Bộ Tài chính vừa có văn bản gửi các bộ, gồm: Xây dựng, Tư pháp, Công Thương, Ngoại giao, Quốc phòng, Công an, Nội vụ, Khoa học và Công nghệ, Nông nghiệp và Môi trường cùng Tổng công ty Đường sắt Việt Nam để lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định cơ chế hoạt động và cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
Được biết, dự thảo Nghị định gồm 3 chương, 8 điều, trong đó Chương I quy định chung (3 điều), Chương II quy định cụ thể (4 điều) và Chương III quy định về tổ chức thực hiện (1 điều).
Theo Bộ Tài chính, tại Quyết định số 2136/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ xây dựng Nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với một số doanh nghiệp do Bộ Tài chính là cơ quan đại diện chủ sở hữu, gồm: Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
Tuy nhiên, tại Quyết định số 498/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chủ trương chuyển đổi mô hình hoạt động của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam từ mô hình công ty mẹ - công ty con thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, dự kiến thực hiện trong năm 2026.
Do hiện nay Tổng công ty Đường sắt Việt Nam vẫn hoạt động theo mô hình tổng công ty và chưa hoàn thành việc chuyển đổi sang mô hình tập đoàn, trên cơ sở đề xuất của doanh nghiệp, Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định cơ chế hoạt động và cơ chế quản lý tài chính đặc thù đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam.
Đồng thời, dự thảo bổ sung quy định tại Điều 8 về tổ chức thực hiện, theo đó, khi Tổng công ty Đường sắt Việt Nam hoàn thành việc chuyển đổi thành Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam, tập đoàn mới sẽ kế thừa toàn bộ cơ chế hoạt động và cơ chế quản lý tài chính đặc thù được quy định tại Nghị định này.
Điểm nhấn đáng chú ý nhất của dự thảo Nghị định là đề xuất cơ chế đặc thù đối với Tổng công ty Đường sắt Việt Nam trong quá trình chuẩn bị đầu tư Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt.
Theo đó, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được tham vấn các nhà thầu, tổ chức trong và ngoài nước về công nghệ, mức giá tham chiếu và các rủi ro tiềm ẩn trong quá trình chuẩn bị Dự án, với yêu cầu bảo đảm công khai, minh bạch và không tạo lợi thế không công bằng cho bất kỳ nhà cung cấp nào.
Dự thảo cũng cho phép Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được quyết định sử dụng nhà thầu nước ngoài để thực hiện các hoạt động tư vấn và một số công việc chuẩn bị đầu tư Dự án.
Đồng thời, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam không phải áp dụng quy định về bảo đảm cạnh tranh trong đấu thầu đối với các nhà thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế FEED và thiết kế kỹ thuật khi chỉ định thầu thực hiện các gói thầu EPC, EC, EP hoặc chìa khóa trao tay, nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định khác của pháp luật về đấu thầu.
Đáng chú ý, về cơ chế đặt hàng đối với Tổ hợp công nghiệp đường sắt, dự thảo Nghị định đề xuất cơ quan nhà nước có thẩm quyền được giao nhiệm vụ hoặc đặt hàng Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp dịch vụ công nghiệp đường sắt, hàng hóa công nghiệp đường sắt của Tổ hợp công nghiệp đường sắt và được loại trừ tiêu chí về doanh thu tối thiểu khi giao nhiệm vụ, đặt hàng theo quy định tại Nghị định số 04/2026/NĐ-CP.
Đối với các nhiệm vụ, đơn đặt hàng này, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được giao lại toàn bộ hoặc một phần công việc cho doanh nghiệp do Tổng công ty Đường sắt Việt Nam nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện theo quy định của pháp luật.
Liên quan đến cơ chế đặc thù đối với quản lý, bảo trì, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, dự thảo quy định Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được giao nhiệm vụ, đặt hàng cho đơn vị hạch toán phụ thuộc, đơn vị hạch toán độc lập thuộc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam; đồng thời đặt hàng các công ty con của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam thực hiện sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, bổ sung công năng cho tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia bằng nguồn vốn của doanh nghiệp.
Trường hợp phát sinh tình huống khẩn cấp, cấp bách theo quy định của pháp luật về xây dựng hoặc sửa chữa đột xuất theo quy định của pháp luật về bảo trì công trình cần phải xử lý, khắc phục ngay để bảo đảm an ninh, an toàn đường sắt liên tục, thông suốt, ổn định lâu dài và chạy tàu theo công lệnh tải trọng, công lệnh tốc độ chạy tàu trong khu gian, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được ứng kinh phí từ nguồn thu khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt quy định tại Điều 20 Nghị định số 15/2025/NĐ-CP hoặc từ nguồn kinh phí của doanh nghiệp để thực hiện.
Đồng thời, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam phải báo cáo cơ quan quản lý đường sắt và lập đề nghị giao bổ sung dự toán chi ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, gửi cơ quan quản lý đường sắt và Bộ Xây dựng.
Sau khi được cấp có thẩm quyền giao dự toán bổ sung, Bộ Xây dựng thực hiện phân bổ, giao dự toán ngân sách cho Tổng công ty Đường sắt Việt Nam và quyết toán để hoàn trả khoản kinh phí đã ứng xử lý tình huống khẩn cấp, cấp bách theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.
Liên quan đến cơ chế đặc thù thực hiện Dự án đầu tư xây dựng công trình kinh doanh dịch vụ thương mại, văn phòng trong phạm vi ga đường sắt và đất dành cho đường sắt gắn với ga, dự thảo Nghị định quy định trường hợp được Nhà nước giao quản lý, bảo trì, tổ chức vận hành, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam được thực hiện Dự án đầu tư xây dựng công trình kinh doanh dịch vụ thương mại, văn phòng trong phạm vi ga đường sắt và đất dành cho đường sắt gắn với ga thông qua hình thức lựa chọn nhà đầu tư theo quy định tại điểm d khoản 4 Điều 23 Luật Đầu tư năm 2025.
Đối với ưu đãi tín dụng đầu tư, Bộ Tài chính đề nghị bổ sung "Dự án đầu tư sản xuất, lắp ráp, mua sắm các loại đầu máy, toa xe đường sắt; phương tiện chuyên dùng chạy trên đường sắt; máy móc, thiết bị phục vụ bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt; các tổng thành, hệ thống, linh kiện cơ khí phục vụ sản xuất, lắp ráp đầu máy, toa xe và phương tiện giao thông đường sắt (quy mô nhóm A, B, C)" vào Mục III - Công nghiệp của Danh mục các dự án vay vốn tín dụng đầu tư ban hành kèm theo Nghị định số 78/2023/NĐ-CP ngày 7/11/2023 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 32/2017/NĐ-CP ngày 31/3/2017 của Chính phủ về tín dụng đầu tư của Nhà nước.