Sức ép ngày càng tăng
Trao đổi với báo Đầu tư tuần qua, TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng nhận định, lãi suất hiện nay là một trong những rào cản đáng lo nhất với tăng trưởng kinh tế. Nếu giá xăng dầu tăng cao, lạm phát có nguy cơ tăng mạnh, câu chuyện lãi suất càng khó giải quyết.
Cuối tuần qua, giá dầu thô và dầu Brent dao động quanh mốc 95 - 101 USD/thùng. Nhiều khả năng, mức giá này sẽ tiếp tục giằng co tuần tới. Theo kịch bản cơ sở mà các chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) đưa ra, cuộc chiến tại Iran sẽ kéo dài 4 - 6 tuần, giá dầu Brent dao động 80 - 100 USD/thùng. Khi đó, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) trì hoãn việc cắt giảm lãi suất, chỉ số DXY tăng điểm nhẹ, áp lực gia tăng với tỷ giá, lạm phát Việt Nam tăng khoảng 3,5 - 3,6% so với cùng kỳ và tạo sức ép tăng lãi suất điều hành 0,25 - 0,5%.
Trên thực tế, lãi suất huy động đã liên tục tăng mạnh từ năm ngoái đến nay. Hiện lãi suất cho vay với lĩnh vực ưu tiên vẫn được nhiều ngân hàng duy trì ở mức thấp. Chia sẻ với báo Đầu tư, ông Nguyễn Ngọc Châu, Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Châu (xã Đề Gi, tỉnh Gia Lai) cho biết, hiện Công ty đang vay vốn tại Ngân hàng Agribank với lãi suất hơn 7%/năm.
Tuy nhiên, với các lĩnh vực khác, đặc biệt là bất động sản, lãi suất cho vay đang tăng. Hiện lãi suất thả nổi với cho vay mua nhà đã lên tới 12 - 14%/năm. Thậm chí, có ngân hàng còn tạm dừng cho vay dự án mới.
Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) cho rằng, đối với người mua nhà, lãi suất vay hiện nay cũng là gánh nặng lớn. Mức lãi suất khoảng 12%/năm được cho là quá cao so với thu nhập của phần lớn người có nhu cầu mua nhà ở xã hội. Trong bối cảnh thu nhập chưa tăng tương ứng với chi phí vay vốn, nhiều người dân gặp khó khăn trong việc ổn định cuộc sống và tiếp cận nhà ở.
TS. Lê Xuân Nghĩa cũng cho rằng, lãi suất cho vay mua nhà hiện nay vượt quá sức chịu đựng của người dân. Một khi người dân không còn dám “xuống tay” mua nhà, việc chào bán các dự án mới sẽ gặp khó khăn, từ đó gia tăng áp lực tài chính cho các chủ đầu tư.
Khả năng giảm thêm lãi suất hay mở rộng tín dụng là khá khó khăn. Trước nguy cơ lạm phát, tỷ giá tăng cao do giá dầu trên thế giới tăng, NHNN đang tỏ ra thận trọng hơn trong điều hành chính sách tiền tệ.
Ông Nguyễn Lê Nam, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, NHNN Việt Nam cho biết, bối cảnh thế giới đang tạo sức ép lớn lên tỷ giá và thị trường tiền tệ trong nước. Dự báo, tình hình thế giới thời gian tới sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, gây ra nhiều rủi ro tiềm ẩn đối với tăng trưởng và lạm phát thế giới, qua đó tác động trực diện và tiêu cực đến Việt Nam.
Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, áp lực lạm phát đang gia tăng khi giá dầu thế giới tăng cao kéo theo giá xăng trong nước cũng tăng. “Trong bối cảnh đó, việc kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát là hết sức cần thiết để góp phần neo giữ kỳ vọng lạm phát cũng như củng cố niềm tin của người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài vào môi trường vĩ mô ổn định, tạo tiền đề cho việc sản xuất kinh doanh phục vụ tăng trưởng kinh tế”, ông Nam cho biết.
Theo ông Nam, kinh nghiệm thực tế từ thế giới và Việt Nam đã cho thấy rằng, tăng trưởng kinh tế cao chỉ thực sự có ý nghĩa và bền vững trong một môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và lạm phát được kiểm soát tốt. Đó sẽ là nền tảng vững chắc cho việc tăng trưởng một cách bền vững.
Theo Vụ Chính sách tiền tệ, thời gian tới, NHNN sẽ điều hành tín dụng phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.
Tăng cung tiền để giảm lãi suất?
NHNN khẳng định, giá dầu tăng do chiến sự Trung Đông đang tạo áp lực lên lạm phát của các quốc gia. Các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới trở nên thận trọng hơn trong việc hạ lãi suất, có ngân hàng trung ương đã phát tín hiệu về khả năng tăng lãi suất sớm trong tháng 3 để kiểm soát lạm phát. Điều này gây sức ép lớn cho điều hành chính sách tiền tệ trong nước.
Mặc dù vậy, các chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu để lãi suất tiếp tục diễn biến như hiện tại, cộng thêm sự bất ổn của thị trường, các doanh nghiệp sẽ rất thận trọng trong việc mở rộng sản xuất kinh doanh.
Trong bối cảnh này, theo TS. Lê Xuân Nghĩa, cơ hội để giảm lãi suất vẫn còn, thông qua tăng cung tiền. Muốn vậy, NHNN cần tăng lượng tiền bơm qua kênh OMO với lãi suất thấp. Chỉ cần làm như vậy, các ngân hàng thương mại thiếu hụt thanh khoản có thể tìm kiếm trên thị trường mở thay vì “đua” lãi suất huy động trên thị trường dân cư.
