Thông tin thoái vốn được kỳ vọng sẽ bổ sung nguồn cung chất lượng cho thị trường chứng khoán
Thoái vốn được quan tâm
Ngay sau khi Tinnhanhchung khoan.vn đăng thông tin độc quyền về 66 doanh nghiệp nằm trong danh sách Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) dự kiến thoái vốn, hàng chục kênh truyền thông khác đồng loạt đăng tải lại. Trên sàn chứng khoán, nhiều mã có tên trong danh sách tăng mạnh, có thời điểm NTP tăng trần, VGT, TVN tăng mạnh... Nhiều công ty chứng khoán cũng tìm kiếm danh sách doanh nghiệp thuộc diện thoái vốn.
Nếu chỉ nhìn thoái vốn nhà nước dưới góc độ thu tiền về ngân sách, sẽ khó đánh giá đầy đủ ý nghĩa của một chu kỳ thoái vốn mới. Những thay đổi về tiêu chí cơ cấu lại vốn nhà nước tại Quyết định 40/2026/QĐ-TTg đang mở ra khả năng đưa thêm nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp, tiêu dùng, logistics, dịch vụ... ra thị trường. Đây là nhóm doanh nghiệp có lịch sử hoạt động lâu năm, tài sản lớn, thương hiệu và thị phần tương đối tốt, dòng tiền nhìn chung ổn định.
Giới chuyên gia cho rằng, các đợt thoái vốn này mang nhiều mục tiêu. Trước hết, Nhà nước có thể thu hồi vốn tại những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có khả năng đảm nhiệm tốt hơn, qua đó tái phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực thiết yếu, chiến lược, nơi cần duy trì vai trò chi phối.
Thứ hai, thoái vốn tạo cơ hội nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp. Một nhà đầu tư mới, đặc biệt là nhà đầu tư chiến lược, không chỉ mang theo nguồn vốn mà còn có thể đem đến công nghệ, thị trường, kinh nghiệm quản trị và khả năng mở rộng quy mô.
Trường hợp Petrosetco là một ví dụ. Sau khi nhóm Gelex và các bên liên quan mua lượng cổ phần do Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) thoái vốn, Petrosetco tăng vốn mạnh, thực hiện nhiều thương vụ góp vốn và mở rộng hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng.
Thứ ba, thoái vốn còn là cách “nâng cấp hàng hóa” cho thị trường vốn. Nếu những doanh nghiệp lớn, hoạt động hiệu quả và có khả năng hấp thụ dòng vốn lớn được đưa ra thị trường với tỷ lệ sở hữu phù hợp, thị trường chứng khoán sẽ có thêm những tài sản mà các quỹ đầu tư dài hạn có thể quan tâm.
Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội cho biết, cơ cấu vốn hóa trên thị trường hiện vẫn tập trung lớn vào nhóm tài chính và bất động sản. Trong khi đó, các tổ chức tài chính quốc tế như J.P. Morgan, Citi hay IFC hiện chủ yếu quan tâm đến các cơ hội đầu tư ngoài lĩnh vực bất động sản và tài chính. Bởi vậy, khi thị trường có thêm hàng hóa từ khu vực sản xuất, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu ngành, đây có thể trở thành cú huých đáng kể trong bối cảnh thị trường Việt Nam đang hướng tới thu hút dòng vốn tổ chức và nâng hạng.
Không phải có hàng là bán được
Thị trường cần những doanh nghiệp tốt, nhưng nhà đầu tư không phải lúc nào cũng chấp nhận mua ở mức giá mà chủ sở hữu kỳ vọng.
Trong bối cảnh thị trường còn yếu, dòng tiền đắt đỏ và nhà đầu tư ngày càng thận trọng, thoái vốn không đơn thuần là câu chuyện “có hàng là bán được”. Thành công của mỗi thương vụ sẽ phụ thuộc lớn vào giá bán, phương thức thực hiện, chất lượng doanh nghiệp và đặc biệt là khả năng tạo ra giá trị sau khi chuyển giao quyền sở hữu.
Thực tế từ các thương vụ trước đây cho thấy danh sách doanh nghiệp và kế hoạch thoái vốn mới chỉ là điểm khởi đầu. Bài toán khó hơn nằm ở cách thức thực hiện.
Giá bán là yếu tố đầu tiên. Nếu giá khởi điểm quá cao so với thị giá hoặc mức định giá mà nhà đầu tư có thể chấp nhận, thương vụ có nguy cơ không thu hút được người mua. Ngược lại, nếu giá bán thấp hơn đáng kể so với giá trị thực của doanh nghiệp, mục tiêu bảo toàn vốn nhà nước lại bị đặt ra.
PVI là trường hợp điển hình cho thấy sự giằng co giữa sức hấp dẫn doanh nghiệp và rào cản giá bán. Đây là doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động tốt, nhiều năm duy trì cổ tức tiền mặt ở mức cao, với phần vốn Nhà nước từng được tính tới phương án bán trọn lô lên tới 35%. Sức hấp dẫn của thương vụ không chỉ nằm ở giá trị cổ phần mà còn ở quyền quản trị, bởi theo điều lệ, cổ đông nắm giữ lượng cổ phần này có quyền phủ quyết nhiều nội dung quan trọng và có tiếng nói quyết định trong việc bổ nhiệm nhân sự cấp cao. Dù vậy, mức giá khởi điểm dự kiến lên tới 300.000 đồng/cổ phiếu đã trở thành thách thức lớn đối với khả năng hấp thụ của thị trường.
