Trong cấu trúc của thị trường chứng khoán Việt Nam, cổ phiếu ngân hàng luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng
Dòng tiền tìm lại “mỏ neo” ngân hàng
Thị trường chứng khoán Việt Nam bất ngờ đảo chiều tăng mạnh trong phiên sáng 10/3/2026, sau cú giảm sâu kỷ lục ở phiên trước đó. Tâm lý thận trọng vẫn hiện hữu, nhưng dòng tiền bắt đáy đã quay trở lại, giúp nhiều cổ phiếu trụ cột phục hồi và kéo chỉ số VN-Index đi lên.
Đáng chú ý, nhóm cổ phiếu ngân hàng tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt thị trường. Mã VCB của Vietcombank tăng 5,4%, lên 60.400 đồng/cổ phiếu, là mã tác động tích cực nhất và góp phần củng cố đà tăng của VN-Index. Mã STB của Sacombank tăng mạnh 2.100 đồng, lên 62.900 đồng/cổ phiếu, nằm trong nhóm ngân hàng tăng mạnh nhất phiên; trong khi mã BID của BIDV tăng 850 đồng, lên 41.400 đồng/cổ phiếu.
Không chỉ riêng các mã trên, nhiều cổ phiếu ngân hàng khác cũng ghi nhận lực cầu tốt, giúp nhóm này trở thành động lực chính kéo VN-Index hồi phục. Các mã như MBB, CTG, ACB hay HDB đều ghi nhận mức tăng trên 4%.
Diễn biến này phản ánh một thực tế quen thuộc trên thị trường chứng khoán Việt Nam: mỗi khi thị trường biến động mạnh, dòng tiền thường quay trở lại các cổ phiếu ngân hàng - nhóm được xem là “mỏ neo” của chỉ số. Với quy mô vốn hóa lớn, thanh khoản cao và nền tảng lợi nhuận tương đối ổn định, cổ phiếu ngân hàng từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hình xu hướng của VN-Index.
Trong cấu trúc của thị trường chứng khoán Việt Nam, cổ phiếu ngân hàng luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán SSI cho rằng, nhóm ngân hàng hiện vẫn là trụ cột lợi nhuận của thị trường, khi chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết. Bên cạnh yếu tố lợi nhuận, thanh khoản cao cũng giúp cổ phiếu ngân hàng trở thành lựa chọn ưu tiên của các nhà đầu tư tổ chức mỗi khi thị trường xuất hiện biến động.
Với mức ROE cao nhưng P/B chưa trở lại vùng đỉnh lịch sử, cổ phiếu ngân hàng đang ở trạng thái “định giá hợp lý cho tăng trưởng”.
Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán VNDIRECT, trong những giai đoạn thị trường điều chỉnh mạnh, dòng tiền tổ chức thường có xu hướng quay lại các cổ phiếu vốn hóa lớn có nền tảng cơ bản tốt và ngân hàng gần như luôn nằm trong danh sách này. Điều này lý giải vì sao trong nhiều nhịp phục hồi của VN-Index, nhóm cổ phiếu ngân hàng thường là lực kéo đầu tiên của thị trường.
Chính vì vậy, cấu trúc của thị trường chứng khoán Việt Nam khiến VN-Index có mức độ phụ thuộc khá lớn vào nhóm cổ phiếu ngân hàng. Không chỉ chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn trong rổ chỉ số, ngành ngân hàng còn đóng góp phần đáng kể trong tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết. Sự kết hợp của các yếu tố này khiến nhóm cổ phiếu ngân hàng trở thành lực kéo quan trọng của thị trường.
Sự phụ thuộc của VN-Index vào nhóm cổ phiếu ngân hàng thực tế không phải là hiện tượng riêng của Việt Nam. Ở nhiều thị trường khác, chỉ số chứng khoán cũng thường chịu ảnh hưởng lớn từ một số ngành trụ cột có quy mô vốn hóa vượt trội.
Chẳng hạn, trong cấu trúc của S&P/ASX 200, nhóm tài chính - chủ yếu là các ngân hàng - hiện chiếm khoảng 28 - 30% tổng vốn hóa, theo dữ liệu của S&P Dow Jones Indices. Điều này khiến biến động của các ngân hàng lớn như Commonwealth Bank of Australia, Westpac Banking Corporation hay National Australia Bank thường có tác động đáng kể tới diễn biến của toàn bộ chỉ số.
Một trường hợp tương tự có thể thấy tại Indonesia, nơi các ngân hàng quy mô lớn như Bank Central Asia hay Bank Rakyat Indonesia thường xuyên nằm trong nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn nhất và có ảnh hưởng mạnh tới chỉ số IDX Composite, theo dữ liệu của Indonesia Stock Exchange.
Trong bối cảnh đó, việc VN-Index chịu ảnh hưởng lớn từ nhóm ngân hàng - với tỷ trọng vốn hóa khoảng 30 - 35% và đóng góp 40 - 45% tổng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết, đồng thời nhiều cổ phiếu ngân hàng thường xuyên nằm trong nhóm có giá trị giao dịch lớn nhất thị trường - phản ánh đặc điểm khá phổ biến của nhiều thị trường mới nổi: khi cấu trúc ngành chưa thực sự đa dạng, một số lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế sẽ trở thành “trụ đỡ” của cả thị trường chứng khoán.
Định giá ngân hàng: P/B vẫn ở vùng hấp dẫn
Một yếu tố quan trọng giúp cổ phiếu ngân hàng tiếp tục thu hút dòng tiền là mặt bằng định giá vẫn ở mức tương đối hấp dẫn so với lịch sử. Theo các báo cáo phân tích của nhiều công ty chứng khoán, mức P/B trung bình của nhóm ngân hàng Việt Nam hiện dao động quanh 1,3 - 1,6 lần, thấp hơn đáng kể so với giai đoạn thị trường tăng nóng trước đây, khi nhiều cổ phiếu từng giao dịch ở vùng 2 - 2,5 lần giá trị sổ sách.
Nếu so sánh trong khu vực, định giá của nhiều ngân hàng Việt Nam hiện vẫn ở mức tương đối cạnh tranh. Theo tổng hợp từ các báo cáo của các công ty chứng khoán, nhiều ngân hàng lớn tại Đông Nam Á đang giao dịch ở mức P/B khoảng 1,5 - 2 lần, trong khi một số ngân hàng tại Thái Lan và Indonesia thậm chí cao hơn trong những giai đoạn thuận lợi của chu kỳ tín dụng. Điều này cho thấy, mặt bằng định giá của nhóm ngân hàng Việt Nam hiện vẫn chưa phải là vùng quá cao nếu đặt trong tương quan khu vực.
Các chuyên gia của Công ty Chứng khoán Rồng Việt cho rằng, mức định giá hiện tại phần nào phản ánh những lo ngại của thị trường về tăng trưởng lợi nhuận chậm lại và rủi ro nợ xấu trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động.
Tuy nhiên, nếu nhìn trong bối cảnh dài hạn, nhiều ngân hàng Việt Nam vẫn duy trì ROE bình quân 18 - 22%, cao hơn đáng kể so với nhiều thị trường trong khu vực.
“Với mức ROE cao nhưng P/B chưa trở lại vùng đỉnh lịch sử, cổ phiếu ngân hàng hiện đang ở trạng thái mà nhiều nhà đầu tư gọi là định giá hợp lý cho tăng trưởng”, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu, Công ty Chứng khoán MB nhận định.
Một yếu tố khác được nhiều nhà đầu tư theo dõi là chu kỳ tín dụng của ngành ngân hàng. Trong những giai đoạn kinh tế phục hồi, tăng trưởng tín dụng thường cải thiện, kéo theo lợi nhuận ngân hàng tăng trở lại. Điều này khiến cổ phiếu ngân hàng thường được xem là nhóm có tính chu kỳ sớm của thị trường chứng khoán.
Bên cạnh yếu tố định giá, quy mô vốn hóa lớn và thanh khoản cao cũng khiến cổ phiếu ngân hàng chiếm tỷ trọng đáng kể trong danh mục của các quỹ đầu tư và các quỹ ETF. Điều này giúp nhóm cổ phiếu ngân hàng thường xuyên trở thành điểm đến của dòng tiền tổ chức mỗi khi thị trường xuất hiện biến động mạnh.
Tuy vậy, việc VN-Index phụ thuộc quá nhiều vào nhóm cổ phiếu ngân hàng cũng đặt ra những câu hỏi về độ bền vững của đà tăng thị trường. Trong nhiều phiên giao dịch gần đây, dù chỉ số có thể phục hồi nhờ lực kéo của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, nhưng độ rộng thị trường lại không thực sự tích cực khi nhiều nhóm ngành khác vẫn chịu áp lực bán.
Theo các chuyên gia phân tích, một thị trường khỏe mạnh thường cần sự lan tỏa của dòng tiền giữa nhiều nhóm ngành, thay vì chỉ dựa vào một vài trụ cột. Nếu dòng tiền không lan tỏa sang các lĩnh vực khác như sản xuất, tiêu dùng hay công nghệ, đà phục hồi của thị trường có thể khó duy trì trong thời gian dài.
Trong bối cảnh đó, vai trò của nhóm ngân hàng có thể được ví như “lá chắn” giúp thị trường ổn định trong những giai đoạn biến động mạnh. Tuy nhiên, để VN-Index bước vào một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn, điều thị trường cần không chỉ là sự bứt phá của nhóm ngân hàng, mà còn là sự đồng thuận của nhiều nhóm ngành khác trong nền kinh tế.
