Giữa nhịp sống hiện đại đang ngày một gấp gáp, 5 ngôi làng của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh đã mở ra một hành trình khác biệt. Đó là hành trình trở về với cội rễ văn hóa, với thiên nhiên và hệ tri thức bản địa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Ở đó, du lịch không phô trương, không ồn ào, mà lặng lẽ nâng niu giá trị làng quê, để Việt Nam hiện diện trên bản đồ du lịch thế giới bằng chính chiều sâu văn hóa và gắn kết cộng đồng.
| |
Thái Hải: Ngôi làng bảo tồn văn hóa như một lối sống
Cách trung tâm Thái Nguyên khoảng 12 km, Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải mở ra một không gian sống khác biệt, tách khỏi nhịp sống đô thị ồn ào. Hơn 30 ngôi nhà sàn cổ của người Tày được phục dựng nguyên bản, nằm nép mình giữa những triền đồi xanh mướt và các hồ nước yên ả, tạo cảm giác như bước ngược dòng thời gian.
Giá trị đặc biệt của Thái Hải không dừng lại ở kiến trúc mà nằm ở cách cộng đồng cùng chung sống. Hơn 200 người dân Tày và Nùng sinh hoạt theo tinh thần ăn chung, tiêu chung, cùng nuôi dạy con trẻ và cùng làm du lịch. Ở đây, bảo tồn văn hóa hiện hữu trong từng nhịp sống hằng ngày, từ dệt vải, trồng rau, hái chè đến những đêm hát then, tiếng đàn tính ngân vang giữa núi rừng.
Năm 2022, Thái Hải trở thành làng du lịch đầu tiên của Việt Nam được ghi nhận ở cấp độ toàn cầu. Danh hiệu ấy phản ánh một mô hình du lịch đặt con người và văn hóa ở vị trí trung tâm. Du khách tìm đến Thái Hải để nghỉ ngơi, thiền định, tập yoga giữa thiên nhiên, nhưng điều đọng lại sâu nhất vẫn là cảm giác bình yên của một cộng đồng biết giữ gìn cội rễ trong guồng quay phát triển. Ở Thái Hải, du lịch không tạo ra một không gian trình diễn văn hóa, mà duy trì một cộng đồng đang sống thật với di sản của chính mình.
| |
Trà Quế: Nơi tri thức nằm trong đất và nghề rau trăm năm
Hình thành từ thế kỷ XVI, làng rau Trà Quế thuộc phường Hội An Tây, TP. Đà Nẵng, nằm trên một đảo sông được bao bọc bởi sông Cổ Cò và đầm Trà Quế. Vùng đất phù sa pha cát, khí hậu ôn hòa đã nuôi dưỡng một nghề trồng rau hữu cơ lâu đời, trở thành hệ tri thức bản địa được truyền từ đời này sang đời khác.
Tháng 4/2022, nghề trồng rau Trà Quế được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến năm 2024, Trà Quế tiếp tục được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Danh hiệu này ghi nhận những nỗ lực bền bỉ trong việc gìn giữ nếp sống, nghề truyền thống và tinh thần hiếu khách của cộng đồng cư dân ven đô.
| |
Du khách đến Trà Quế không đứng ngoài quan sát mà trực tiếp hòa mình vào nhịp lao động. Họ xắn tay tưới rau, cuốc đất, thu hoạch dưới sự hướng dẫn của người dân địa phương, rồi thưởng thức bữa ăn dân dã ngay tại vườn. Những con đường nhỏ, những giếng đá Chăm, lễ cúng Cầu Bông hay các miếu thờ cổ trở thành mạch nối giữa quá khứ và hiện tại, để mỗi luống rau vừa nuôi sống con người hôm nay vừa kể câu chuyện hàng trăm năm của làng quê ven đô. Mỗi luống rau ở Trà Quế vì thế không đơn thuần là sản phẩm nông nghiệp, mà là ký ức văn hóa được vun trồng bằng đất, nước và bàn tay con người.
| |
Quỳnh Sơn: Đậm đặc văn hóa Tày giữa thung lũng di sản
Nằm trong thung lũng Bắc Sơn, Làng Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn - thuộc xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn - là điểm giao thoa hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa Tày. Hơn 400 hộ dân với những ngôi nhà sàn quay mặt về hướng Nam, mái ngói âm dương tạo nên một tổng thể kiến trúc đồng đều, nổi bật giữa núi đá vôi và ruộng lúa xanh mướt.
UN Tourism đánh giá: “Giải thưởng “Làng Du lịch tốt nhất thế giới”nhằm tôn vinh những cộng đồng nông thôn biết bảo vệ cảnh quan, tri thức bản địa, đa dạng sinh học và văn hóa, đồng thời phát triển du lịch như một sinh kế bền vững cho người dân”.
Quỳnh Sơn nằm trong Khu di tích quốc gia đặc biệt Khởi nghĩa Bắc Sơn và Vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn. Mô hình du lịch cộng đồng được triển khai bài bản, đặt người dân vào vai trò chủ thể. Du khách ngủ nhà sàn, cùng dệt vải, nấu rượu ngô, chế biến ẩm thực truyền thống, hòa mình trong lễ hội Lồng Tồng, lắng nghe tiếng hát then và điệu múa sạp vang vọng giữa thung lũng. Ngày 17/10/2025, Quỳnh Sơn được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Sự ghi nhận ấy cho thấy cách làm du lịch đề cao sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, nơi tri thức dân gian, kiến trúc cổ và cảnh quan tự nhiên được gìn giữ bằng chính sinh kế của cộng đồng. Giữa thung lũng Bắc Sơn, du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn lớn lên chậm rãi nhưng bền bỉ, như cách người Tày gìn giữ làng qua nhiều thế hệ.
5 ngôi làng, năm câu chuyện khác nhau, nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung, du lịch trở thành công cụ gìn giữ làng quê. Trong hành trình du hành qua những miền đất được thế giới vinh danh, Việt Nam không phô trương mà lặng lẽ khẳng định vị thế của mình bằng văn hóa, thiên nhiên và con người. Đó cũng là con đường phát triển bền vững mà du lịch Việt Nam đang lựa chọn khi bước vào năm 2026.
| |
Tân Hóa: Từ rốn lũ thành biểu tượng du lịch thích ứng
Nằm trọn trong thung lũng đá vôi của xã Minh Hóa, tỉnh Quảng Trị, Tân Hóa từng là cái tên gắn liền với những mùa nước dữ. Trận lũ lịch sử năm 2010, mực nước dâng tới 12 mét, đã nhấn chìm gần như toàn bộ làng mạc, buộc người dân phải chạy lên hang đá, vách núi để giữ lấy sự sống. Biến cố ấy không quật ngã Tân Hóa mà tôi luyện một tư duy mới, tư duy sống chung với thiên nhiên thay vì đối đầu.
Từ những căn nhà bè phao sơ khai năm 2011 đến mô hình nhà nổi hoàn chỉnh năm 2012, người dân Tân Hóa đã tự tìm lời giải cho bài toán sinh tồn bằng chính kinh nghiệm và sự sáng tạo của mình. Đến nay, hơn 600 căn nhà nổi được xây dựng hoàn toàn từ nguồn hỗ trợ của các mạnh thường quân, trở thành nền tảng để làng phát triển mô hình du lịch thích ứng thời tiết. Người lữ hành đến Tân Hóa không né tránh mùa lũ mà chủ động trải nghiệm, tận mắt chứng kiến cách một làng quê miền Trung bình thản trước biến đổi khí hậu.
Tân Hóa được vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2023” không nằm ở cảnh sắc đơn thuần, mà ở tinh thần bền bỉ của cộng đồng. Tuyến khám phá hang Tú Làn với hệ thống hang động hùng vĩ đã đưa Tân Hóa từ một vùng “rốn lũ” trở thành điểm đến quốc tế. Ở đó, thiên nhiên nguyên sơ song hành cùng câu chuyện văn hóa của người Nguồn qua những bữa cơm gia đình, những lễ hội bản địa và nếp sống gắn bó mật thiết với núi rừng, sông suối. Từ một ngôi làng từng sống trong nỗi lo thường trực của lũ dữ, Tân Hóa đã bước ra thế giới bằng chính cách người dân nơi đây học cách chung sống với thiên nhiên.
Lô Lô Chải: Hồn văn hóa Lô Lô neo mình giữa cao nguyên đá
Thôn Lô Lô Chải thuộc xã Lũng Cú, tỉnhTuyên Quang, nằm ở độ cao khoảng 1.470 m so với mực nước biển, giữa cao nguyên đá hùng vĩ. Những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương, tường rào đá phủ rêu tạo nên một không gian cổ kính, nơi văn hóa người Lô Lô hiện diện rõ nét trong từng nếp sinh hoạt thường ngày.
Toàn thôn có 120 hộ dân, trong đó 56 hộ tham gia làm du lịch. Người Lô Lô vẫn tự dệt thổ cẩm, tổ chức lễ cầu mùa, lễ mừng nhà mới và duy trì các sinh hoạt cộng đồng truyền thống. Những năm gần đây, mô hình du lịch cộng đồng giúp các ngôi nhà cổ được cải tạo để đón khách, song vẫn giữ nguyên hồn cốt văn hóa bản địa.
Ngày 17/10/2025, Lô Lô Chải được trao giải “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”. Danh hiệu ấy phản ánh một thực tế rõ ràng, du lịch đã trở thành động lực để người dân vừa bảo tồn phong tục đẹp, vừa cải thiện đời sống. Du khách đến đây không chỉ nghỉ ngơi giữa không gian nguyên sơ, mà còn trở thành một phần trong câu chuyện gìn giữ văn hóa nơi địa đầu Tổ quốc. Du lịch đến với Lô Lô Chải không làm mất đi sự nguyên sơ, mà trở thành lý do để người Lô Lô giữ chặt hơn bản sắc của mình.