Trong khi đó, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, muốn để lãi suất hạ nhiệt, cần phải giảm sức ép cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng. Dù có nhiều kênh huy động vốn, song thực tế, nền kinh tế vẫn dựa chủ yếu vào vốn ngân hàng. Suốt thời gian qua, tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động vốn khiến các ngân hàng gặp khó khăn về thanh khoản, buộc phải tăng mạnh lãi suất huy động, khiến lãi suất cho vay tăng theo.
TS. Nguyễn Quốc Việt, Chuyên gia kinh tế, Giảng viên Trường đại học Kinh tế (ĐHQG Hà Nội) cho rằng, cần phải thay đổi được cấu trúc nguồn vốn, đặc biệt là tăng tỷ trọng các nguồn vốn trung và dài hạn. “Tín dụng ngân hàng hiện nay vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn. Do đó, cần có sự chuyển dịch dòng vốn, từng bước chuyển từ việc phụ thuộc chủ yếu vào vốn vay ngân hàng sang phát triển mạnh hơn các kênh thị trường vốn, như thị trường trái phiếu và cổ phiếu”, ông Việt nói.
Trong khi đó, theo đại diện Vinasteel, các doanh nghiệp rất mong muốn được huy động vốn thông qua thị trường vốn, song muốn vậy chính sách phải ổn định. Vinasteel kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục duy trì tính nhất quán trong định hướng phát triển thị trường vốn, hạn chế những thay đổi đột ngột trong quy định pháp lý liên quan đến phát hành chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp và các điều kiện tiếp cận tín dụng trung - dài hạn.
Theo Vinasteel, trái phiếu doanh nghiệp là kênh huy động vốn có tiềm năng lớn đối với các doanh nghiệp sản xuất quy mô vừa và lớn. Tuy nhiên, sau giai đoạn điều chỉnh mạnh trong những năm gần đây, thị trường vẫn đang trong quá trình củng cố lại niềm tin của nhà đầu tư. Trong bối cảnh đó, Vinasteel kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp lý theo hướng nâng cao tính minh bạch thông tin, chuẩn hóa hệ thống xếp hạng tín nhiệm và xây dựng các tiêu chuẩn công bố thông tin rõ ràng, thống nhất, tạo cơ sở tin cậy để nhà đầu tư có thể định lượng và đánh giá rủi ro một cách có hệ thống. Đồng thời, cần từng bước phát triển thị trường thứ cấp đối với trái phiếu doanh nghiệp, qua đó tăng cường tính thanh khoản và mở rộng công cụ quản lý danh mục cho nhà đầu tư.
“Một thị trường trái phiếu vận hành ổn định và minh bạch sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo thêm kênh dẫn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp, từ đó giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng”, đại diện doanh nghiệp kiến nghị.
Ông Đào Minh Tú, nguyên Phó thống đốc Thường trực NHNN Việt Nam, Ủy viên Hội đồng tư vấn Chính sách tài chính, Tiền tệ quốc gia cho rằng, việc điều hành chính sách tiền tệ và tín dụng phải đồng thời đảm bảo an toàn hệ thống tài chính quốc gia, an toàn hệ thống ngân hàng thương mại và cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế.
Tín dụng có thể tăng chậm hơn so với nhu cầu vốn của nền kinh tế. Theo quy luật cung - cầu, trong một số thời điểm, các ngân hàng thương mại buộc phải điều chỉnh tăng lãi suất để tạo sự cân bằng trên thị trường vốn.
Ông Tú cho rằng, bên cạnh tín dụng, kênh huy động vốn quan trọng khác của doanh nghiệp là thị trường vốn. Thời gian qua, Chính phủ đã nỗ lực khôi phục niềm tin của nhà đầu tư và dư địa phát triển của thị trường này vẫn còn lớn.
Tuy nhiên, để phát triển thị trường vốn và thị trường trái phiếu, cần phải "vốn hóa" các tài sản để tạo thêm nhiều “hàng hóa” cho thị trường. Tất nhiên, đây là một bài toán phức tạp. Điều quan trọng là trong bối cảnh nguồn vốn không dồi dào, cần tăng tốc độ luân chuyển vốn.
Dư địa tiền tệ thu hẹp, cần phối hợp chặt tài khóa để hỗ trợ tăng trưởng
- Ông Nguyễn Lê Nam, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, NHNN Việt Nam
Thời gian tới, NHNN sẽ điều hành tín dụng phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Bên cạnh đó, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa, thị trường tiền tệ - tín dụng và thị trường vốn trong việc đáp ứng vốn cho phát triển kinh tế.
Hiện tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam đã đạt trên 144%, là mức cao nhất trong số các nước có thu nhập trung bình thấp. Dư địa điều hành chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế cao là tương đối hạn hẹp.
Trong bối cảnh này, sự phối hợp chính sách tài khóa và tiền tệ đồng bộ là rất quan trọng. Trong đó, chính sách tài khóa cần được mở rộng thực chất, có trọng tâm, trọng điểm, tăng cường giải ngân vốn đầu tư công, vừa có tác động trực tiếp lẫn tác động lan tỏa, dẫn dắt các động lực tăng trưởng kinh tế khác.
Chính sách tiền tệ tiếp tục được chủ động, linh hoạt, phù hợp với diễn biến thị trường trong nước và quốc tế, trong đó ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, sẵn sàng các công cụ, biện pháp để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong điều kiện phù hợp.
Bên cạnh đó, cũng cần tận dụng hiệu quả những cơ hội thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài thông qua việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế và cơ hội nâng hạng của thị trường chứng khoán Việt Nam.