Dự thảo Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 7/11, có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến việc mở rộng thẩm quyền ký kết, đơn giản hóa thủ tục và nâng cao hiệu quả thực hiện các thỏa thuận sau khi được ký.
Mở rộng quyền ký kết của UBND xã nhằm hỗ trợ chuỗi cung ứng và kinh tế nông nghiệp
Dự thảo Luật mở rộng chủ thể là chính quyền cấp xã tham gia và ký kết các thỏa thuận quốc tế.
Theo đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ), tại Khoản 8 và Khoản 9, Điều 3 giới hạn phạm vi ký kết của UBND cấp xã, chủ yếu tập trung vào giao lưu, kết nghĩa và hợp tác biên giới. Trong khi đó, thực tiễn hiện nay, tại các vùng nông nghiệp trọng điểm, các HTX quy mô lớn nằm tại địa bàn xã là hạt nhân của chuỗi liên kết.
Khi các tổ chức, chuyên gia nước ngoài muốn ký kết các thỏa thuận kỹ thuật nhỏ (như chuyển giao công nghệ tưới tiết kiệm, quy trình đóng gói hữu cơ, cấp mã số vùng trồng), họ cần sự xác nhận hoặc bảo trợ pháp lý nhanh từ chính quyền cấp cơ sở. Việc siết quá chặt khiến cấp xã thiếu đi sự linh hoạt để đồng hành cùng nông dân đón nhận dòng chảy công nghệ quốc tế.
“Do đó, tôi kiến nghị sửa đổi, bổ sung Khoản 9, Điều 3: “UBND cấp xã khác, ngoài quy định tại khoản 8 Điều này, được ký kết thoả thuận quốc tế tuân thủ các điều kiện, tiêu chí, lĩnh vực do Chính phủ quy định; trong đó ưu tiên các thỏa thuận về chuyển giao kỹ thuật sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng”, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị.
Cho rằng, nông sản là mặt hàng có tính thời vụ cực kỳ cao chậm một ngày là hại một vụ, đại biểu Tô Ái Vang cũng kiến nghị bổ sung vào khoản 3, Điều 20 nội dung: “Trong trường hợp ký kết các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp về thương mại, tiêu thụ nông sản hoặc cung ứng vật tư nông nghiệp thiết yếu, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc quyết định ký kết và chịu trách nhiệm trước pháp luật.”
Bên cạnh đó, để giải quyết tình trạng ùn ứ hàng ngàn xe nông sản tại cửa khẩu biên giới, hoặc đứt gãy đột ngột chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị bổ sung khoản 6 vào Điều 30 như sau: “Cần xử lý khẩn cấp nhằm ứng phó với biến động nghiêm trọng của thị trường hàng hóa xuất nhập khẩu, ách tắc logistics tại cửa khẩu, hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư, nguyên liệu sản xuất thiết yếu của quốc gia và địa phương”.
Phân định rõ trách nhiệm, kiểm soát quyền lực trong ký kết thoả thuận quốc tế
Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đồng tình việc mở rộng chủ thể ký kết đến cấp xã (trong đó bổ sung trách nhiệm Chủ tịch UBND cấp xã và thẩm quyền giám sát của HĐND cấp tỉnh) để phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tuy vậy, đại biểu lưu ý, khi Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định cho ký, còn cấp xã trực tiếp đề xuất và thực hiện, cần tránh tình trạng trách nhiệm bị phân tán giữa hai cấp.
| |
Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) |
“Đề nghị quy định rõ ngay trong luật nguyên tắc phân định trách nhiệm: cấp tỉnh xem xét, quyết định và kiểm tra; cấp xã chịu trách nhiệm về nội dung đề xuất, nguồn lực, tổ chức thực hiện và kết quả cam kết.
Đồng thời, làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin phục vụ giám sát của HĐND cấp xã theo chức năng, thẩm quyền của cơ quan này; bảo đảm cán bộ pháp lý, ngoại ngữ và kinh phí hỗ trợ đối với địa bàn khó khăn. Những tiêu chí chi tiết có thể giao Chính phủ quy định, nhưng nguyên tắc trách nhiệm nên được thể hiện trong Luật”, đại biểu Dương Khắc Mai kiến nghị.
Đại biểu Lương Đình Hưng (đoàn Nghệ An) cho rằng, việc mở rộng chủ thể ký kết cần đi cùng cơ chế kiểm soát quyền lực, nhất là đối với các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.