Khi cổ phiếu đã có thị giá trên sàn, nhà đầu tư có một mức giá tham chiếu tương đối rõ ràng. Khi đó, khoảng cách giữa giá định giá, giá khởi điểm và thị giá sẽ ảnh hưởng lớn đến mức độ hấp dẫn của thương vụ.
Thực tế, thị trường cần những doanh nghiệp tốt, nhưng nhà đầu tư không phải lúc nào cũng chấp nhận mua một doanh nghiệp tốt ở mức giá mà chủ sở hữu kỳ vọng.
Chẳng hạn, Công ty cổ phần Cảng Phước An (mã PAP) hiện thuộc diện thoái vốn. PVN nắm 15% vốn, không đủ để tạo quyền kiểm soát, trong khi doanh nghiệp hoạt động chưa hiệu quả và có thị giá cổ phiếu trên 35.000 đồng/cổ phiếu. Khi tỷ lệ sở hữu không đủ lớn để tạo quyền chi phối, nhà đầu tư sẽ phải cân nhắc kỹ hơn giữa mức giá bỏ ra và giá trị thực sự nhận được sau thương vụ. Bên cạnh đó, những vấn đề nội bộ cũng khiến khả năng thoái vốn của PVN được nhìn nhận khó khăn hơn so với trường hợp Petrosetco.
Thị trường hiện yếu, thanh khoản thận trọng và chi phí vốn cao, khiến sức mua của nhà đầu tư giảm xuống. Với những thương vụ đấu giá trọn lô, yêu cầu vốn ban đầu khá lớn, có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng tiền đặt cọc, đồng nghĩa nhóm nhà đầu tư đủ khả năng tham gia sẽ bị thu hẹp.
Đấu giá trọn lô có ưu điểm là bán dứt điểm phần vốn nhà nước, đồng thời tạo điều kiện để nhà đầu tư chiến lược tham gia sâu hơn vào quản trị. Tuy nhiên, hình thức này đòi hỏi tiềm lực tài chính lớn và tầm nhìn dài hạn, khiến không phải doanh nghiệp nào cũng dễ tìm được nhà đầu tư đủ điều kiện tham gia.
Thực tế, nửa cuối năm 2025, nhiều thương vụ thoái vốn của SCIC tại các doanh nghiệp như Kỹ thuật Tài nguyên và Môi trường, Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ, Công trình Giao thông Vận tải Quảng Nam hay Trà Bắc... không có nhà đầu tư đăng ký.
Một doanh nghiệp tốt, đang tạo ra dòng tiền và cổ tức lớn, sẽ được cân nhắc giữa giá trị thu được ngay khi bán và dòng tiền Nhà nước có thể tiếp tục nhận nếu giữ vốn. Theo thông tin mới nhất, PVN sẽ không thoái vốn tại PVI. Tương tự, SCIC giữ lại phần vốn tại một loạt doanh nghiệp như Vinamilk, Sabeco, Traphaco, Dược Hậu Giang...
Sóng thoái vốn có thể không mạnh trong nửa cuối năm, nhưng câu chuyện này vẫn được nhiều nhà đầu tư quan tâm. Kinh nghiệm cho thấy, nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ việc mua cổ phiếu chỉ vì “câu chuyện thoái vốn”, bởi đây cũng là một trong những thông tin dễ tạo hiệu ứng đầu cơ. Nhiều cổ phiếu tăng mạnh ngay sau khi xuất hiện thông tin thoái vốn đã giảm tương ứng sau đó.
Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Đầu tư, Công ty Chứng khoán An Bình cho rằng, để biến nguồn cung tiềm năng thành giao dịch thực tế, ba yếu tố có ý nghĩa quyết định là giá bán hợp lý, phương thức minh bạch và tiến độ đủ quyết liệt.
Doanh nghiệp có thể rất tốt nhưng giá bán vốn nhà nước quá cao. Thương vụ có thể thu hút nhiều sự quan tâm nhưng phần vốn bán ra quá nhỏ, không tạo thay đổi đáng kể về quyền quản trị. Ngược lại, một doanh nghiệp chưa thật sự nổi bật về kết quả kinh doanh có thể trở nên hấp dẫn nếu nhà đầu tư chiến lược có khả năng thay đổi đáng kể triển vọng hoạt động, qua đó thúc đẩy giá cổ phiếu.
Vì vậy, nhà đầu tư nên theo dõi phương án bán cụ thể, gồm tỷ lệ vốn, quyền mà tỷ lệ sở hữu đó mang lại, giá khởi điểm, phương thức đấu giá, điều kiện tham gia, tình trạng tài chính và dòng tiền doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào danh sách thoái vốn. Với những doanh nghiệp đang niêm yết, thị giá hiện tại cũng cần được đặt cạnh giá khởi điểm để đánh giá mức chênh lệch giá mà nhà đầu tư phải trả.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển tiếp pháp lý cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Việc thay đổi khung pháp lý về quản lý và đầu tư vốn nhà nước đã khiến một số đơn vị phải tạm dừng hoặc thận trọng hơn với kế hoạch đấu giá, trong khi các văn bản hướng dẫn chi tiết chưa hoàn thiện. Trường hợp Vinachem tạm dừng đấu giá cổ phần Vinachimex cuối năm 2025 cho thấy yêu cầu an toàn pháp lý đang được đặt lên trước tiến độ.
Khi những điểm nghẽn được tháo gỡ, làn sóng thoái vốn được kỳ vọng có thể trở thành một động lực đáng kể cho thị trường.
