Bước vào chu kỳ thực thi mới
Năm 2026 được coi là năm khởi tạo chu kỳ, nơi các thiết kế thể chế đã được quyết nghị ở cấp chiến lược cần được dịch chuyển xuống cấp tổ chức và con người. Với một quốc gia đang tăng tốc phát triển, thời điểm mở ra chu kỳ thi hành mới không chỉ mang ý nghĩa thực thi văn bản quy phạm pháp luật, mà còn là thử thách đối với năng lực điều hành, trách nhiệm giải trình và tính chuyên nghiệp trong hoạt động công vụ. Một bộ máy muốn vận hành trơn tru cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa chỉ đạo và tổ chức thực hiện, giữa ý chí chính trị và năng lực hành chính, giữa mục tiêu phát triển và khả năng phân bổ nguồn lực.
Ở góc độ tổ chức nhà nước, sự chuyển dịch này diễn ra trong một bộ máy đang chuyển động: địa phương đang triển khai mô hình chính quyền hai cấp, Trung ương đang hoàn thiện phân cấp và phân quyền, thị trường lao động công vụ chuẩn bị bước vào cải cách tiền lương và khu vực dịch vụ công lập đẩy mạnh tự chủ. Trong một không gian nhiều chuyển động như vậy, kỷ cương đóng vai trò như cơ chế bảo vệ tiến độ và tính chính xác của chính sách, giảm rủi ro đứt gãy trong chuỗi thực thi.
Ngành Nội vụ - cơ quan quản lý nhà nước về tổ chức bộ máy, biên chế, cán bộ, công chức, viên chức và chính quyền địa phương, bước vào năm công vụ 2026 bằng tinh thần, hành động rõ ràng. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình quán triệt: “Cần quyết liệt triển khai ngay những công việc từ đầu năm. Người đứng đầu các cục, vụ xác định nhiệm vụ chính trị mà đơn vị mình phụ trách để lãnh đạo, chỉ đạo. Bí thư, cấp ủy quan tâm ngay từ đầu năm việc xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công rõ ràng, thời gian thực hiện, rõ sản phẩm, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ trước thời hạn”.
Tinh thần làm việc mới của ngành Nội vụ phải là khẩn trương, hiệu quả và tận tâm. Mỗi cá nhân đều phải tự soi mình, tự thúc mình, biến kỷ cương thành động lực để đổi mới, sáng tạo và phụng sự Tổ quốc.
- Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình
Thông điệp này chỉ ra vấn đề cốt lõi trong vận hành Nhà nước, đó là khoảng cách giữa chỉ đạo và tổ chức thực thi. Trong hệ thống hành chính hiện đại, nhiệm vụ chính trị không hoàn thành bằng việc ban hành văn bản, mà bằng khả năng tổ chức chuỗi thực thi gồm 5 khâu cơ bản: hoạch định, phân công, phối hợp, giám sát, giải trình. Mỗi khâu đều có khả năng tạo ra sự “ùn tắc” trong quá trình thực hiện và kỷ cương là cơ chế nhằm giảm bớt nguy cơ đó.
Năm 2026 là năm đầu tiên Đảng bộ Bộ Nội vụ tổ chức triển khai nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Ở thời điểm gối giữa hai chu kỳ chính trị - hành chính, việc bám sát quan điểm và mục tiêu xây dựng Đảng không chỉ mang ý nghĩa định hướng chính trị, mà trở thành cơ sở để tổ chức thực thi nhiệm vụ liên quan tới bộ máy Nhà nước. Bộ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh, sự thống nhất đó không tự có, nó cần được thiết lập thông qua 3 cơ chế: phân công rõ người, rõ việc; xác định tiến độ và sản phẩm; thiết lập trách nhiệm giải trình. Khi chuỗi thực thi càng phức tạp, cơ chế giải trình càng quan trọng, bởi nó vừa rút ngắn thời gian phản hồi, vừa nâng cao tính minh bạch trong điều hành.
Trong bối cảnh các nghị quyết về đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế số, hoàn thiện thể chế và cải cách tiền lương đang đi vào giai đoạn triển khai, kỷ cương trong tổ chức công vụ được coi như “vòng bảo vệ” của cải cách. Kỷ cương không đồng nghĩa với tính hình thức hay kỷ luật mệnh lệnh, nó hàm nghĩa sự tuân thủ quy trình điều hành, khả năng phối hợp giữa các đầu mối và thái độ chịu trách nhiệm của người thực hiện.
Ở cấp độ Nhà nước phát triển, chất lượng hoạch định và thực thi chính sách là thước đo năng lực điều hành quốc gia. Năng lực ấy phụ thuộc rất lớn vào hành vi công vụ của đội ngũ. Thái độ với nhiệm vụ, tính chủ động trong phối hợp và khả năng chịu trách nhiệm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện và độ chính xác của chính sách.
