Đại biểu Quốc hội: Cần làm rõ ranh giới xử lý hình sự đối với doanh nghiệp

Trách nhiệm của pháp nhân cần rõ, chế tài phải tương xứng

Chiều 19/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Bộ luật này đã được Quốc hội xem xét tại kỳ họp trước, dự kiến được thông qua tại kỳ họp này.

Đại biểu Bùi Quang Huy (đoàn Gia Lai) đánh giá cao những điểm đổi mới của dự thảo, nhất là việc hạn chế hình sự hóa các quan hệ kinh tế, dân sự; xây dựng cơ chế bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, khuyến khích đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Ông Huy đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát quy định về trách nhiệm hình sự của cá nhân trong mối liên hệ với pháp nhân thương mại, tránh trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi vi phạm hoặc lách luật. Quy định pháp luật cần bảo đảm công bằng, chặt chẽ, không tạo ra khoảng trống để các đối tượng lợi dụng.

Đại biểu cũng đồng tình với việc nghiên cứu cơ chế thỏa thuận nhận tội nhằm tiết kiệm thời gian, chi phí và nguồn lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng; tiếp tục hoàn thiện chính sách khoan hồng, khuyến khích người phạm tội nhận tội, bồi thường thiệt hại, góp phần khắc phục hậu quả và hàn gắn xã hội.

Cũng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Huỳnh Văn Ngon (đoàn Đồng Tháp) đề nghị cân nhắc kỹ trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, sửa đổi trên cơ sở tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động.

Đại biểu lưu ý, cùng với yêu cầu tháo gỡ rào cản, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, cần có cơ chế ngăn ngừa việc lợi dụng pháp nhân để phạm tội.

Theo đại biểu, thực tế có trường hợp sử dụng công ty bình phong, doanh nghiệp sân sau, chuỗi pháp nhân trung gian, người đứng tên hộ, nhiều tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc nền tảng số để che giấu chủ thể hưởng lợi, hợp thức hóa dòng tiền và phân tán trách nhiệm.

Trong khi đó, quan tâm đến việc làm rõ các điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng, bảo đảm thống nhất trong thực hiện, đại biểu Võ Thị Hoài Ngọc (đoàn Đồng Tháp) đề nghị phân biệt hành vi thuộc trách nhiệm của pháp nhân với hành vi cá nhân lợi dụng danh nghĩa pháp nhân.

Đồng thời, bà đề nghị có tiêu chí xử lý trường hợp cá nhân vượt thẩm quyền, làm trái chỉ đạo hoặc che giấu hành vi vi phạm đối với pháp nhân, bảo đảm xác định đúng trách nhiệm của tổ chức và cá nhân, qua đó xử lý đúng chủ thể, đúng tính chất vi phạm.

Tạo hành lang cho đổi mới sáng tạo, khuyến khích khắc phục hậu quả

Một nội dung khác của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) có liên hệ trực tiếp với hoạt động doanh nghiệp là cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hoạt động đổi mới sáng tạo. Các đại biểu đánh giá đây là hướng tiếp cận mới, góp phần tạo sự an tâm cho các chủ thể nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng mô hình, công nghệ mới.

Tuy nhiên, để cơ chế này có thể áp dụng trong thực tế, đại biểu đề nghị tiếp tục cụ thể hóa các điều kiện, trong đó chú trọng yêu cầu thử nghiệm có kiểm soát, tuân thủ quy trình được phê duyệt, thông báo với cơ quan quản lý và xác định rõ yếu tố lỗi.

Đại biểu Trần Mạnh Huy (đoàn Đà Nẵng) đề nghị dự thảo phải phân định rõ ràng giữa rủi ro hợp pháp, vi phạm quản lý và hành vi phạm tội.

Góp ý về cơ chế bảo vệ người nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ vì lợi ích chung (tại các Điều 26, 31 và 32 dự thảo Luật), đại biểu cho rằng cần xác định rõ điều kiện áp dụng đối với từng trường hợp.

Theo đó, người thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo đã tuân thủ quy trình, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ phòng ngừa nhưng vẫn phát sinh rủi ro cần được xem xét bảo vệ theo quy định. Ngược lại, không thể mặc nhiên miễn trách nhiệm cho chủ thể cố tình vi phạm chỉ vì đã khắc phục hậu quả.

Đối với quy định về tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa (tại Điều 190), đại biểu đồng tình với việc xử lý nghiêm các hành vi gian lận, chiếm đoạt và thao túng thị trường. Tuy nhiên, ông cho rằng cần mô tả cụ thể hành vi nguy hiểm cần xử lý hình sự, làm rõ yếu tố lỗi, cách xác định khoản thu lợi bất chính, thiệt hại và phân định với các tội danh hiện hành.

Theo đại biểu, không thể chỉ căn cứ vào giá trị giao dịch lớn để kết luận có tội phạm, mà phải xem xét cụ thể hành vi, lỗi và hậu quả. Nếu ranh giới giữa vi phạm quản lý và hành vi phạm tội không rõ ràng, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc dự báo rủi ro pháp lý, nhất là khi các quy định quản lý trong lĩnh vực tài sản mã hóa còn có thể thay đổi trong quá trình thí điểm.

Thảo luận tại tổ 13 (đoàn Gia Lai, Thanh Hoá), về quy định liên quan đến pháp nhân thương mại tại dự thảo Bộ luật, các đại biểu đánh giá, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế này là cần thiết, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, bình đẳng. Tuy nhiên, cần làm rõ mối quan hệ giữa trách nhiệm của cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội và trách nhiệm của pháp nhân thương mại; đồng thời nghiên cứu cơ chế lượng hình linh hoạt, căn cứ vào tính chất, mức độ lỗi, hậu quả và kết quả khắc phục hậu quả.

Việc xây dựng chế tài cũng cần tính đến đặc điểm, quy mô của từng loại hình doanh nghiệp, bảo đảm tính tương xứng, vừa nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm, vừa tạo điều kiện duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp và bảo đảm việc làm cho người lao động.

Minh Minh