DN Việt Nam phải xác định rõ mình có thể làm gì để có kế hoạch phát triển lâu dài
Với dòng sản phẩm Innova, Toyota Việt Nam đang sử dụng khoảng 9% linh kiện, phụ tùng từ các DN Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam, 1% từ các DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Việt Nam và chưa có DN Việt Nam nào tham gia chuỗi sản xuất này. Điều đó cũng có nghĩa là các sản phẩm của Toyota khi chế tạo tại Việt Nam phải gánh chịu những chi phí lớn do hoạt động nhập khẩu linh phụ kiện. Và đây là một số trong những lý do quan trọng mà ông Nobuhiko Murakami, Tổng giám đốc Toyota Việt Nam cho là nguyên nhân của khoảng 4.000 USD chênh lệch trên một sản phẩm của Toyota sản xuất tại Việt Nam và sản xuất tại Indonesia.
Với thực tế này, cho dù những thông tin từ Canon Việt Nam cho thấy, tỷ lệ nội địa hoá của Canon đã lên mức 37%, mức cao nhất trong số các sản phẩm của các DN Nhật Bản đang tiến hành chế tạo, lắp ráp tại Việt Nam, thì sự chủ động của các DN Việt Nam trong việc lấp chỗ trống cho ngành công nghiệp phụ trợ vẫn còn rất khiêm tốn. Và có vẻ như các DN Việt Nam vẫn đang đi bên lề ngành công nghiệp quan trọng này.
Trong khi đó, từ phía Chính phủ, những chương trình hỗ trợ cụ thể lại chưa sẵn sàng đến với các DN trong lĩnh vực này. Cho dù đã có hẳn một Quy hoạch Phát triển công nghiệp phụ trợ đến năm 2010, tầm nhìn 2020, trong đó xác định công nghiệp phụ trợ là khâu đột phá để phát triển nhanh và bền vững các ngành công nghiệp chủ lực của Việt Nam, song theo đánh giá khách quan từ phía các DN Nhật Bản, hấp lực với ngành này chưa rõ ràng.
Nguyên nhân có nhiều, song đáng nói nhất, theo ông Kenichi Ohno, Chủ tịch Ủy ban chấp hành Diễn đàn phát triển Việt Nam (VDF), Việt Nam đang thiếu nhiều yếu tố cơ bản nhất, đó là định nghĩa công nghiệp phụ trợ, đâu là chủ thể của công nghiệp phụ trợ và các chính sách hỗ trợ đủ mạnh cho khu vực này. “Các nước láng giềng của Việt Nam như Indonesia, Thái Lan… đều có những chính sách hỗ trợ nhất định cho nhóm DN trong ngành công nghiệp phụ trợ. Điển hình là Thái Lan, sau 15 năm coi công nghiệp phụ trợ là vấn đề lớn nhất, cho dù chưa đạt được kết quả như các đối tác nước ngoài mong muốn, song họ đã có những kết quả tốt. Chính điều này đã tạo nên sức hấp dẫn với nguồn vốn FDI trong lĩnh vực công nghiệp sản xuất, chế tạo”, ông Kenichi Ohno cho biết.
Những hỗ trợ từ phía Nhà nước, theo các chuyên gia Nhật Bản, là xác định rõ vai trò của lĩnh vực này bằng những giải pháp tài chính cụ thể, như bảo lãnh tín dụng vốn vay cho các DN này, xây dựng các cụm công nghiệp chuyên cho công nghiệp phụ trợ với những ưu đãi về giá đất. Phần lớn các DN Việt Nam tham gia vào lĩnh vực này là các DN nhỏ và vừa, do đó nếu thiếu sự giúp đỡ ban đầu, thì không dễ để các DN đáp ứng được các yêu cầu khá cao của các DN chế tạo, sản xuất công nghiệp.
Chính vì vậy, ông Ichikawa Kyoshiro, cố vấn đầu tư của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), đồng thời là chuyên gia của Văn phòng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) còn đề xuất về các chính sách ưu đãi đầu tư (thuế thu nhập doanh nghiệp...) trên cơ sở xác định rõ ràng định nghĩa về “công nghiệp phụ trợ”, như quy định mức thuế thu nhập doanh nghiệp là 10%, kèm theo thời hạn miễn thuế, giảm thuế. Đặc biệt, với các DN FDI, ông Ichikawa cho rằng, Việt Nam cần xác định rõ các chi tiết, phụ tùng, các công nghệ muốn thu hút đầu tư, lập thành dự án thu hút đầu tư, xúc tiến một cách tích cực hoạt động kêu gọi đầu tư đối với các DN FDI, cũng như xúc tiến kêu gọi các dự án xây dựng khu công nghiệp dành riêng cho công nghiệp phụ trợ. “Thêm vào đó, việc lập Trung tâm hỗ trợ (Techno Center) nằm trong khu công nghiệp, thực hiện một số nghiệp vụ chung cho các DN thuộc khu công nghiệp (hành chính, kế toán, nhân sự...) sẽ là một giải pháp hỗ trợ thiết thực, bên cạnh sự hỗ trợ tập trung vào quá trình hiện đại hóa quản lý DN (áp dụng các công cụ quản lý sản xuất như hệ thống kế toán, 5S...).
Tất nhiên, ông Kenichi Ohno cũng khẳng định rằng, quan trọng nhất vẫn là các DN Việt Nam phải xác định rõ mình có thể làm gì để có kế hoạch cụ thể cho sự phát triển lâu dài của chính mình. Cần phải nói rằng, sự chậm chân của các DN Việt Nam sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới các quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào các ngành công nghiệp chế tạo, sản xuất, khi cắt giảm chi phí đang là một trong những ưu tiên hàng đầu trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt hiện nay.
