Cổ phiếu phân hóa theo chiến lược phát triển
Khi thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn điều chỉnh, mặt bằng định giá của nhiều nhóm ngành đã lùi về vùng thấp. Nhóm cổ phiếu cảng biển cũng không nằm ngoài xu hướng này.
Tính từ ngày 3/3 đến ngày 14/7/2026, cổ phiếu Công ty cổ phần Container Việt Nam (Viconship, mã VSC) đã giảm 42,2%, từ 27.500 đồng/cổ phiếu xuống 15.900 đồng/cổ phiếu và đang giao dịch dưới đường trung bình động 200 ngày (MA200). Đáng chú ý, trong bối cảnh cổ phiếu liên tục giảm giá, chỉ trong vài ngày từ 3/7 đến 6/7, Công ty Quản lý quỹ Leadvisors đã bán ra 29,65 triệu cổ phiếu VSC, qua đó giảm tỷ lệ sở hữu từ 16,03% xuống còn 8,11% vốn điều lệ.
Ngược lại, từ ngày 15/12/2025 đến ngày 14/7/2026, cổ phiếu Công ty cổ phần Tập đoàn Gemadept (mã GMD) tăng 36,3%, từ 56.850 đồng/cổ phiếu lên 77.500 đồng/cổ phiếu và duy trì giao dịch trên đường MA200. Cùng giai đoạn, cổ phiếu Công ty cổ phần Cảng Đoạn Xá (mã DXP) cũng tăng 22,6%, từ 10.600 đồng/cổ phiếu lên 13.000 đồng/cổ phiếu và giao dịch trên đường MA200.
Trong khi Gemadept và Cảng Đoạn Xá tiếp tục tập trung vào hoạt động khai thác cảng và logistics, Viconship lại theo đuổi chiến lược mở rộng sang vận tải biển, đồng thời để ngỏ khả năng tham gia lĩnh vực bất động sản khu công nghiệp thông qua việc gia tăng đòn bẩy tài chính.
Sau khi liên tục mua vào, Viconship và các đơn vị liên quan đang sở hữu 22,3% vốn tại Công ty cổ phần Vận tải và Xếp dỡ Hải An (Hải An, mã HAH). Theo chia sẻ tại Đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, khoản đầu tư chiến lược này được kỳ vọng mang lại hai lợi ích chính. Thứ nhất, gia tăng sản lượng hàng hóa thông qua việc đưa đội tàu của Hải An về khai thác tại cảng Nam Hải Đình Vũ. Thứ hai, tận dụng kinh nghiệm vận hành và mạng lưới quan hệ của Hải An để đẩy mở rộng hoạt động vận tải biển thông qua liên doanh Công ty TNHH Hải An Green Shipping Lines, mục tiêu tới năm 2030, quy mô đội tàu đạt công suất 30.000 TEU, đóng góp 3.500 tỷ đồng doanh thu.
Khác biệt về chiến lược phát triển, năng lực tài chính và khả năng mở rộng hệ sinh thái sẽ là yếu tố quyết định doanh nghiệp cảng biển nào tận dụng được cơ hội và tạo ra giá trị bền vững cho cổ đông.
Để có thêm vốn đầu tư, Viconship đang lên kế hoạch chào bán hơn 187 triệu cổ phiếu với giá 10.000 đồng/cổ phiếu, dự kiến huy động khoảng 1.872 tỷ đồng. Nguồn vốn thu được sẽ được sử dụng để góp vốn vào công ty con và cơ cấu nợ, giúp mở rộng đầu tư.
Bên cạnh kế hoạch tăng vốn cổ phần, doanh nghiệp cũng dự kiến phát hành 15 triệu trái phiếu kèm chứng quyền cho cổ đông hiện hữu, huy động thêm 1.500 tỷ đồng nhằm phục vụ các kế hoạch đầu tư đóng mới hoặc mua tàu container, tái cấu trúc tài chính cũng như thực hiện các thương vụ M&A trong lĩnh vực bất động sản và bất động sản khu công nghiệp.
Tuy nhiên, chiến lược mở rộng quy mô cũng đồng nghĩa với áp lực tài chính lớn hơn. Theo Công ty Chứng khoán Rồng Việt, kết quả kinh doanh của Viconship trong năm 2026 sẽ chịu sức ép đáng kể khi tỷ lệ nợ vay và mặt bằng lãi suất đang ở mức cao. Dù vậy, việc hợp tác cùng Hải An được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích kép nhờ đóng góp lợi nhuận ổn định khoảng 75-80 tỷ đồng/quý, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng sản lượng hàng hóa thông qua cảng.
Thực tế cho thấy, từ con số không vào đầu năm 2022, tổng dư nợ của Viconship đã phình to lên 5.893,4 tỷ đồng tính đến cuối quý I/2026 (bao gồm cả trái phiếu chuyển đổi), tương đương 87,1% vốn chủ sở hữu, cao hơn đáng kể so với mức trung bình ngành khoảng 27%.
Đòn bẩy tài chính gia tăng cũng kéo theo áp lực chi phí vốn. Nếu năm 2024 chi phí tài chính ở mức 167,1 tỷ đồng thì năm 2025 đã tăng lên 274,5 tỷ đồng; riêng quý I/2026 tiếp tục tăng 237,9% so với cùng kỳ, đạt 120,8 tỷ đồng.
Bên cạnh áp lực tài chính, Viconship còn phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng lớn tại Hải Phòng khi hàng loạt bến cảng mới tại Lạch Huyện như bến số 3 và số 4 của Cảng Hải Phòng, bến số 5 và số 6 của Hateco, giai đoạn 3 của Cảng Nam Đình Vũ do Gemadept đầu tư đã đi vào khai thác từ năm 2025. Điều này được dự báo sẽ tạo sức ép đáng kể lên thị phần của doanh nghiệp trong năm 2026.
