, mà do trước đó hộ kinh doanh không thực hiện đúng nghĩa vụ thuế khi áp dụng thuế khoán (không kê khai điều chỉnh khi doanh thu thực tế cao hơn 50% so với mức khoán).

Dưới góc độ chuyên gia, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) cho rằng, trong giai đoạn chuyển đổi cần có cách tiếp cận linh hoạt.

“Đối với những trường hợp không buôn lậu, không sản xuất hàng giả, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, nên khuyến khích họ kê khai trung thực từ thời điểm hiện tại, đồng thời có thể xem xét bỏ qua một số sai sót trước đây để tạo điểm dừng, qua đó giúp hệ thống trở nên minh bạch hơn”, bà Cúc đề xuất.

Ngoài ra, theo bà Cúc, cần có hướng dẫn thống nhất giữa các cơ quan chức năng, có thể dưới dạng thông tư liên bộ, nhằm xác định rõ trường hợp nào được miễn truy thu, trường hợp nào phải xử lý để hộ kinh doanh yên tâm tuân thủ.

Cho phép kê khai tồn kho không có hóa đơn

Một vấn đề khác cũng khiến nhiều hộ kinh doanh băn khoăn là cách xử lý lượng hàng tồn kho khi chuyển sang kê khai thuế.

Bà Minh Ngọc, chủ hộ kinh doanh vật liệu xây dựng tại Hà Nội (trước đó áp dụng thuế khoán với doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm) cho biết, hiện vẫn còn lượng hàng tồn kho từ các năm trước không đầy đủ hóa đơn đầu vào (mua gạch ngói từ lâu không còn lưu giữ hóa đơn; thuê lao động tự do vận chuyển không có chứng từ…), nên lo ngại không biết có được cơ quan thuế chấp nhận hạch toán vào chi phí khi kê khai thuế điện tử hay không.

Tương tự, ông Minh Đức, chủ hộ kinh doanh sách tại Ninh Bình chia sẻ, năm 2025, doanh thu của hộ trên 3 tỷ đồng và đã gửi kèm bảng kê hàng tồn kho cùng báo cáo thuế quý IV/2025; hiện chưa rõ có cần lập lại bảng kê theo mẫu mới tại Nghị định 68/2026/NĐ-CP hay không.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó trưởng Thuế TP. Hà Nội, Cục Thuế, Bộ Tài chính cho biết, theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP, trường hợp doanh thu trên 3 tỷ đồng và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ đầu vào thì không phải lập bảng kê hàng tồn kho; trường hợp thiếu hóa đơn đầu vào, hộ kinh doanh được lập bảng kê đến ngày 31/12/2025 và nộp cùng với kỳ nộp tờ khai thuế: ngày 20/4/2026 (nếu kê khai theo tháng) hoặc ngày 30/4/2026 (do trùng kỳ nghỉ lễ nên lùi sang ngày 4/5 nếu kê khai theo quý). Việc khai, nộp được thực hiện trực tuyến trên hệ thống điện tử của cơ quan thuế.

Trường hợp hộ kinh doanh đã lập bảng kê hàng tồn kho trong quý IV/2025 theo quy định cũ thì không cần lập lại theo mẫu mới của Nghị định 68/2026/NĐ-CP. Cơ quan thuế sẽ căn cứ hồ sơ, sổ sách kế toán và chứng từ đã lập theo quy định trước đó để kiểm tra, đối chiếu.

Minh Minh

Chia sẻ

Chia sẻ