Ủy ban châu Âu (EC) vừa công bố Hướng dẫn áp dụng Quy định (EU) 2024/3015 về cấm các sản phẩm có sử dụng lao động cưỡng bức trên thị trường EU. Hướng dẫn nhằm hỗ trợ cơ quan có thẩm quyền, cơ quan hải quan và doanh nghiệp chuẩn bị triển khai Quy định một cách thống nhất.
Theo Quy định (EU) 2024/3015, lệnh cấm áp dụng đối với tất cả sản phẩm, không phân biệt nguồn gốc, loại sản phẩm hay lĩnh vực, nếu lao động cưỡng bức được sử dụng toàn bộ hoặc một phần tại bất kỳ công đoạn nào của quá trình khai thác, thu hoạch, sản xuất, chế tạo hoặc gia công trong chuỗi cung ứng. Quy định áp dụng đối với cả sản phẩm được đưa ra hoặc cung cấp trên thị trường EU và sản phẩm xuất khẩu từ EU.
Theo Thương vụ Việt Nam tại Bỉ, EU và Luxembourg, hướng dẫn mới làm rõ các dấu hiệu nhận diện rủi ro lao động cưỡng bức, bao gồm tuyển dụng cưỡng bức, lừa dối, lệ thuộc do nợ, giữ tiền lương hoặc giấy tờ tùy thân, hạn chế đi lại, đe dọa, bạo lực và lợi dụng tình trạng dễ bị tổn thương của người lao động.
Hướng dẫn cũng phân biệt giữa lao động cưỡng bức do các chủ thể tư nhân áp đặt, lao động cưỡng bức do nhà nước áp đặt và lao động cưỡng bức trẻ em. Đáng chú ý, EC hướng dẫn cụ thể quy trình điều tra và đánh giá rủi ro, trong đó cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng cách tiếp cận dựa trên rủi ro để xác định sản phẩm và vụ việc cần ưu tiên điều tra.
Đồng thời, EC đưa ra hướng dẫn cho doanh nghiệp về thực hiện thẩm định chuỗi cung ứng, gồm xây dựng chính sách quản lý rủi ro; xác định và đánh giá nguy cơ lao động cưỡng bức; phòng ngừa, giảm thiểu và chấm dứt rủi ro; giám sát kết quả; công bố cách thức xử lý và thực hiện biện pháp khắc phục. Hướng dẫn về thẩm định này mang tính không ràng buộc và không tự tạo thêm nghĩa vụ pháp lý cho doanh nghiệp, nhưng có thể giúp doanh nghiệp giảm nguy cơ vi phạm lệnh cấm.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU, cần lưu ý quy định có thể áp dụng đối với lao động cưỡng bức phát sinh ở bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi cung ứng, kể cả ngoài EU. Do đó, doanh nghiệp cần tăng cường khả năng truy xuất chuỗi cung ứng, rà soát nhà cung cấp và lưu giữ các tài liệu chứng minh việc tuân thủ các tiêu chuẩn lao động, đặc biệt đối với các chuỗi cung ứng hoặc khu vực được xác định có nguy cơ cao.
Quy định (EU) 2024/3015 sẽ được áp dụng từ ngày 14/12/2027. EC cũng sẽ vận hành Forced Labour Single Portal, tập hợp hướng dẫn, cơ sở dữ liệu về các khu vực/sản phẩm có nguy cơ lao động cưỡng bức, quyết định cấm sản phẩm và các thông tin phục vụ thực thi quy định.