Giải bài toán hút vốn ngoại bền vững

Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam được xây dựng theo mô hình "1 trung tâm, 2 điểm đến" - tại TP.HCM và Đà Nẵng

Điểm nghẽn trong thu hút vốn ngoại

Theo dõi các nhận định, chia sẻ gần đây từ các cơ quan nghiên cứu, chuyên gia trong và ngoài nước, chúng ta có thể hình dung được phần nào cơ hội và khó khăn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Trong đó, “từ khóa” chính được các tổ chức, chuyên gia nhắc tới là “vốn” - trên cả phương diện thách thức cũng như “nhiên liệu” cho nền kinh tế tăng tốc.

Từ phía Deloitte Việt Nam, dựa trên những kinh nghiệm làm việc cùng các nhà đầu tư chiến lược, quỹ đầu tư dài hạn, các tập đoàn đa quốc gia, chúng tôi nhận thấy vấn đề không nằm ở “thiếu quy mô vốn”. Thay vào đó, vướng mắc được nhận diện là “thiếu cấu trúc phù hợp để hấp thụ vốn”.

Có ba điểm khác biệt then chốt giữa dòng vốn quốc tế dài hạn và ngắn hạn.

Thứ nhất, vốn dài hạn gắn liền với năng lực tạo dòng tiền bền vững, không phụ thuộc vào biến động ngắn hạn.

Thứ hai, các nguồn vốn tư nhân là chủ đạo cho vốn dài hạn, thông qua mua cổ phần chiến lược, công cụ nợ, hợp nhất, tái cấu trúc, đặc biệt ở các lĩnh vực tài chính, năng lượng, hạ tầng, tiêu dùng và công nghệ.

Thứ ba, nhà đầu tư vốn dài hạn luôn đòi hỏi “cửa ra” đáng tin cậy cho các khoản đầu tư như IPO, chuyển nhượng hoặc tái tài trợ cho nhà đầu tư khác hoặc tái cấu trúc qua thị trường vốn.

Dù có nhiều cơ hội đầu tư tốt, Việt Nam lại đang tồn tại một điểm nghẽn lớn là thiếu một hệ sinh thái thị trường vốn đủ sâu, đủ tin cậy để nâng định giá và kéo dài kỳ hạn vốn. Để giải quyết vấn đề này, mấu chốt nằm ở việc xác định vai trò của trung tâm tài chính quốc tế với tư cách một “hệ điều hành” cho thị trường vốn quốc tế, thay vì chỉ là một “điểm đến”.

Việc một trung tâm tài chính quốc tế vận hành tốt sẽ giúp gây dựng niềm tin, nâng cao sự hiện diện của Việt Nam trong cấu trúc giao dịch quốc tế, đồng thời quản trị rủi ro tỷ giá, pháp lý, thuế và hội nhập từng bước phù hợp. Nói cách khác, trung tâm tài chính quốc tế là công cụ nâng cấp năng lực “đi ra biển lớn” cho doanh nghiệp Việt, chứ không chỉ đóng vai trò là cánh cửa đón dòng vốn ngoại.

Trung tâm tài chính quốc tế - nơi “đóng gói” niềm tin thành luật chơi

Trung tâm tài chính quốc tế là công cụ nâng cấp năng lực “đi ra biển lớn” cho doanh nghiệp Việt, chứ không chỉ đóng vai trò là cánh cửa đón dòng vốn ngoại.

Nhìn vào các mô hình trung tâm tài chính quốc tế thành công trên thế giới như DIFC (Dubai), ADGM (Abu Dhabi), hay AIFC (Astana, Kazakhstan), yếu tố quyết định không chỉ là một tòa nhà hiện đại, hạ tầng công nghệ hay ưu đãi thuế, mà còn là một gói thể chế và hệ sinh thái đồng bộ.

Nền tảng cho thành công của các trung tâm tài chính trên bắt nguồn từ khung pháp lý và thực thi hợp đồng dự đoán được, với quy trình giải quyết tranh chấp minh bạch và phán quyết được tôn trọng. Nghĩa vụ và quyền lợi của nhà đầu tư phải được xác định rõ, được bảo vệ thông qua việc công bố thông tin minh bạch, theo các chuẩn mực quốc tế, kỷ luật xử lý vi phạm đủ nghiêm.

