Một tín hiệu khác...
Khi nhắc tới bức tranh thương mại, sự chú ý thường hướng vào xuất khẩu và cán cân thương mại. Tuy nhiên, theo Báo cáo cập nhật kinh tế vĩ mô của MBS, diễn biến nhập khẩu mới là chỉ báo đáng quan tâm nếu muốn đánh giá triển vọng sản xuất trong những quý tới.
Theo MBS, trong 6 tháng đầu năm 2026, nhập khẩu điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 62% so với cùng kỳ. Trong khi đó, nhập khẩu máy móc, thiết bị và dụng cụ phụ tùng tăng 22,9% - đều thuộc nhóm có tốc độ tăng cao nhất. Điểm đáng chú ý là đây đều là những mặt hàng phục vụ đầu tư và sản xuất, thay vì tiêu dùng cuối cùng.
 |
Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở quy mô nhập khẩu, mà ở cơ cấu hàng hóa được doanh nghiệp đưa vào nền kinh tế. Nhập khẩu tăng không phải lúc nào cũng là tín hiệu tích cực. Nếu chủ yếu đến từ hàng tiêu dùng hoặc nguyên liệu phục vụ nhu cầu ngắn hạn, áp lực lên cán cân thương mại sẽ gia tăng. Nhưng lần này, nhóm tăng mạnh lại là tư liệu sản xuất - loại hàng hóa thường gắn với các quyết định đầu tư dài hạn của doanh nghiệp.
Khác với hàng tiêu dùng, máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ chỉ được nhập khẩu khi doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng công suất, nâng cấp dây chuyền hoặc chuẩn bị cho các đơn hàng trong tương lai. Vì vậy, sự gia tăng của nhóm hàng này thường được xem là tín hiệu đi trước một chu kỳ mở rộng sản xuất.
Điều này cũng lý giải vì sao diễn biến nhập khẩu lại song hành với sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam. Theo MBS, trong cùng kỳ, điện tử, máy tính và linh kiện tăng 49,1%, máy móc, thiết bị tăng 23,6%, còn điện thoại và linh kiện tăng 17,8%. Chỉ riêng ba nhóm hàng này đã chiếm hơn một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, trong khi các ngành truyền thống như dệt may và giày dép chỉ tăng dưới 1%.
Sự đồng pha giữa cơ cấu nhập khẩu và xuất khẩu cho thấy doanh nghiệp không chỉ đáp ứng nhu cầu sản xuất hiện tại, mà còn chuẩn bị năng lực cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Máy móc và linh kiện nhập về hôm nay sẽ trở thành công suất và năng lực cạnh tranh trong những quý tới.
Vì vậy, nhập khẩu tư liệu sản xuất có thể được xem là một chỉ báo sớm của chu kỳ đầu tư. Khi doanh nghiệp tăng nhập máy móc và công nghệ, điều đó thường phản ánh kỳ vọng mở rộng công suất và tăng trưởng xuất khẩu trong tương lai.
Theo MBS, xu hướng này gắn với việc nhiều tập đoàn công nghệ tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện phục vụ sản xuất. Đồng thời, chu kỳ đầu tư công nghệ trên thế giới cũng tiếp tục tạo nền tảng cho triển vọng xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2026.
Chỉ báo của tăng trưởng
Theo MBS, ở các nền kinh tế định hướng xuất khẩu, nhập khẩu tư liệu sản xuất thường đi trước chu kỳ mở rộng sản xuất từ vài quý đến một năm. Doanh nghiệp chỉ đầu tư máy móc và thiết bị khi có kỳ vọng về đơn hàng trong trung hạn. Vì vậy, sự gia tăng của nhóm hàng này phản ánh niềm tin của khu vực sản xuất nhiều hơn nhu cầu tiêu dùng ngắn hạn.
Báo cáo cũng chỉ ra, xu hướng nhập khẩu máy móc và linh kiện tăng mạnh đang song hành với sự chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu, khi nhóm điện tử, máy móc và điện thoại tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng. Điều này cho thấy động lực xuất khẩu ngày càng dựa nhiều hơn vào đầu tư công nghệ và năng lực sản xuất, thay vì mở rộng quy mô ở các ngành thâm dụng lao động.
 |
MBS dự báo xuất khẩu của Việt Nam năm 2026 có thể tăng 18-19%, với động lực tiếp tục đến từ nhóm điện tử, máy móc và thiết bị. Nếu kịch bản này thành hiện thực, những khoản đầu tư vào máy móc và công nghệ hiện nay sẽ trở thành nền tảng để đáp ứng nhu cầu thị trường trong các giai đoạn tiếp theo.
Câu chuyện này cho thấy, nhập khẩu máy móc không chỉ phản ánh hoạt động mua sắm tài sản của doanh nghiệp mà còn cho thấy doanh nghiệp đang lựa chọn đầu tư vào năng suất và năng lực cạnh tranh. Khi công nghệ, thiết bị và dây chuyền sản xuất được nâng cấp, khả năng đáp ứng các đơn hàng có hàm lượng kỹ thuật cao cũng được cải thiện, qua đó tạo nền tảng để gia tăng giá trị xuất khẩu trong dài hạn.
Nói cách khác, xuất khẩu phản ánh kết quả của năng lực sản xuất, còn nhập khẩu máy móc và thiết bị lại phản ánh quá trình hình thành năng lực đó. Vì vậy, theo dõi cơ cấu nhập khẩu đôi khi giúp nhận diện sớm hơn những chuyển động của nền kinh tế so với việc chỉ nhìn vào kim ngạch xuất khẩu.
Nhìn rộng hơn, điều đáng chú ý không chỉ là nhập khẩu điện tử tăng 62% hay máy móc tăng 22,9%, mà là sự dịch chuyển trong cơ cấu nhập khẩu theo hướng ưu tiên tư liệu sản xuất. Điều đó cho thấy doanh nghiệp đang đầu tư cho năng suất và năng lực cạnh tranh trước khi tăng trưởng được phản ánh vào các con số xuất khẩu. Nếu các khoản đầu tư này tiếp tục được chuyển hóa thành công suất và giá trị gia tăng, chúng sẽ tạo nền tảng cho chu kỳ tăng trưởng mới của khu vực sản xuất Việt Nam.
