Áp lực vốn
Theo Bộ Xây dựng, giá trị tăng thêm toàn ngành xây dựng trong 9 tháng đầu năm 2026 tăng 10,31% so với cùng kỳ, riêng hoạt động xây dựng tăng 12,22%. Đầu tư công, các dự án hạ tầng trọng điểm và sự phục hồi của thị trường nhà ở đang mở thêm nguồn việc cho các nhà thầu.
Khảo sát quý III/2026 của Cục Thống kê trên 5.826 doanh nghiệp xây dựng cho thấy sự tương phản giữa triển vọng đơn hàng và áp lực chi phí. Có 80,5% doanh nghiệp nhận định số hợp đồng xây dựng mới tăng hoặc giữ nguyên so với quý II, nhưng 65% cho biết giá nguyên vật liệu tăng cao là khó khăn chủ yếu. Ngoài ra, 25,5% gặp khó do nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được thanh quyết toán đúng hạn, còn 22,2% thiếu vốn phục vụ sản xuất - kinh doanh.
Theo VIS Rating, áp lực đã phản ánh vào hiệu quả tài chính. Trong 30 doanh nghiệp xây dựng niêm yết được khảo sát, 16 doanh nghiệp ghi nhận biên lợi nhuận gộp giảm trong quý II. Dư nợ vay toàn ngành tăng 5% so với cùng kỳ, nhưng chi phí lãi vay tăng 25%. Hệ số bao phủ lãi vay (EBIT/lãi vay) giảm từ 2,7 lần cuối năm 2025 xuống gần 1,9 lần vào cuối quý II/2026.
Chi phí lãi vay tăng trong khi biên lợi nhuận gộp thu hẹp, làm giảm khả năng hấp thụ chi phí phát sinh. Với nhà thầu sử dụng đòn bẩy cao, thu hồi công nợ chậm có thể gây áp lực thanh khoản.
Khả năng tiếp cận vốn cũng phân hóa. Đến cuối tháng 6/2026, tín dụng ngân hàng đối với ngành xây dựng tăng 6,36% so với cuối năm 2025, thấp hơn mức tăng 8,37% của toàn hệ thống. Trong nửa đầu năm, Coteccons (mã CTD) và FECON (mã FCN) phát hành tổng cộng 1.525 tỷ đồng trái phiếu, chủ yếu để bổ sung vốn lưu động và tái cơ cấu nợ.
VIS Rating ghi nhận dòng tiền hoạt động trong 12 tháng gần nhất của nhóm nhà thầu lớn tại cuối quý II tăng khoảng 50% so với quý I. Ngược lại, nhiều nhà thầu vừa và nhỏ vẫn có dòng tiền kinh doanh âm. Năng lực tài trợ vốn cho quá trình thi công vì thế là yếu tố quan trọng bên cạnh khả năng giành hợp đồng.
Khoản phải thu tăng
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Vinaconex (mã VCG) ghi nhận phải thu ngắn hạn tăng 12,5%, lên 5.648 tỷ đồng, trong khi dòng tiền kinh doanh âm 1.645 tỷ đồng, sâu hơn mức âm 474 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Với Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC), cuối tháng 6, doanh nghiệp có khoảng 7.002 tỷ đồng phải thu khách hàng và 2.368 tỷ đồng phải thu theo tiến độ hợp đồng xây dựng. Dòng tiền kinh doanh vẫn dương 150,5 tỷ đồng, nhưng giảm 78,7% so với cùng kỳ.
Tại Phục Hưng Holdings (mã PHC), chi phí sản xuất - kinh doanh dở dang tăng hơn 50%, lên 1.295 tỷ đồng. Dù doanh thu 6 tháng đầu năm gần gấp đôi cùng kỳ, dòng tiền kinh doanh vẫn âm 178 tỷ đồng.
Ở chiều khác, FECON ghi nhận doanh thu 6 tháng đạt 3.213 tỷ đồng, tăng 50% so với cùng kỳ; dòng tiền kinh doanh chuyển từ âm 356 tỷ đồng sang dương 154 tỷ đồng. Tuy nhiên, phải thu ngắn hạn tăng 18,2% so với đầu năm, lên 4.424 tỷ đồng, trong khi người mua trả tiền trước giảm 41,5%, còn khoảng 2.001 tỷ đồng.
Backlog tạo dư địa tăng trưởng
Coteccons cho biết, trong quý I năm tài chính 2027 (tức quý III/2026), doanh thu đạt 11.270 tỷ đồng, tăng 51% so với cùng kỳ, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 306 tỷ đồng, tăng 4%. Giá trị hợp đồng ký mới đạt hơn 14.500 tỷ đồng, giảm 25%, nhưng lượng công việc chuyển tiếp sang năm tài chính 2027 vẫn đạt 70.000 tỷ đồng. Nếu hoàn thành kế hoạch, doanh thu cả năm tài chính sẽ đạt mức cao nhất trong lịch sử doanh nghiệp.
Đèo Cả cho biết đã ký mới hơn 5.300 tỷ đồng hợp đồng xây lắp trong 9 tháng đầu năm 2026. MBS dự báo Đèo Cả (mã HHV) đạt 160 tỷ đồng lợi nhuận ròng trong quý III, tăng 8% so với cùng kỳ nhờ đóng góp từ các dự án xây lắp lớn, trong khi mảng thu phí BOT duy trì ổn định.
FECON cũng công bố backlog khoảng 10.000 tỷ đồng tại Đại hội đồng cổ đông thường niên tháng 8/2026.
Với Vinaconex, MBS dự báo lợi nhuận ròng quý III giảm 94%, còn 195 tỷ đồng. Doanh thu mảng xây lắp dự kiến giảm 10% do giá trị hợp đồng chưa thực hiện (backlog) suy giảm; biên lợi nhuận gộp ở mức 3,3%, thấp hơn 0,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ.
Giải ngân đầu tư công tăng tốc trong những tháng cuối năm có thể bổ sung nguồn việc cho ngành xây dựng. Dù vậy, lợi thế sẽ thuộc về các nhà thầu kiểm soát tốt công nợ, duy trì dòng tiền ổn định và đủ năng lực tài chính để triển khai các dự án lớn.