Một trong những vấn đề đại biểu đề nghị làm rõ là phạm vi điều chỉnh và cách nhận diện thỏa thuận quốc tế. Theo đó, việc xác định một văn bản có thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật hay không cần căn cứ vào chủ thể, mục đích, nội dung cam kết, bản chất và hệ quả pháp lý, thay vì chỉ dựa vào tên gọi văn bản có thể phát sinh những cách hiểu, cách áp dụng khác nhau, tiềm ẩn nguy cơ ký kết sai thẩm quyền, sai trình tự, thủ tục hoặc làm phát sinh trách nhiệm pháp lý của quốc gia.
| |
Đại biểu Lương Đình Hưng (đoàn Nghệ An) |
Đối với các văn bản hỗn hợp hoặc nội dung phát sinh trong quá trình đàm phán có bản chất là điều ước quốc tế, đại biểu đề nghị quy định việc tách nội dung hoặc dừng thực hiện theo quy định của Luật Thỏa thuận quốc tế để chuyển sang trình tự, thủ tục theo Luật Điều ước quốc tế.
Thực tiễn ký kết cho thấy quy mô hoạt động này ngày càng gia tăng. Theo số liệu được đại biểu Lương Đình Hưng dẫn tại phiên thảo luận, từ tháng 7/2021 đến hết năm 2025, có hơn 1.470 thỏa thuận quốc tế do các cơ quan Trung ương, cấp tỉnh và các tổ chức ký kết; gần 900 thỏa thuận quốc tế do các đơn vị trực thuộc ký kết.
Trong bối cảnh số lượng và chủ thể tham gia ký kết ngày càng mở rộng, đại biểu cho rằng, việc xác định đúng phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền và bản chất của từng văn bản không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp, mà còn liên quan đến tính an toàn pháp lý của hoạt động hợp tác quốc tế.
Về thẩm quyền ký kết và cơ chế ký trước, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) cho rằng, theo Báo cáo tiếp thu, giải trình, khoản 3 Điều 31 đã được chỉnh lý theo hướng cho phép áp dụng cơ chế “ký trước, báo cáo sau” đối với một số biên bản, kết luận hội nghị, hội đàm hoặc tuyên bố chính trị có thay đổi dưới một nửa số điều, khoản so với văn bản đã được xem xét, hoặc có thay đổi mang tính kỹ thuật, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 37.
| |
| Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) |
Đại biểu cho rằng, quy định như vậy nhằm tạo sự linh hoạt trong hoạt động đối ngoại. Tuy nhiên, nếu lấy tỷ lệ thay đổi dưới một nửa số điều, khoản làm tiêu chí là chưa thật sự chặt chẽ.
Bởi có những thỏa thuận chỉ thay đổi một điều khoản, nhưng đó lại là điều khoản quan trọng nhất liên quan đến nghĩa vụ tài chính, trách nhiệm thực hiện, chia sẻ dữ liệu hoặc quyền, lợi ích của Việt Nam. Ngược lại, có văn bản thay đổi nhiều điều khoản nhưng chỉ là chỉnh sửa câu chữ, kỹ thuật trình bày.
Đại biểu đề nghị cần xác định rõ: chỉ được ký trước, báo cáo sau khi những thay đổi không làm thay đổi bản chất cam kết, không làm phát sinh nghĩa vụ mới, không mở rộng trách nhiệm và không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của Việt Nam. Nếu thay đổi nội dung thực chất thì phải báo cáo lại cơ quan, người có thẩm quyền trước khi ký.
Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh việc ký kết và thực hiện hiệu quả các thỏa thuận quốc tế có vai trò trong tổng thể chủ trương, đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế, góp phần tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia và mở rộng nguồn lực cho phát triển.
| |
Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung |
Theo Bộ trưởng, hoạt động ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, năng lực của cơ quan, tổ chức, địa phương; có lộ trình, kế hoạch, nhân lực và nguồn lực thực hiện rõ ràng.
Việc xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không không căn cứ vào tên gọi, mà phải xem xét nội dung, hình thức và trách nhiệm pháp lý phát sinh. Với thỏa thuận có nhiều cơ quan tham gia, dự thảo Luật quy định cơ chế một cơ quan làm đầu mối, phối hợp với các cơ quan liên quan để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua.