Bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội
Hàng trăm nghìn doanh nghiệp “chết” chưa được “khai tử”
Ngày 13/7/2026, Cục Thuế đã ban hành Công điện số 18/CĐ-CT, phát động chiến dịch diện rộng mang tên “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”. Động thái này thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp và giới đầu tư khi mục tiêu rà soát lên tới 617.462 doanh nghiệp.
Cụ thể, danh sách “bộ lọc” của ngành thuế bao gồm hai nhóm chính: 291.962 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể (trạng thái 03) và 325.500 doanh nghiệp đã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn đang treo các khoản nợ thuế.
Con số này cho thấy một thực trạng đáng lưu ý: hàng trăm nghìn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng vẫn tồn tại trên hệ thống đăng ký kinh doanh và quản lý thuế. Nói cách khác, nhiều doanh nghiệp đã “chết” trên thực tế nhưng chưa được “khai tử” về mặt pháp lý.
Tuy nhiên, không phải tất cả doanh nghiệp trong diện rà soát đều vi phạm pháp luật hoặc cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế. Theo Phụ lục I ban hành kèm Thông tư 86/2024/TT-BTC, mỗi trạng thái mã số thuế (03, 05, 06...) phản ánh những tình huống khác nhau và đòi hỏi cách xử lý khác nhau từ cơ quan quản lý.
Phần lớn số doanh nghiệp rơi vào trạng thái 03 là người nộp thuế đã ngừng kinh doanh trên thực tế nhưng chưa hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế theo quy định.
Doanh nghiệp có thể đã ngừng kinh doanh, không còn doanh thu và nhân sự. Tuy nhiên, do còn thiếu hồ sơ khai thuế, báo cáo tài chính, chưa xử lý hóa đơn, công nợ, tài sản hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế nên mã số thuế chưa thể chấm dứt và thủ tục giải thể chưa thể hoàn tất.
Cũng có trường hợp chủ doanh nghiệp cho rằng công ty không phát sinh doanh thu thì không cần nộp hồ sơ khai thuế. Đến khi thực hiện giải thể mới phát hiện còn thiếu nhiều kỳ kê khai, báo cáo tài chính và phát sinh tiền phạt chậm nộp hồ sơ.
Càng để lâu, việc hoàn thiện hồ sơ càng khó. Sổ sách có thể bị thất lạc, nhân sự cũ không còn làm việc, đối tác không còn tồn tại và người đại diện không nhớ hết các giao dịch cũ. Do đó, doanh nghiệp rơi vào vòng luẩn quẩn: muốn giải thể nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế; muốn hoàn thành nghĩa vụ thuế nhưng không còn đủ hồ sơ và nguồn lực.
 |
Làm sạch dữ liệu mã số thuế không chỉ nhằm xử lý doanh nghiệp vi phạm mà còn hướng tới chuẩn hóa dữ liệu, bảo vệ môi trường kinh doanh minh bạch |
“Làm sạch” mã số thuế không chỉ nhằm xử phạt
Công điện số 18/CĐ-CT là văn bản chỉ đạo cơ quan thuế rà soát, phân loại và xử lý người nộp thuế, chứ không đặt ra loại thuế hay nghĩa vụ thuế mới đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, Công điện cho thấy việc xử lý sẽ được triển khai quyết liệt hơn trên cơ sở danh sách cụ thể và có sự phối hợp giữa nhiều cơ quan chức năng.
Đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành giải thể, cơ quan thuế sẽ thông báo, yêu cầu hoàn thành nghĩa vụ kê khai, nộp thuế và thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động.
Đối với doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có nợ thuế, trường hợp đã ngừng kinh doanh từ một năm trở lên mà không thông báo, cơ quan thuế có thể đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh xử lý vi phạm, thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nếu đủ điều kiện theo quy định.
Danh sách doanh nghiệp thuộc diện ngừng hoạt động nhưng chưa chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký cũng được công khai theo quy định.
Việc làm sạch dữ liệu là cần thiết nhằm loại bỏ các mã số thuế “treo”, ngăn chặn tình trạng lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, xác định đúng số lượng doanh nghiệp đang hoạt động thực tế và bảo vệ những doanh nghiệp kinh doanh chân chính.
Doanh nghiệp không thể tự coi mình đã chấm dứt chỉ bằng việc đóng cửa và ngừng kinh doanh. Ngược lại, cơ quan quản lý cũng cần phân loại đúng để không đánh đồng doanh nghiệp tạm ngừng hợp pháp, doanh nghiệp giải thể dở dang và doanh nghiệp cố tình bỏ địa chỉ.
Chiến dịch chỉ thực sự đạt mục tiêu khi vừa xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, vừa tạo điều kiện để những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động hoàn tất nghĩa vụ và được “khai tử” đúng quy định. Hiệu quả của chiến dịch không nên chỉ đo bằng số lượng mã số thuế bị đóng hay giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp bị thu hồi, mà quan trọng hơn là chất lượng dữ liệu, việc phân loại đúng đối tượng và cơ chế hỗ trợ các trường hợp có nhu cầu khắc phục.
