Những dấu mốc quan trọng
Từ quản lý thủ công đến những “viên gạch” công nghệ thông tin đầu tiên sau năm 1975, trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn, mọi nghiệp vụ tài chính, ngân sách, thuế đều được thực hiện thủ công bằng giấy tờ. Những năm 1990 đánh dấu sự chuyển mình khi ngành Tài chính bắt đầu ứng dụng máy tính vào công tác thống kê và kế toán. Năm 1997, thành lập Cục Tin học và Thống kê tài chính (nay là Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số) tạo nền móng tổ chức cho việc triển khai công nghệ thông tin (CNTT) bài bản trên quy mô toàn ngành.
Bước sang thế kỷ 21, ngành Tài chính đã thực hiện những cú hích quan trọng, chuyển từ việc dùng máy tính để “thay cây bút” sang việc xây dựng các hệ thống lõi quy mô quốc gia.
Giai đoạn 2006 - 2013, Hệ thống thông tin quản lý Ngân sách và Kho bạc (TABMIS) được triển khai, giúp quản lý ngân sách nhà nước theo thời gian thực, đảm bảo tính minh bạch và thống nhất từ Trung ương đến địa phương.
Thuế và Hải quan điện tử là hai lĩnh vực có tốc độ thay đổi nhanh chóng. Việc triển khai khai thuế qua mạng và thông quan tự động (VNACCS/VCIS) đã giúp cắt giảm hàng triệu giờ làm việc cho doanh nghiệp, đưa Việt Nam thăng hạng đáng kể về chỉ số môi trường kinh doanh.
Nhìn lại chặng đường đã qua, ngành Tài chính đã đạt được những cột mốc mang tính bước ngoặt: Giai đoạn 2010 - 2015 đánh dấu những bước đi đầu tiên, mang tính nền móng của Việt Nam trong việc chuyển đổi từ hóa đơn giấy truyền thống sang hóa đơn điện tử, với mục tiêu cốt lõi là chống thất thu thuế và minh bạch hóa các giao dịch thương mại. Giai đoạn 2010 - 2015 là bước khởi động quan trọng, định hình lộ trình chuyển đổi số trong công tác quản lý thuế của Việt Nam.
Giai đoạn 2016 - 2020, ngành Tài chính đã đẩy mạnh xây dựng Chính phủ điện tử, hoàn thành các chỉ tiêu ứng dụng CNTT, tiêu biểu là việc kết nối liên thông dữ liệu giữa Thuế - Kho bạc - Hải quan. Hệ thống này giúp điện tử hóa hoàn toàn thủ tục, giảm thời gian thực hiện, tăng cường tính minh bạch và chia sẻ dữ liệu số toàn ngành.
Việt Nam hướng tới thiết lập hệ thống Tài chính số dựa trên dữ liệu mở và hệ sinh thái số linh hoạt. Ngành Tài chính sẽ tiếp tục ứng dụng các công nghệ mới như Blockchain để bảo mật dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) dự báo nguồn thu, chi ngân sách chính xác hơn.
Đến năm 2020, Bộ Tài chính đã cung cấp hàng trăm dịch vụ công trực tuyến mức độ 3 và 4. Kho dữ liệu số được xây dựng và cơ sở dữ liệu quốc gia về Tài chính cũng được hình thành, tạo nền tảng vững chắc cho tài chính số.
Giai đoạn từ năm 2021 đến nay, ngành Tài chính đã chuyển đổi số toàn diện, từ việc ra mắt ứng dụng eTax Mobile, Cổng thông tin thương mại điện tử, số hóa toàn bộ quy trình quản lý. Đến nay, 100% doanh nghiệp đang hoạt động đã sử dụng hóa đơn điện tử. Hệ thống thuế điện tử (eTax) và eTax Mobile đã được hoàn thiện, cho phép người nộp thuế thực hiện các thủ tục hành chính thuế mọi lúc, mọi nơi một cách minh bạch. Ngành Thuế đã triển khai thành công việc hoàn thuế thu nhập cá nhân tự động dựa trên cơ sở dữ liệu tổng hợp; đẩy mạnh kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để làm sạch dữ liệu mã số thuế. Hệ thống quản lý thuế tập trung (TMS) và Kho cơ sở dữ liệu ngành Thuế được triển khai phục vụ phân tích, đánh giá rủi ro, hỗ trợ ra quyết định.
