Eo biển Hormuz không chỉ là huyết mạch quan trọng cho việc vận chuyển dầu và khí đốt mà còn là nơi vận chuyển phân bón, yếu tố thiết yếu cho nông nghiệp toàn cầu. Các nhà phân tích cho biết sự gián đoạn này có thể dẫn đến chi phí sản xuất nông nghiệp cao hơn, năng suất cây trồng giảm và cuối cùng là giá lương thực đắt hơn.
“Chi phí năng lượng và đầu vào cao hơn có nguy cơ làm lạm phát lương thực toàn cầu bùng phát trở lại đúng lúc giá lương thực bán lẻ đã trở lại mức lịch sử ở nhiều quốc gia”, Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI) cho biết.
Raj Patel, giáo sư nghiên cứu tại Đại học Texas cũng cảnh báo rằng sự gián đoạn nguồn cung phân bón liên quan đến cuộc xung đột có thể làm gia tăng áp lực lương thực toàn cầu thông qua nhiều kênh cùng một lúc.
“Câu trả lời ngắn gọn là: Đáng kể, và nhanh hơn mọi người nghĩ…Eo biển Hormuz là điểm nghẽn về phân bón. Qatar, Ả Rập Xê Út, Oman và Iran cùng nhau cung cấp một phần đáng kể lượng ure và phốt phát được giao dịch trên thế giới, và hầu như tất cả đều đi qua eo biển Hormuz”, ông cho biết.
Theo nhận định của các chuyên gia trong ngành, các quốc gia phụ thuộc trực tiếp vào nhập khẩu thực phẩm cũng như những quốc gia phụ thuộc vào phân bón có thể phải đối mặt với chi phí tăng cao trong vòng vài tuần tới, đặc biệt là trong các mùa gieo trồng trọng yếu.
Các quốc gia vùng Vịnh đối mặt với rủi ro trước mắt
Khu vực đầu tiên có khả năng chịu ảnh hưởng bao gồm các quốc gia gần nhất với cuộc xung đột.
“Xét về khu vực, người tiêu dùng ở các nước khu vực vùng Vịnh dễ bị ảnh hưởng nhất bởi sự tăng giá thực phẩm ngắn hạn do phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu đường biển qua eo biển Hormuz”, Bin Hui Ong, nhà phân tích hàng hóa tại BMI cho biết.
Các nền kinh tế vùng Vịnh Ba Tư như Qatar, Bahrain, Kuwait và Ả Rập Xê Út phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu thực phẩm vận chuyển qua eo biển Hormuz. Nếu vận chuyển vẫn bị hạn chế, nguồn cung sẽ cần phải được chuyển hướng qua các hành lang thay thế hoặc vận chuyển đường bộ với chi phí cao hơn nhiều.
“Khi nói đến tình trạng thiếu hụt ngắn hạn, tất cả các quốc gia xung quanh vùng Vịnh Ba Tư phía tây eo biển Hormuz sẽ gặp khó khăn trong việc nhập khẩu thực phẩm…Các quốc gia này sẽ cần phải tìm các tuyến đường thay thế”, Carlos Mera, trưởng bộ phận hàng hóa nông nghiệp tại Rabobank cho biết.
Ông lưu ý rằng các quốc gia giàu có hơn như Qatar, Bahrain, Ả Rập Xê Út và Kuwait có nguồn lực tài chính để nhập khẩu lương thực bằng đường hàng không hoặc đường bộ nếu cần thiết, nhưng các nước láng giềng nghèo hơn có thể gặp nhiều khó khăn hơn.
“Iraq có thể sẽ chịu thiệt hại. Bản thân Iran cũng sẽ phải đối mặt với tình trạng khan hiếm”, ông cho biết.
Châu Phi cận Sahara dễ bị tổn thương nhất
Ngoài khu vực Vịnh Ba Tư, rủi ro lớn nhất có thể nằm ở một số khu vực của châu Phi cận Sahara, mà tại đây nông dân phụ thuộc rất nhiều vào phân bón nhập khẩu và các hộ gia đình dành một phần lớn thu nhập cho thực phẩm.
Dữ liệu từ Đại học Texas tại Austin cho thấy hơn 90% lượng phân bón tiêu thụ ở châu Phi cận Sahara được nhập khẩu, chủ yếu từ bên ngoài lục địa.
Các loại cây trồng cần nhiều nitơ như ngô - là loại lương thực chính trong khu vực, đặc biệt nhạy cảm với tình trạng thiếu phân bón, làm tăng nguy cơ mất mùa và giá lương thực tăng cao.
“Các khu vực nghèo nhất và có mật độ dân cư cao nhất có khả năng chịu thiệt hại nặng nề nhất…bao gồm cả một số khu vực ở châu Phi cận Sahara”, ông Carlos Mera cho biết.
Những lo ngại ở châu Á
Nam Á và Đông Nam Á cũng có thể phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng tăng.
Các nền kinh tế nông nghiệp lớn như Ấn Độ, Bangladesh, Thái Lan và Indonesia phụ thuộc rất nhiều vào phân bón nhập khẩu từ vùng Vịnh. Sự gián đoạn kéo dài có thể đẩy chi phí lên cao đối với nông dân trong các mùa gieo trồng quan trọng.
“Với mức độ phụ thuộc nhập khẩu lên tới 90%, nông dân Thái Lan phải mua ure sản xuất từ khí đốt, vận chuyển qua eo biển Hormuz và định giá bằng đồng đô la – đồng tiền đang mạnh lên do rủi ro địa chính trị – đồng nghĩa họ đang đối mặt với cú sốc chi phí từ mọi phía cùng lúc”, giáo sư Raj Patel cho biết.
Các loại cây lương thực chính trong khu vực, bao gồm gạo và ngô cũng nằm trong số những cây trồng cần nhiều phân bón nhất.
Trong đó, Indonesia và Bangladesh là những quốc gia có khả năng bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong khu vực.
Triển vọng dài hạn
Nếu nông dân phản ứng với giá phân bón tăng cao bằng cách cắt giảm sử dụng, năng suất cây trồng có thể giảm và đẩy giá lương thực lên cao.
Brazil – một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới – có thể phải đối mặt với chi phí tăng cao nếu thị trường phân bón trở nên khan hiếm. Brazil nhập khẩu khoảng 85% lượng phân bón, khiến sản lượng đậu nành và ngô của nước này phụ thuộc rất nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sự gián đoạn kéo dài trong mùa nhập khẩu phân bón quan trọng của Brazil có thể gây ra những ảnh hưởng dây chuyền đến thị trường nông sản toàn cầu, cuối cùng tác động đến giá lương thực.
Ngay cả khi sản lượng cây trồng vẫn tương đối ổn định trong ngắn hạn, chi phí năng lượng tăng cao cũng có thể đẩy lạm phát lương thực toàn cầu lên cao hơn.
Năng lượng đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ việc cung cấp năng lượng cho máy móc nông nghiệp và sản xuất phân bón đến vận chuyển cây trồng và chế biến chúng thành các sản phẩm thực phẩm.
“Tác động lớn hơn đối với giá tiêu dùng sẽ không đến từ giá nông sản, mà từ việc chi phí năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng giá bán lẻ thực phẩm”, Joseph Glauber, nghiên cứu viên cao cấp tại IFPRI cho biết.