Bên cạnh đó, thị trường vốn phải đủ độ “sâu” về chất lượng, tức hàng hóa đầu tư phải đủ chuẩn, có tính thanh khoản cao, minh bạch với xếp hạng tín nhiệm và khả năng hấp thụ tốt từ các nhà đầu tư tổ chức.

Trong công tác quản trị, Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam (VIFC) đang hướng tới mở cửa có kiểm soát đi kèm khoanh vùng rủi ro thông qua công tác phòng chống rửa tiền, quản trị dòng vốn, an ninh dữ liệu. Tất cả sẽ cần được lên kế hoạch, triển khai đồng bộ nhằm kiểm soát rủi ro có thể phát sinh nhưng không hình thành các điểm nghẽn cho việc thực thi.

Cuối cùng, nhưng không kém phần quan trọng, cần tập trung thu hút và xây dựng nhân lực và hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ: từ pháp lý, kiểm toán, định giá, ngân hàng đầu tư, tư vấn M&A, công nghệ và dữ liệu, tất cả tạo nên một “chuỗi cung ứng vô hình” của trung tâm tài chính quốc tế.

Về lộ trình phát triển VIFC, tác giả đề xuất ba giai đoạn như sau.

Giai đoạn 1 - Khả thi cơ bản (MVP): Cần ưu tiên xây dựng cơ chế cấp phép, giám sát rõ ràng, cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp đáng tin cậy. Cơ quan quản lý đồng thời phải xây dựng chuẩn tuân thủ phòng chống rửa tiền, nền tảng dữ liệu và an ninh mạng.

Trong giai đoạn này, việc thu hút và tổ chức các đối tác “hạt giống” có năng lực vốn, hiểu biết thị trường và kinh nghiệm quốc tế làm điểm tựa kết nối thị trường cũng cần được lưu tâm.

Giai đoạn 2 - Nền tảng: Tiếp nối giai đoạn 1, VIFC tiếp tục phát triển với kế hoạch mở rộng sản phẩm thị trường vốn, chuẩn hóa thị trường trái phiếu, quỹ và các công cụ bảo hiểm/đánh giá. Đây là giai đoạn mà vai trò của nhà đầu tư tổ chức được gia tăng, đồng thời với việc xây dựng kênh huy động cho hạ tầng và đổi mới. Quan trọng là đảm bảo độ rộng, độ sâu và khả năng chuyển đổi tự do của thị trường vốn.

Giai đoạn 3 - Tăng tốc: Khi đã có nền tảng chắc chắn và nội tại bền vững, VIFC có thể mở rộng kết nối sâu hơn với thị trường tài chính khu vực, thu hút các định chế tài chính toàn cầu, song song với việc đa dạng hóa sản phẩm quản trị rủi ro và quản lý tài sản.

Để tăng trưởng cao, nền kinh tế cần nguồn vốn dài hạn và để thu hút nguồn vốn dài hạn cần xây dựng được niềm tin. Trung tâm tài chính quốc tế chính là cách để “đóng gói” niềm tin thành luật chơi, hạ tầng và kỷ luật thực thi, trong đó việc xây dựng những nền tảng cơ bản luôn cần được quan tâm và tập trung đầu tư.

“Nền tảng” có thể coi là từ khóa quan trọng nhất, vừa là bệ đỡ, vừa là hàng rào bảo vệ cho các hoạt động trong tương lai của VIFC.

Với kinh nghiệm hoạt động trong các lĩnh vực M&A, thị trường vốn và đầu tư chiến lược, chúng tôi tin rằng, nếu VIFC được thiết kế và vận hành đúng, Việt Nam không chỉ thu hút được nhiều vốn hơn, mà quan trọng hơn là thu hút đúng loại vốn - vốn dài hạn, phục vụ cho tăng trưởng bền vững.

Dương Thanh Tùng, Phó tổng giám đốc Dịch vụ Tư vấn chiến lược, rủi ro và giao dịch, Deloitte Việt Nam