Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam được xác định giữ vai trò nòng cốt trong phát triển ngành đường sắt (Ảnh: P.V)
Điều kiện quan trọng
"Chúng tôi đang khẩn trương làm việc với các bộ, ngành để sớm hoàn thiện dự thảo Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trình cấp có thẩm quyền phê duyệt. Mục tiêu là Điều lệ được phê duyệt trong tháng 8/2026, qua đó hoàn tất quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam từ nhóm công ty mẹ - công ty con Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sang nhóm công ty mẹ - công ty con Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam", ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.
Trên thực tế, nỗ lực của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam đã ghi nhận những kết quả tích cực. Giữa tuần trước, Bộ Tài chính đã có Công văn số 11261/BTC-DNNN đề nghị Thủ tướng Chính phủ chấp thuận dự thảo Điều lệ tổ chức và hoạt động của Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam trên cơ sở đề xuất của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
Điểm nhấn quan trọng nhất tại Công văn số 11261/BTC-DNNN là Bộ Tài chính đề nghị Thủ tướng Chính phủ chấp thuận nguyên tắc sửa đổi, bổ sung Điều lệ sau khi văn bản này được ban hành.
Cụ thể, đối với các nội dung liên quan đến tên doanh nghiệp và loại hình doanh nghiệp, việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ phải được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận trước khi HĐTV Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam quyết định ban hành. Đối với các nội dung sửa đổi, bổ sung khác, HĐTV Công ty TNHH MTV - Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam được quyết định theo thẩm quyền, chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật, đồng thời báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu để thực hiện công tác giám sát, kiểm tra theo quy định.
Trước đó, cuối tháng 3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 498/QĐ-TTg phê duyệt Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 theo định hướng mô hình tập đoàn. Theo quyết định này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ được chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, trong đó công ty mẹ là công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Quyết định số 498/QĐ-TTg xác định Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam giữ vai trò nòng cốt trong phát triển ngành đường sắt, từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển công nghiệp đường sắt và tham gia thực hiện các dự án đường sắt quốc gia.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc ban hành Điều lệ mới là điều kiện cần để hoàn tất quá trình chuyển đổi mô hình hoạt động của doanh nghiệp.
Theo định hướng, Tập đoàn sẽ giữ vai trò trung tâm trong quản lý, khai thác và vận hành hệ thống đường sắt quốc gia khi được Nhà nước giao, trong đó có tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam; đồng thời từng bước phát triển thành tổ hợp công nghiệp đường sắt có năng lực chế tạo, sửa chữa các sản phẩm, phương tiện và thiết bị chuyên ngành.
Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng Điều lệ Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam nhằm thể chế hóa mô hình tổ chức và quản trị của công ty mẹ theo Quyết định số 498/QĐ-TTg, bảo đảm thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành, hoàn thiện cơ chế phân định quyền, trách nhiệm giữa các chủ thể trong doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động quản lý, điều hành, đầu tư, quản trị vốn và tài sản trong giai đoạn mới.
Dự thảo Điều lệ được xây dựng trên nguyên tắc kế thừa các quy định còn phù hợp của Điều lệ hiện hành, tuân thủ các quy định mới của pháp luật, không làm thay đổi thẩm quyền của chủ sở hữu, bảo đảm tách bạch giữa sở hữu, quản trị và điều hành, đồng thời tiệm cận các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp hiện đại của OECD.
 |
Mở rộng quyền, hoàn thiện cơ chế quản trị
Đáng chú ý, dự thảo Điều lệ tổ chức và hoạt động của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam do Bộ Tài chính trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt gồm 12 chương, 69 điều, với nhiều thay đổi đáng kể so với Điều lệ hiện hành.
Theo đó, dự thảo lược bỏ 20 điều và 8 đầu mục, đồng thời bổ sung 3 chương mới về quản trị doanh nghiệp, quan hệ nhóm công ty và người đại diện phần vốn của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam cùng 12 điều mới. Ngoài ra, nhiều điều khoản cũng được sắp xếp, tách hoặc nhập lại nhằm phù hợp với mô hình tổ chức và yêu cầu quản trị của Tập đoàn.
Để cụ thể hóa quy định của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), dự thảo Điều lệ quy định rõ thẩm quyền của HĐTV trong việc quyết định chiến lược, kế hoạch sản xuất, kinh doanh, đầu tư, huy động vốn và thực hiện quyền của chủ sở hữu đối với phần vốn đầu tư của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam tại doanh nghiệp khác theo phân cấp, phân quyền. Đồng thời, dự thảo cũng xác định rõ những nội dung thuộc thẩm quyền của HĐTV nhưng phải báo cáo và được cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước chấp thuận trước khi quyết định theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh đó, dự thảo Điều lệ bổ sung các quy định về giám sát, đánh giá Tổng giám đốc, kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ và trách nhiệm giải trình của người quản lý doanh nghiệp, qua đó hoàn thiện cơ chế quản trị, tăng cường quản lý, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Đáng chú ý, dự thảo Điều lệ đã cụ thể hóa mục tiêu phát triển của Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam theo Quyết định số 498/QĐ-TTg, đồng thời hoàn thiện quy định về chức năng, ngành nghề kinh doanh trên cơ sở Luật Đường sắt năm 2025, các nghị quyết của Quốc hội và Đề án cơ cấu lại Tổng công ty Đường sắt Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035.
Điểm đáng chú ý nhất là dự thảo Điều lệ bổ sung quy định về quyền của Tập đoàn trong quản lý, sử dụng và khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia.
Cụ thể, trong phạm vi được Nhà nước giao quản lý, sử dụng và khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư, Tập đoàn được cấp có thẩm quyền giao quản lý toàn bộ tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia hiện có và tài sản hình thành từ các dự án sử dụng vốn nhà nước theo hình thức không tính thành phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Tập đoàn được trực tiếp tổ chức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia; lập đề án cho thuê hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và tổ chức thực hiện sau khi được chấp thuận; đồng thời làm chủ đầu tư các dự án xây dựng mới, cải tạo, nâng cấp hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia sử dụng vốn ngân sách khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao.
"Những quy định này tạo cơ sở pháp lý để Tập đoàn tham gia sâu hơn vào quá trình quản lý, khai thác và phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án đường sắt quy mô lớn đang và sẽ được triển khai", lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.
Bên cạnh các lĩnh vực kinh doanh cốt lõi như vận tải đường sắt, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt, phát triển công nghiệp đường sắt và logistics, dự thảo Điều lệ cũng mở rộng phạm vi hoạt động của Tập đoàn sang đầu tư, kinh doanh phát triển đô thị theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development) gắn với đường sắt, đồng thời kinh doanh dịch vụ thương mại, văn phòng tại khu vực ga đường sắt theo quy định của pháp luật.
"Đây cũng là hướng phát triển nguồn thu ngoài vận tải, phù hợp với xu hướng phát triển đường sắt hiện đại, đồng thời tạo nền tảng để Tập đoàn thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ đã được Quốc hội và Chính phủ giao, trong đó có quản lý, vận hành và khai thác tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam sau khi dự án hoàn thành", lãnh đạo Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết.
Điều lệ mới tạo nền tảng pháp lý để hoàn tất chuyển đổi sang mô hình Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam và nâng cao năng lực quản trị.