Đến nay, 100% các thủ tục hải quan cốt lõi (như tiếp nhận, thông quan, giám sát) đã được tự động hóa và triển khai điện tử tại toàn bộ chi cục hải quan khu vực trên cả nước. Hệ thống cho phép doanh nghiệp khai báo 24/7, với tỷ lệ xử lý tự động đạt cao, hỗ trợ đẩy nhanh thời gian thông quan hàng hóa.
Chuyển dịch tư duy từ quản lý sang phục vụ
Điểm sáng lớn nhất của quá trình chuyển đổi số trong ngành Tài chính chính là sự thay đổi về tư duy từ quản lý sang phục vụ. Điều này giúp chuyển đổi toàn diện, nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thời gian xử lý thủ tục, và thúc đẩy phát triển hệ sinh thái tài chính số.
Ngành Tài chính thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ trong các lĩnh vực, đạt nhiều kết quả tích cực, mang lại hiệu quả cho toàn xã hội, góp phần rút ngắn thời gian làm thủ tục thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, bảo hiểm xã hội..., giảm thiểu giấy tờ, thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, người dân.
Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan bảo đảm thực hiện cung cấp tập trung các dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) trên Cổng dịch vụ công quốc gia đối với toàn bộ thủ tục hành chính đủ điều kiện cung cấp DVCTT toàn trình, một phần theo hướng thống nhất, đồng bộ trên toàn quốc.
Chuyển đổi số để xây dựng một nền tài chính quốc gia minh bạch, vững mạnh
Từ những tệp hồ sơ lưu trữ bám bụi thời hậu chiến tranh đến những trung tâm dữ liệu hiện đại ngày nay, ngành Tài chính đã chứng minh rằng: Chuyển đổi số không chỉ là xu thế, mà là con đường tất yếu để xây dựng một nền tài chính quốc gia minh bạch, vững mạnh và thực sự vì dân phục vụ.
Hệ thống eTax và eTax Mobile đã được hoàn thiện, cho phép người nộp thuế thực hiện các thủ tục hành chính thuế mọi lúc, mọi nơi một cách minh bạch. Người dân có thể nộp thuế đất, thuế thu nhập cá nhân ngay trên điện thoại chỉ với vài thao tác chạm.
Với mục tiêu “3 không” (không khách hàng giao dịch trực tiếp, không tiền mặt và không chứng từ giấy), Kho bạc Nhà nước tiếp tục vận hành hệ thống DVCTT hoạt động ổn định, thông suốt. Bên cạnh đó, Kho bạc Nhà nước tiếp tục mở rộng công nghệ ký số từ xa trên DVCTT tại các đơn vị sử dụng ngân sách trên toàn quốc...
Việc ứng dụng AI và Big Data giúp ngành Hải quan chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý hiện đại, minh bạch, giúp doanh nghiệp giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Cho đến nay, các hệ thống DVCTT của Bộ Tài chính đã được triển khai đồng bộ, thống nhất trên hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp Bộ, đảm bảo 100% thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ được thông suốt, liên tục, hiệu quả, đáp ứng vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025.
Bám sát tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 71/NQ-CP của Chính phủ, Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số đang đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu của Cách mạng công nghiệp 4.0 vào mọi lĩnh vực nghiệp vụ.
Hệ thống LGSP (Nền tảng tích hợp và chia sẻ dữ liệu của chính quyền địa phương) tiếp nhận từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư hiện đã được cấu hình để chia sẻ dữ liệu mật thiết với Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư công và cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Những nỗ lực này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý điều hành ngân sách mà còn đóng góp quan trọng vào công cuộc cải cách hành chính, khẳng định vị thế dẫn đầu của ngành Tài chính trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia