Ưu đãi thuế thôi chưa đủ
Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang nhận được nhiều ý kiến góp ý nhằm hoàn thiện cơ chế hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân. Một trong những nội dung đáng chú ý là chính sách hỗ trợ về thuế và kế toán đối với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ.
Theo dự thảo, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) thấp hơn mức thông thường; doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế TNDN trong 3 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Chính sách này thể hiện định hướng khuyến khích thành lập doanh nghiệp mới và tạo thêm động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển.
Tuy nhiên, nhìn từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp mới thành lập, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh chuyển đổi, nhiều chuyên gia cho rằng ưu đãi thuế mới chỉ giải quyết được một phần khó khăn. Điều doanh nghiệp cần hơn lại là được hỗ trợ để thích ứng với môi trường kinh doanh chính thức và tuân thủ đúng các quy định pháp luật ngay từ đầu.
Theo bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội, chính sách miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu có ý nghĩa khuyến khích đầu tư, nhưng chưa hẳn đã đáp ứng đúng nhu cầu của phần lớn doanh nghiệp mới.
“Chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho doanh nghiệp mới thành lập có thể chưa trúng nhu cầu của nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp mới, vì trong giai đoạn đầu họ thường chưa có lãi hoặc lợi nhuận rất thấp. Trong khi đó, thứ họ cần nhất lại là hỗ trợ để kinh doanh đúng từ đầu: kế toán, thuế, hóa đơn, phần mềm, hợp đồng, lao động, bảo hiểm, lưu trữ hồ sơ và quản trị dòng tiền”, bà Yến nhận định.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Đặng Thành Chung, Giám đốc Công ty Luật TNHH An Ninh cũng cho rằng, việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cần phản ánh sự thay đổi từ tư duy ưu đãi sang nâng cao năng lực của doanh nghiệp.
“Việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng chuyển từ tư duy ưu đãi sang hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ, có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh kinh tế tư nhân được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi từ tư duy hỗ trợ bằng ưu đãi sang hỗ trợ bằng nâng cao năng lực”, luật sư Chung đánh giá.
Theo luật sư Đặng Thành Chung, khi doanh nghiệp được hỗ trợ để thực hiện đúng chế độ kế toán, hóa đơn điện tử, kê khai thuế, quản trị tài chính và tư vấn pháp lý, quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách hỗ trợ.
Cần tập trung hỗ trợ năng lực tuân thủ
Nếu chỉ dừng ở ưu đãi thuế thì chưa đủ để tạo động lực cho doanh nghiệp mới thành lập phát triển. Điều doanh nghiệp cần nhất là được hỗ trợ để tuân thủ đúng pháp luật ngay từ đầu.
Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng, nếu mục tiêu của chính sách là khuyến khích hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi thành doanh nghiệp và giúp doanh nghiệp mới hoạt động ổn định, thì trọng tâm hỗ trợ cần dịch chuyển từ ưu đãi thuế sang nâng cao năng lực tuân thủ.
Theo bà Lê Thị Yến, bên cạnh các ưu đãi về thuế cần bổ sung những chính sách hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
“Đề nghị chuyển trọng tâm từ miễn thuế đại trà sang bổ sung thêm hỗ trợ năng lực tuân thủ: hỗ trợ dịch vụ kế toán - thuế 1 đến 2 năm đầu; hỗ trợ phần mềm kế toán, hóa đơn, bán hàng; áp dụng chế độ kế toán siêu nhỏ, báo cáo rút gọn trong giai đoạn đầu; cơ chế tự sửa sai đối với lỗi lần đầu không gian lận; hỗ trợ tư vấn thuế, pháp lý, bảo hiểm cho hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi. Chính sách thuế nên kết hợp giữa ưu đãi và hỗ trợ tuân thủ, để doanh nghiệp không chỉ được giảm nghĩa vụ tài chính, mà còn có khả năng thực hiện đúng quy định”, bà Yến kiến nghị.
Đồng tình quan điểm này, luật sư Đặng Thành Chung cho rằng, điều quan trọng nhất để thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi không phải là tăng thêm ưu đãi, mà là tạo sự an tâm về môi trường pháp lý.
“Nhiều hộ kinh doanh vẫn e ngại chuyển đổi vì lo lắng chi phí tuân thủ tăng lên, thủ tục kế toán phức tạp và rủi ro bị xử phạt nếu chưa nắm rõ quy định. Nếu Nhà nước chuyển trọng tâm sang hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ chế độ kế toán, hóa đơn điện tử, kê khai thuế, quản trị tài chính, tư vấn pháp lý và đào tạo nhân lực, thì quá trình chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp sẽ trở nên thuận lợi hơn”, luật sư Chung nhận định.
Là người có kinh nghiệm trong việc hỗ trợ pháp luật cho doanh nghiệp, luật sư Đặng Thành Chung cho rằng, để tạo động lực chuyển đổi thực chất, dự thảo luật cần quy định rõ nguyên tắc không hồi tố theo hướng bất lợi đối với hộ kinh doanh tự nguyện chuyển đổi.
“Việc chuyển đổi không nên bị xem là căn cứ để cơ quan quản lý tiến hành rà soát toàn diện các nghĩa vụ của thời kỳ trước, trừ trường hợp có dấu hiệu gian lận, trốn thuế hoặc vi phạm nghiêm trọng đã được phát hiện theo quy định của pháp luật”, luật sư Chung đề xuất.
Cùng với đó, theo ông Chung, cần có cơ chế để doanh nghiệp được sửa chữa các sai sót phát sinh trong giai đoạn đầu hoạt động.
“Đối với các sai sót về kê khai thuế, hóa đơn, sổ sách hoặc chế độ kế toán do khác biệt giữa mô hình hộ kinh doanh và doanh nghiệp, nên cho phép doanh nghiệp được chủ động kê khai bổ sung, nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp (nếu có), đồng thời được miễn hoặc giảm xử phạt hành chính nếu không có dấu hiệu cố ý gian lận”, luật sư Chung nói.
Tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển
Theo nhiều chuyên gia, mục tiêu cuối cùng của chính sách hỗ trợ không chỉ là giúp doanh nghiệp giảm bớt chi phí trong giai đoạn đầu, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực quản trị và tuân thủ để phát triển bền vững.
“Nếu chỉ dừng ở ưu đãi thuế thì chưa đủ để tạo động lực cho doanh nghiệp mới thành lập phát triển bền vững. Điều doanh nghiệp cần nhất trong những năm đầu không chỉ là giảm chi phí, mà là được hỗ trợ để tuân thủ đúng pháp luật ngay từ đầu. Vì vậy, Nhà nước cần xây dựng gói hỗ trợ khởi sự doanh nghiệp một cách thống nhất, công khai, dễ tiếp cận và có thời hạn khi doanh nghiệp mới thành lập”, luật sư Đặng Thành Chung nhấn mạnh.
Vị luật sư này cũng cho biết thêm, các gói hỗ trợ nên kêu gọi sự tham gia, đồng hành từ các đơn vị tư vấn, kế toán, pháp lý hoặc chuyển đổi số đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Cách làm này vừa tạo quyền lựa chọn cho doanh nghiệp, vừa thúc đẩy cạnh tranh giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh số hóa toàn bộ quá trình hỗ trợ để doanh nghiệp có thể đăng ký, nhận tư vấn, học trực tuyến và kết nối với các cơ quan quản lý trên cùng một nền tảng số. Điều này không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí tuân thủ, mà còn nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và tính minh bạch trong quản lý.
Trong bối cảnh khu vực kinh tế tư nhân đang được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng, việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ hướng tới gia tăng số lượng doanh nghiệp thành lập mới, mà cần tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững. Muốn vậy, chính sách hỗ trợ cần chuyển từ tư duy “ưu đãi” sang “đồng hành”, kết hợp hài hòa giữa ưu đãi thuế với hỗ trợ về kế toán, pháp lý, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị.
Khi doanh nghiệp được hỗ trợ để hoạt động đúng ngay từ đầu, hiệu quả của chính sách sẽ không chỉ dừng ở việc giảm nghĩa vụ tài chính, mà còn góp phần hình thành một khu vực doanh nghiệp minh bạch, có sức cạnh tranh và đủ năng lực phát triển trong dài hạn.