Chủ động rà soát để tự cứu mình
Trước hết, doanh nghiệp cần tra cứu tình trạng pháp lý trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp và trạng thái mã số thuế trên hệ thống của cơ quan thuế.
Doanh nghiệp cần xác định rõ mình đang ở trạng thái 03, 05, 06 hay một trạng thái khác; nguyên nhân bị chuyển trạng thái; thời điểm chuyển trạng thái và những nghĩa vụ còn tồn tại.
Tiếp đó, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ hồ sơ thuế, từ các kỳ kê khai, báo cáo tài chính, nghĩa vụ về thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, lệ phí môn bài, đến tiền thuế, tiền chậm nộp, tiền phạt, tình trạng hóa đơn điện tử, các thông báo của cơ quan thuế và nghĩa vụ của các chi nhánh, địa điểm kinh doanh, đơn vị phụ thuộc.
Sau khi rà soát, doanh nghiệp phải xác định dứt khoát một trong hai phương án: tiếp tục hoạt động hoặc chấm dứt hoạt động.
Nếu tiếp tục kinh doanh, doanh nghiệp cần khắc phục ngay vi phạm về địa chỉ, bổ sung hồ sơ còn thiếu, xử lý các khoản nợ và đề nghị cơ quan thuế xác minh, cập nhật lại trạng thái mã số thuế. Trường hợp đã chuyển trụ sở, phải thực hiện đăng ký thay đổi địa chỉ, không nên tiếp tục sử dụng địa chỉ cũ chỉ để duy trì hồ sơ pháp lý.
Nếu không còn nhu cầu hoạt động, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch giải thể bài bản, bao gồm xử lý chi nhánh, người lao động, bảo hiểm xã hội, công nợ, tài sản, hàng tồn kho, hóa đơn và hồ sơ thuế trước khi thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và giải thể doanh nghiệp.
Đặc biệt, doanh nghiệp không nên cho rằng khi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp bị thu hồi thì các khoản nợ thuế, tiền phạt và trách nhiệm liên quan sẽ tự động được xóa. Thu hồi giấy đăng ký không đồng nghĩa với xóa nghĩa vụ đã phát sinh.
Doanh nghiệp đang hoạt động cũng có thể bị ảnh hưởng
Chiến dịch làm sạch mã số thuế không chỉ liên quan đến các doanh nghiệp nằm trong danh sách. Những doanh nghiệp đang hoạt động bình thường cũng cần rà soát lại nhà cung cấp và các hóa đơn đầu vào.
Nếu nhà cung cấp bị xác định không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, doanh nghiệp mua hàng có thể phải chứng minh giao dịch là có thật thông qua hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán, chứng từ vận chuyển, phiếu nhập kho cùng các tài liệu liên quan.
Việc nhà cung cấp chuyển sang trạng thái 06 không đồng nghĩa mọi hóa đơn đã phát hành trước đó đều bất hợp pháp. Việc đánh giá phải căn cứ vào thời điểm lập hóa đơn, tình trạng pháp lý của người bán tại thời điểm giao dịch và hồ sơ chứng minh hàng hóa, dịch vụ thực tế.
Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp mua hàng không có đủ tài liệu chứng minh, rủi ro về khấu trừ thuế giá trị gia tăng và tính chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ gia tăng.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ kiểm tra hóa đơn có mã của cơ quan thuế mà cần kiểm tra cả tính có thật của giao dịch và trạng thái hoạt động của nhà cung cấp.
Cần một “lối ra” minh bạch cho doanh nghiệp
Con số 617.462 doanh nghiệp phản ánh đồng thời hai vấn đề: ý thức tuân thủ của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế và thủ tục rút lui khỏi thị trường vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn.
Những trường hợp lợi dụng pháp nhân, mua bán hóa đơn, cố tình bỏ địa chỉ hoặc trốn tránh nghĩa vụ cần được xử lý nghiêm. Nhưng doanh nghiệp nhỏ đã ngừng hoạt động do khó khăn, không có phát sinh và thực sự muốn hoàn tất giải thể cần được hướng dẫn bằng một quy trình rõ ràng, có thời hạn và phù hợp với mức độ rủi ro.
Quá trình công khai danh sách cũng cần bảo đảm dữ liệu chính xác, có cơ chế tiếp nhận phản hồi và cập nhật kịp thời sau khi doanh nghiệp khắc phục. Không nên để một sai lệch dữ liệu kéo dài làm ảnh hưởng đến uy tín, quan hệ ngân hàng và hoạt động của doanh nghiệp.
Một môi trường kinh doanh lành mạnh không chỉ cần một cánh cửa gia nhập thuận lợi, mà còn cần một lối ra minh bạch và thông suốt.
