EU tham vấn xem xét phạm vi sản phẩm thép
Nguồn tin từ Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU cho biết, Tổng vụ Thương mại và An ninh kinh tế của EU vừa thông báo, Ủy ban châu Âu đã khởi động tham vấn có mục tiêu nhằm thu thập phản hồi từ các bên liên quan về phạm vi sản phẩm theo yêu cầu của Quy định về thép của EU, để đánh giá xem sản phẩm nào nên được đưa vào phạm vi của quy định.
Lần tham vấn này tập trung vào 4 nhóm sản phẩm đang được xem xét bổ sung, gồm: ống gang, ống dẫn và ống rỗng bằng gang; dây thép không hợp kim và dây hợp kim khác; dây thép không gỉ; thanh thép rèn không hợp kim và thanh rèn hợp kim khác.
Cuộc tham vấn công khai nhằm thu thập thông tin và quan điểm từ các nhà sản xuất thép, người sử dụng thép, thương nhân, nhà nhập khẩu, hiệp hội ngành nghề và các bên liên quan khác để xác định các nhóm sản phẩm cần được giải quyết bằng các biện pháp của EU.
Cuộc tham vấn sẽ kéo dài 8 tuần, từ ngày 28/7 đến ngày 28/9/2026.
Sau cuộc tham vấn, Ủy ban châu Âu sẽ phân tích các phản hồi như một phần của đánh giá phạm vi sản phẩm, mà Ủy ban dự kiến sẽ hoàn tất trước ngày 31/12/2026.
Thêm thách thức cho xuất khẩu thép sang EU
Động thái này có thể mở rộng thêm các mặt hàng bị áp hạn ngạch và thuế quan, qua đó tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu thép của Việt Nam sang thị trường châu Âu.
Trước đó, từ ngày 1/7/2026, EU chính thức áp dụng biện pháp tự vệ mới thay thế cơ chế hết hiệu lực vào ngày 30/6/2026 nhằm bảo vệ thị trường trước tình trạng dư thừa công suất thép toàn cầu.
Thách thức lớn hơn nằm ở nguyên tắc “melt and pour”. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn nhập khẩu phôi thép hoặc thép cán nóng từ nước ngoài, sau đó gia công thành sản phẩm hoàn chỉnh để xuất khẩu.
Đối với lượng hàng nhập khẩu vượt hạn ngạch, mức thuế áp dụng được nâng từ 25% lên 50%. Phạm vi điều chỉnh cũng được mở rộng từ 28 lên 30 nhóm sản phẩm, cho thấy mức độ bảo hộ đối với ngành thép nội khối ngày càng gia tăng.
Theo quy định mới, EU áp dụng hạn ngạch nhập khẩu thép được miễn thuế ở mức 18,3 triệu tấn mỗi năm. Lượng thép vượt hạn ngạch sẽ chịu thuế tự vệ 50%, tăng gấp đôi so với mức 25% trước đây.
Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu truy xuất nguồn gốc theo nguyên tắc “melt and pour” (nấu chảy và đổ khuôn), theo đó xuất xứ của sản phẩm thép được xác định tại nơi thép được nấu chảy và đúc thành hình rắn lần đầu, thay vì chỉ căn cứ vào công đoạn gia công cuối cùng, nhằm hạn chế tình trạng chuyển tải xuất xứ thông qua nước thứ ba.
Quy định này nhằm tăng tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đồng thời hạn chế tình trạng thép từ một quốc gia được gia công tại nước thứ ba rồi xuất khẩu vào EU để hưởng hạn ngạch hoặc ưu đãi khác.
Các quy định mới của EU tạo ra thách thức đáng kể đối với ngành thép Việt Nam. Thách thức lớn nằm ở nguyên tắc “melt and pour”. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn nhập khẩu phôi thép hoặc thép cán nóng từ nước ngoài, sau đó gia công thành sản phẩm hoàn chỉnh để xuất khẩu.
Khi áp dụng quy định mới, lượng hàng này có thể được tính vào hạn ngạch của quốc gia sản xuất nguyên liệu ban đầu, thay vì hạn ngạch dành cho Việt Nam. Vì vậy, một số sản phẩm được gia công và hoàn thiện trong nước dù mang nhãn “sản xuất tại Việt Nam” vẫn có nguy cơ không được hưởng hạn ngạch của Việt Nam khi vào EU.
Năm 2025, xuất khẩu thép của Việt Nam đạt 10,1 triệu tấn, trị giá 6,6 tỷ USD, giảm 20,3% về lượng và giảm 27% về trị giá so với năm 2024, do nhu cầu thép toàn cầu giảm, cạnh tranh gia tăng và tác động từ các biện pháp phòng vệ thương mại tại nhiều thị trường lớn.
Xuất khẩu thép sang EU giảm mạnh do tiếp tục chịu nhiều rào cản thương mại với sản lượng hơn 2 triệu tấn, trị giá gần 1,4 tỷ USD, giảm 27,3% về lượng và giảm 31,3% về trị giá so với năm trước đó.
Còn 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thép của Việt Nam sang EU đã giảm gần 18,3% về khối lượng và gần 23,3% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.
Ngoài gia tăng thuế với các biện pháp bảo hộ, xuất khẩu thép sang EU còn đối mặt với các yêu cầu tuân thủ về môi trường và thương mại xanh. Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của EU cùng các yêu cầu minh bạch phát thải tại nhiều thị trường khiến doanh nghiệp phải cải tiến công nghệ theo hướng sản xuất xanh.
Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU lưu ý, trước mắt, các doanh nghiệp thép Việt Nam xuất khẩu sang EU cần theo dõi sát diễn biến của cuộc tham vấn lần này, đặc biệt ở nhóm sản phẩm dây thép không gỉ và ống thép, hai danh mục đang được xem xét đưa vào phạm vi điều chỉnh của quy định và có thể ảnh hưởng trực tiếp đến một số nhà xuất khẩu Việt Nam.