Chuyên gia VinaCapital, ông Michael Kokalari, CFA, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường cho biết, ước tính thiệt hại kinh tế đối với Việt Nam như sau: Tăng trưởng GDP có thể giảm 1,5 điểm phần trăm (trong điều kiện các yếu tố khác không đổi) và lạm phát trung bình có thể tăng từ mức khoảng 3,5% (năm 2025) lên khoảng 5-5,5% (năm 2026).
Các ước tính trên chưa bao gồm những biện pháp can thiệp của Chính phủ nhằm giảm thiểu tác động của cuộc chiến đối với Việt Nam - dựa trên nghiên cứu từ IMF về tác động của các cú sốc giá dầu đối với tăng trưởng GDP các nước thị trường mới nổi.
Trên thực tế, Chính phủ rất có thể sẽ kích hoạt các công cụ tài khóa để hỗ trợ tăng trưởng, bao gồm các bước để hạn chế đà tăng giá xăng bán lẻ - vốn cũng là một hình thức kích thích tài khóa.
Đồng thời, VinaCapital giả định giá dầu Brent trung bình năm nay sẽ tăng khoảng 25%, từ 70 USD/thùng (năm 2025) lên khoảng 87 USD/thùng (năm 2026). Dù mức dự phóng này khá tương đồng với nhận định của nhiều chuyên gia phân tích năng lượng hàng đầu, nhưng chưa đủ cơ sở để coi đây là một dự báo đồng thuận của thị trường.
Bên cạnh đó, VinaCapital dự báo nguồn cung dầu mỏ toàn cầu sẽ mất từ 4-5 tháng để phục hồi, do những rào cản vật lý trong việc tái khởi động các giếng dầu đang tạm ngưng khai thác và sửa chữa cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, chuyên gia phân tích năng lượng kỳ cựu Jeff Currie cũng lưu ý rằng thị trường có thể đối mặt với mức tăng nhu cầu thêm 3 triệu thùng/ngày sau cú sốc hiện tại.
Như vậy, nếu giá dầu neo trên mức 100 USD/thùng trong 4-5 tháng tới trước khi hạ nhiệt về quanh mốc 80 USD/thùng vào cuối năm, mức giá trung bình của cả năm sẽ xấp xỉ 87 USD/thùng.
Quy tắc tham chiếu khá phổ biến tại Việt Nam: giá giá dầu cứ tăng 10% thì lạm phát (CPI tổng thể) sẽ tăng trực tiếp 0,5 điểm phần trăm. Tuy nhiên, ngoài tác động trực tiếp này (vốn phản ánh đúng tỷ trọng của nhóm năng lượng trong rổ tính CPI), các tác động gián tiếp sẽ tiếp tục đẩy lạm phát lên cao với một độ trễ nhất định.
Thêm vào đó, một số yếu tố khác cũng đang đóng vai trò then chốt: giá phân bón tăng mạnh (chiếm khoảng 20% chi phí sản xuất nông nghiệp); và lạm phát giá lương thực của Việt Nam - vốn được kìm hãm nhờ sự suy yếu của kinh tế Trung Quốc những năm qua - nay có thể đảo chiều nếu Trung Quốc bắt đầu chiến lược tích trữ hàng hóa.
Cơ sở kỳ vọng cuộc xung đột có thể hạ nhiệt
Theo Vinacapital, thế giới chỉ còn khoảng 3 - 4 tuần trước khi chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt với nguy cơ đứt gãy dây chuyền, châm ngòi cho những cú sốc đối với nền kinh tế và thị trường tài chính.
Nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Vùng Vịnh đối mặt với nguy cơ bị gián đoạn ngay sau khi các tàu chở khí từ Trung Đông cập cảng. Tình trạng tương tự cũng sẽ xảy ra với 1/3 nguồn cung heli toàn cầu (nguyên liệu thiết yếu để sản xuất bo vi mạch) và gần 1/3 lượng phân bón của thế giới (phục vụ cho vụ mùa sắp tới).
Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tiến sát mốc 4,5%. Ông Michael Kokalari cho rằng, đây chính là ngưỡng áp lực khiến Tổng thống Trump liên tục phải hạ giọng với các lời đe dọa nhắm vào Iran và lùi bước trước kế hoạch áp thuế quan sau "Ngày Giải phóng" (Liberation Day).
Tuần trước, ông Trump từng đe dọa tấn công Iran trong vòng 48 giờ, nhưng sau đó đã lùi thời hạn xuống 5 ngày (và cuối cùng là 10 ngày) trong bối cảnh lợi suất trái phiếu 10 năm và lãi suất vay thế chấp tại Mỹ leo thang.
Ông Michael Kokalari đánh giá, trong trường hợp xấu nhất là chiến tranh kéo dài lâu hơn 3-4 tuần tới với mức độ căng thẳng tương đương (tức là chỉ có một lượng rất ít tàu đi qua eo biển), kinh tế toàn cầu có thể sẽ tệ hơn lúc dịch COVID-19, do đó nhiều nhà đầu tư kỳ vọng vào khả năng có được một giải pháp giảm nhiệt căng thẳng từ Mỹ.
Tác động tới nguồn cung năng lượng của Việt Nam
Việt Nam hiện tiêu thụ hơn 500.000 thùng dầu thô mỗi ngày (bpd) - tương đương với mức tiêu thụ của Philippines, Nigeria và Nam Phi - trong đó gần 200.000 thùng được sản xuất trong nước. Hai nhà máy lọc dầu nội địa đang đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu thành phẩm dầu tinh chế.
Đáng chú ý, một trong hai nhà máy này (do Kuwait và Nhật Bản tài trợ) được thiết kế để lọc dầu thô nặng nhập khẩu chủ yếu từ Kuwait, dù Việt Nam chủ yếu khai thác dầu nhẹ. Về khí đốt, Việt Nam có nguồn khí tự nhiên tự khai thác và duy trì khả năng tự cung cấp cho đến thời gian gần đây, trước khi bắt đầu nhập khẩu một lượng nhỏ gần đây.
Ước tính của VinaCapital cho thấy lượng tiêu thụ dầu của Việt Nam chỉ giảm khoảng 15% ngay cả trong những đợt phong tỏa COVID-19 khắt khe nhất (thời điểm mà tăng trưởng GDP gần như bằng 0).
Dựa trên các yếu tố này, Việt Nam có thể duy trì đủ nguồn cung dầu và các sản phẩm lọc hóa dầu để đảm bảo các hoạt động thường nhật với mức độ gián đoạn tối thiểu cho tới khoảng giữa tháng 5. Tuy nhiên, sau thời điểm này, nền kinh tế sẽ phải đối mặt với những tác động lớn.
Tính đến hiện tại, tình trạng xếp hàng dài tại các trạm xăng ở Việt Nam là không nhiều, hoàn toàn trái ngược với sự gián đoạn nghiêm trọng tại Philippines (quốc gia đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp), Thái Lan (nơi chính phủ được cho là đã yêu cầu công chức đi thang bộ thay thang máy để tiết kiệm điện), hay Đài Loan (Trung Quốc) (nơi 40% sản lượng điện phụ thuộc vào LNG nhưng hiện chỉ còn khoảng 11 ngày dự trữ).
Mặc dù vậy, các hãng hàng không Việt Nam dự kiến sẽ phải cắt giảm khoảng 20% số chuyến bay. Tuần trước, Chính phủ cũng đã can thiệp mạnh tay để hạ nhiệt giá xăng bán lẻ xuống gần 20% thông qua việc tạm ngưng thu một số loại thuế và trích lập từ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Các biện pháp này giúp giá xăng bán lẻ chỉ tăng 30% so với đầu năm (từng có thời điểm tăng khoảng 80%).