Khi đòn bẩy trở thành con dao hai lưỡi
Theo dữ liệu từ Bloomberg, chỉ số S&P 500 đã giảm gần 2%, trong khi Nasdaq 100 mất hơn 4% sau phiên giao dịch ngày 26/6. Mức giảm này tuy không quá lớn nhưng lại kéo theo tổn thất nặng nề ở các quỹ đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính.
Đó cũng là cơ chế vận hành của các quỹ ETF đòn bẩy. Các quỹ này cam kết mang lại mức sinh lời gấp 2 hoặc 3 lần biến động hàng ngày của một cổ phiếu hay chỉ số, đồng nghĩa với việc thua lỗ cũng bị nhân lên theo cùng hệ số khi thị trường đi xuống.
Minh chứng rõ nhất đến từ Hàn Quốc, nơi nhà đầu tư nhỏ lẻ trở thành một trong những người mua tích cực nhất các quỹ ETF đòn bẩy, đặc biệt là nhóm gắn với cổ phiếu chip AI. Khi cơn sốt AI hạ nhiệt, nhiều quỹ mất hơn 20% giá trị chỉ trong một tuần. Đây không phải sự ngẫu nhiên mà là hệ quả trực tiếp của cơ chế khuếch đại rủi ro.
Theo Bloomberg, các quỹ ETF đòn bẩy hiện quản lý hơn 270 tỷ USD tài sản trên toàn cầu, trong đó Mỹ chiếm hơn 200 tỷ USD và châu Á hơn 45 tỷ USD.
Sự lớn mạnh này không chỉ phản ánh nhu cầu thị trường mà còn tạo ra áp lực mua bán mang tính cơ học (giao dịch tự động dựa trên thuật toán và quy tắc tái cân bằng của quỹ, thay vì quyết định chủ quan của con người).
Các sản phẩm đòn bẩy khiến việc đặt cược vào các công ty phức tạp trở nên dễ dàng hơn mà không cần hiểu rõ về chúng
Ngân hàng Barclays ước tính khối lượng giao dịch tái cân bằng danh mục gần đây đã tăng vọt so với mức trung bình dài hạn, tạo ra các dòng tiền đủ lớn để tác động đến biến động giá trên toàn thị trường, chứ không chỉ các cổ phiếu nằm trong danh mục quỹ.
Trường hợp của SpaceX cũng minh họa rõ rủi ro này. Sau IPO, các quỹ ETF đòn bẩy gắn với cổ phiếu SpaceX thu hút gần 1 tỷ USD chỉ trong vài tuần đầu. Tuy nhiên, sau đó các quỹ này đã mất khoảng 40% giá trị so với thời điểm ra mắt, khiến nhiều nhà đầu tư mua vào sau giai đoạn tăng nóng chịu thua lỗ nặng.
Điều này phản ánh một rủi ro đặc thù của sản phẩm đòn bẩy: dòng tiền thường đổ vào mạnh nhất sau khi giá đã tăng cao, đúng lúc dư địa sinh lời thu hẹp trong khi nguy cơ đảo chiều gia tăng.
Ông Christopher Getter, quản lý danh mục tại Simplify Asset Management nhận xét, các sản phẩm này “khiến việc đặt cược vào các công ty phức tạp trở nên dễ dàng hơn mà không cần hiểu rõ về chúng”, đồng thời cảnh báo nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ phải trả giá khi các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp quay trở lại chi phối thị trường.
Ai là người trả giá cuối cùng?
Sự lao dốc của các quỹ gắn với Strategy Inc. - công ty của Michael Saylor chuyên nắm giữ Bitcoin - là lời nhắc nhở rõ ràng về giới hạn của kỹ thuật tài chính.
Strategy không chỉ là công ty nắm giữ Bitcoin mà còn trở thành nền tảng cho hệ sinh thái gồm quỹ ETF giá lên, quỹ ETF giá xuống, cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi. Khi tâm lý thị trường xấu đi, toàn bộ hệ sinh thái này cùng chịu áp lực. Theo Bloomberg, các quỹ ETF đòn bẩy gắn với Strategy đã bốc hơi hơn 90% giá trị kể từ khi ra mắt năm 2024, dù từng thu hút hàng tỷ USD từ nhà đầu tư. Ngay cả cổ phiếu ưu đãi, vốn được kỳ vọng có biên độ biến động thấp hơn, cũng lao dốc mạnh.
Giáo sư Samuel Hartzmark từ Đại học Boston cho rằng, Phố Wall luôn sẵn sàng cung cấp các sản phẩm rủi ro miễn là còn nhu cầu từ nhà đầu tư cá nhân thiếu kinh nghiệm.
Đồng quan điểm, bà Ellen Hazen, chiến lược gia trưởng tại F.L.Putnam Investment Management nhận định, nhiều sản phẩm tài chính không tạo ra giá trị cốt lõi nhưng vẫn tồn tại vì mục đích thương mại.
Nhiều chuyên gia không cho rằng các quỹ ETF đòn bẩy là nguyên nhân trực tiếp gây ra đợt bán tháo, nhưng đánh giá chúng góp phần khuếch đại biến động và tạo ra vòng lặp khiến áp lực bán ngày càng lớn, từ đó lan rộng sang toàn thị trường.
Ông James St. Aubin, Giám đốc đầu tư tại Ocean Park Asset Management cảnh báo, những sản phẩm này mang yếu tố sòng bạc vào thị trường tài chính và bất kỳ ai sử dụng đòn bẩy cũng cần hiểu rằng họ đang thực sự đùa với lửa.