Triển vọng sáng, nhưng không dành cho tất cả
Trong khi đó, Gemadept và Cảng Đoạn Xá tiếp tục theo đuổi chiến lược phát triển dựa trên ngành nghề cốt lõi, tập trung mở rộng năng lực khai thác cảng và hệ sinh thái logistics.
Tại Cảng Đoạn Xá, doanh nghiệp đang hoạt động trong ba lĩnh vực gồm khai thác cảng tại Hải Phòng, thương mại nhựa đường và vận tải biển. Trong năm 2026, Công ty dự kiến đầu tư 434 tỷ đồng cho đội tàu mới nhằm tích hợp chuỗi giá trị cảng - vận tải, đồng thời huy động thêm 200 tỷ đồng từ cổ đông hiện hữu để góp vốn vào Công ty cổ phần Vận tải biển Cảng Đoạn Xá.
Song song với việc đầu tư đội tàu, doanh nghiệp cũng nghiên cứu phát triển hệ thống cầu cảng khai thác hàng tổng hợp có khả năng tiếp nhận tàu đến 50.000 DWT, cùng hệ thống kho bãi và dịch vụ logistics.
Tình hình tài chính của Cảng Đoạn Xá đang ở trạng thái tương đối an toàn. Tính đến ngày 31/3/2026, doanh nghiệp sở hữu 607,1 tỷ đồng tiền và đầu tư tài chính ngắn hạn, trong khi tổng dư nợ vay ở mức 489,4 tỷ đồng, tương đương 48,5% vốn chủ sở hữu. Cùng với đó, kết quả kinh doanh cũng duy trì đà tăng trưởng mạnh khi lợi nhuận ròng quý I/2026 tăng 188,2% so với cùng kỳ, đạt 50,3 tỷ đồng.
Với Gemadept, doanh nghiệp đang hưởng lợi từ triển vọng tăng trưởng dài hạn của cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Theo dự báo, sản lượng hàng hóa tại khu vực này có thể duy trì tốc độ tăng trưởng 8-10% mỗi năm trong giai đoạn 2025-2030. Đến năm 2030, tổng sản lượng thông qua dự kiến đạt khoảng 12,5-12,7 triệu TEU, vượt công suất thiết kế hiện tại khoảng 10,5 triệu TEU, cho thấy dư địa mở rộng công suất vẫn còn lớn.
Không chỉ mở rộng công suất cảng, Gemadept còn phát triển mạnh mảng dịch vụ ngoài cảng, đặc biệt là vận tải thủy với mục tiêu đạt 1.000 tỷ đồng lợi nhuận vào năm 2030. Doanh nghiệp dự kiến đầu tư thêm hai tàu viễn dương, đóng mới một tàu sông và tiếp tục nghiên cứu phát triển đội sà lan điện.
Mới đây, Gemadept đã động thổ dự án Cảng nước sâu Gemalink giai đoạn 2. Dự án dự kiến đi vào vận hành từ quý IV/2027, nâng công suất khai thác từ 1,5 triệu TEU/năm lên 3 triệu TEU/năm.
Về mặt định giá, tính đến ngày 14/7/2026, cổ phiếu DXP đang giao dịch với P/E khoảng 5 lần, thấp hơn nhiều so với mức trung bình ngành khoảng 14,7 lần. Trong khi đó, P/E của GMD ở mức 17,4 lần và VSC ở mức 21,7 lần, phản ánh mức độ kỳ vọng khác nhau của nhà đầu tư đối với triển vọng tăng trưởng của từng doanh nghiệp.
Triển vọng của ngành cảng biển tiếp tục được hỗ trợ bởi tăng trưởng thương mại. Theo Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam từ ngày 1/1 đến 15/6/2026 đạt 496,65 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 239,93 tỷ USD, tăng 21% và nhập khẩu đạt 256,72 tỷ USD, tăng 33,1%.
Đây cũng là cơ sở để nhiều công ty chứng khoán duy trì quan điểm tích cực đối với nhóm cảng biển trong nửa cuối năm. Theo Công ty Chứng khoán BIDV, Việt Nam vẫn duy trì lợi thế cạnh tranh tương đối so với nhiều quốc gia trong khu vực, qua đó góp phần giảm áp lực đối với hoạt động xuất khẩu, kế hoạch đơn hàng cũng như rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng.
“Chúng tôi duy trì quan điểm tích cực với ngành cảng biển trong nửa cuối năm 2026. Tuy nhiên, sự phân hóa sẽ ngày càng rõ nét khi tăng trưởng chủ yếu tập trung tại các doanh nghiệp sở hữu cảng nước sâu, được hưởng lợi từ chính sách tăng phí xếp dỡ, phù hợp với xu hướng gia tăng quy mô tàu trên thế giới và có khả năng thích ứng, đa dạng hóa các tuyến dịch vụ trước những rủi ro về thuế quan”, báo cáo của Chứng khoán BIDV nhận định.
Triển vọng ngành cảng biển vẫn được nâng đỡ bởi đà tăng trưởng của thương mại và xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và nhu cầu vốn đầu tư lớn, dư địa tăng trưởng sẽ không phân bổ đồng đều. Khác biệt về chiến lược phát triển, năng lực tài chính và khả năng mở rộng hệ sinh thái sẽ là yếu tố quyết định doanh nghiệp nào tận dụng được cơ hội và tạo ra giá trị bền vững cho cổ đông.