Ảnh minh họa.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến rộng rãi đối với Dự thảo Thông tư quy định mức thu, chế độ thu, nộp và quản lý các khoản phí thuộc lĩnh vực đường sắt. Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa Luật Đường sắt năm 2025, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về phí, lệ phí và thực tiễn hoạt động của ngành đường sắt trong giai đoạn tới.
Trước đó, ngày 27/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Đường sắt số 95/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Tại khoản 2 Điều 56, Luật đã sửa đổi, bổ sung Danh mục Phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí, đồng thời bổ sung một khoản phí thuộc thẩm quyền quy định của Bộ Tài chính.
Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng đã có Công văn số 2379/BXD-KHTC ngày 19/9/2025 và Công văn số 15742/BXD-KHTC ngày 22/12/2025, đề nghị Bộ Tài chính ban hành Thông tư quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí trong lĩnh vực đường sắt.
Căn cứ các quy định hiện hành và đề xuất của Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đã xây dựng dự thảo Thông tư để xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương, tổ chức và cá nhân liên quan. Theo Bộ Tài chính, việc ban hành Thông tư nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về phí, lệ phí, pháp luật đường sắt và pháp luật quản lý thuế, đồng thời góp phần tăng cường kỷ luật tài chính và nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Quan điểm xuyên suốt khi xây dựng dự thảo là quy định rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực hiện; mức thu phí được xác định đúng nguyên tắc của Luật Phí và lệ phí, phù hợp với chi phí cung cấp dịch vụ và điều kiện thực tiễn của ngành.
Đáng chú ý, đối với phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, dự thảo Thông tư kế thừa quy định tại Thông tư số 295/2016/TT-BTC, theo đó mức phí được xác định bằng 8% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt. Tuy nhiên, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà về việc xem xét kiến nghị của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam nhằm khắc phục khó khăn, thiệt hại do thiên tai, bão lũ, Bộ Xây dựng đã đề xuất điều chỉnh giảm mạnh mức thu phí này xuống còn 2% trong thời gian 2-3 năm.
Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đề xuất giảm mức thu có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Đến hết năm 2025, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam vẫn còn lỗ lũy kế 1.887,85 tỷ đồng, chủ yếu do tác động kéo dài của dịch COVID-19. Bên cạnh đó, thiên tai, bão lũ trong năm 2025 tiếp tục gây thiệt hại ước khoảng 186,9 tỷ đồng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp này. Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì mức phí cao sẽ tạo thêm áp lực tài chính, ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của ngành đường sắt.
Theo số liệu do Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp, nếu áp dụng mức phí 2% trên doanh thu, doanh nghiệp có thể giảm chi phí khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm so với mức 4% đang áp dụng. Khoản giảm này được đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì lợi nhuận dương, ổn định giá cước vận tải, nâng cao khả năng cạnh tranh của vận tải đường sắt so với các phương thức vận tải khác. Đồng thời, khi hoạt động kinh doanh có lãi, doanh nghiệp sẽ có điều kiện tăng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp và tạo thêm nguồn lực tái đầu tư, cải thiện chất lượng dịch vụ và an toàn chạy tàu.
Thực tế cho thấy, từ năm 2021 đến nay, Bộ Tài chính đã ban hành 5 Thông tư quy định giảm 50% mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, từ 8% xuống còn 4%, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Hiện mức giảm này đang được thực hiện theo Thông tư số 64/2025/TT-BTC và có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2026. Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư lần này đề xuất lộ trình cụ thể: từ ngày Thông tư có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư là 2% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt; từ ngày 1/1/2028, mức thu phí sẽ quay trở lại 8% theo quy định chung.
Bên cạnh phí hạ tầng, dự thảo Thông tư cũng quy định mức thu đối với phí sát hạch lái tàu. Theo Bộ Xây dựng, chi phí bình quân hàng năm cho công tác tổ chức sát hạch hiện khoảng 66,5 triệu đồng, với quy mô trung bình khoảng 70 thí sinh mỗi năm. Trên cơ sở đó, mức phí sát hạch được đề xuất là 950.000 đồng/người/lần sát hạch. Bộ Tài chính thống nhất đưa mức thu này vào dự thảo Thông tư nhằm bảo đảm bù đắp chi phí tổ chức, đồng thời phù hợp với khả năng chi trả của người nộp phí.
Về chính sách miễn phí, dự thảo Thông tư bám sát quy định của Luật Phí và lệ phí và đề xuất của Bộ Xây dựng, theo đó miễn phí sát hạch lái tàu đối với người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng và đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại các xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Quy định này nhằm bảo đảm tính nhân văn, công bằng xã hội và sự đồng bộ trong chính sách phí, lệ phí.
Bộ Tài chính cho biết, việc lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư là bước quan trọng nhằm hoàn thiện chính sách, bảo đảm phù hợp với thực tiễn hoạt động của ngành đường sắt. Mục tiêu cuối cùng là tạo điều kiện để đường sắt từng bước phục hồi, phát triển bền vững, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong giai đoạn tới.