Khi coi cải cách bộ máy là một phần của chiến lược phát triển, kỷ cương trở thành yếu tố bảo đảm sự đồng bộ giữa quyết sách và thực thi. Đặc biệt trong các lĩnh vực như phân cấp, phân quyền, cải cách tiền lương, tự chủ đơn vị sự nghiệp công lập hay quản lý biên chế theo vị trí việc làm, năng lực phối hợp liên ngành và liên cấp giữ vai trò quyết định. Nếu thiếu kỷ cương, các cải cách có thể bị phân mảnh, chậm tiến độ hoặc không đạt mục tiêu.
Ba trụ cột cải cách và sức nặng của nhân tố con người
Chu kỳ cải cách 2026 - 2030 của ngành Nội vụ tập trung vào 3 trụ cột lớn: tổ chức bộ máy, chính sách cán bộ và quản lý biên chế theo vị trí việc làm.
Thứ nhất, tổ chức bộ máy gắn với sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập. Trọng tâm không đơn thuần nằm ở tinh gọn, mà ở nâng năng lực cung ứng dịch vụ công và thúc đẩy tự chủ ở các lĩnh vực đủ điều kiện. Khi một số đơn vị có thể tự chủ tài chính, ngân sách nhà nước được tái phân bổ cho các lĩnh vực thiết yếu hơn, tạo ra sự phân tầng nhiệm vụ và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.
Thứ hai, phân cấp và phân quyền nhằm tăng tính linh hoạt trong tổ chức công vụ. Đáng chú ý, phân quyền gắn với yêu cầu giải trình, minh bạch và kiểm soát nguồn lực. Hiện ngành Nội vụ đang hoàn thiện các quy định về mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhằm xử lý các vướng mắc trong vận hành thực tế và mở rộng không gian điều hành cho địa phương.
Thứ ba, quản lý biên chế giai đoạn 2026 - 2031 gắn với vị trí việc làm và phân loại đơn vị hành chính. Sự dịch chuyển từ phân bổ biên chế theo chỉ tiêu sang phân bổ theo chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc là bước quan trọng hướng tới tăng năng suất khu vực công và giảm áp lực ngân sách dài hạn.
Song song với 3 trụ cột này là công tác sửa đổi chính sách tiền lương và phụ cấp cán bộ, công chức, viên chức theo hướng trả lương theo kết quả và trách nhiệm, thay cho cơ chế tính thâm niên. Khi tiền lương phản ánh đúng giá trị công việc, động lực làm việc của đội ngũ được cải thiện, người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm được bảo vệ.
Nhìn vào thực tế, lương đủ sống không khiến ai giỏi hơn, nhưng lương công bằng có thể khiến người ta hết “ngại” nhận trách nhiệm. Với một thế hệ cán bộ trẻ ngày càng được đào tạo bài bản, có kỹ năng và có tham vọng nghề nghiệp, chính sách tiền lương mới giúp khu vực công giữ chân được nhân lực chất lượng, đồng thời tạo ra mặt bằng chuyên nghiệp hơn cho bộ máy. Trả lương theo năng lực, kết quả chính là cách để Nhà nước khuyến khích sự trưởng thành trong hành vi công vụ, điều mà bất cứ nền hành chính hiện đại nào cũng coi là động lực phát triển.
Chính vì vậy, cải cách thể chế không thể tách rời nhân tố con người. Đề cao đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương của đảng viên có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng vận hành bộ máy. Khi tiến trình cải cách mở rộng sang các lĩnh vực tổ chức bộ máy, biên chế và tiền lương, kỳ vọng về tính chuyên nghiệp của đội ngũ cũng tăng lên tương ứng.
Có thể nói, nhân tố con người không chỉ tạo ra sự vận hành trôi chảy của bộ máy, mà còn góp phần hình thành kỷ cương trong hành vi công vụ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chất lượng hoạch định và thực thi chính sách được dùng để đánh giá năng lực Nhà nước.
Bước sang năm 2026, bộ máy hành chính phải chuyển các quyết sách thành chương trình công việc, phân công trách nhiệm và thời hạn hoàn thành cụ thể. Nhiệm vụ nhiều hơn, yêu cầu phối hợp giữa các cơ quan cao hơn và tiến độ được đặt sát hơn. Những ngày đầu năm, vì thế, là thời điểm rà soát cách làm việc, sắp xếp thứ tự ưu tiên và hoàn thiện kế hoạch điều hành.
Với tinh thần quyết liệt ngay từ đầu năm mà Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình đề ra, cải cách bộ máy được đặt trong tầm nhìn phát triển. Kỷ cương vì thế trở thành cơ chế kết nối giữa quyết sách và thực thi, hạn chế điểm nghẽn và nâng hiệu suất vận hành.