Cho vay margin ngày càng trở thành nguồn thu quan trọng của các công ty chứng khoán
Margin đóng góp gần một nửa lợi nhuận gộp
Theo số liệu của SHS Research, trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu cho vay toàn ngành chứng khoán đạt khoảng 36.200 tỷ đồng, tăng 54,1% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận gộp từ mảng này đạt 23.400 tỷ đồng, tăng 45%, tương đương khoảng 45% tổng lợi nhuận gộp ngành.
Đây là mảng kinh doanh ghi nhận tăng trưởng tích cực, trái ngược với lợi nhuận gộp từ môi giới và tự doanh lần lượt giảm 44% và 21%. Diễn biến này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của thu nhập cho vay trong cơ cấu kết quả kinh doanh của các công ty chứng khoán.
Khác với doanh thu môi giới phụ thuộc trực tiếp vào giá trị giao dịch, thu nhập từ margin được hình thành trên cơ sở dư nợ và thời gian khách hàng sử dụng vốn. Nhờ đó, hoạt động này vẫn có thể mang lại nguồn thu đáng kể ngay cả khi thanh khoản thị trường suy giảm, miễn là quy mô dư nợ được duy trì.
Tại nhiều công ty chứng khoán, cho vay margin đã trở thành một trong những mảng đóng góp doanh thu chủ lực. Tại Công ty Chứng khoán Kỹ thương (TCBS, mã TCX), thu nhập thuần từ cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán trong quý III/2026 đạt 1.548 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ, chiếm khoảng 44% tổng thu nhập thuần từ hoạt động kinh doanh.
Đến ngày 30/9/2026, dư nợ cho vay ký quỹ và ứng trước tiền bán của TCBS đạt 54.740 tỷ đồng, tăng 25% so với cuối năm 2025 và 6% so với cuối quý II/2026.
TCBS cho biết, đà tăng trưởng dư nợ được hỗ trợ bởi nền tảng vốn vững chắc, tệp khách hàng ngày càng mở rộng và mức độ gắn kết được cải thiện nhờ chính sách sản phẩm linh hoạt, chất lượng dịch vụ. Tỷ lệ dư nợ cho vay ký quỹ trên vốn chủ sở hữu hiện ở mức 1,15 lần, tạo dư địa để doanh nghiệp tiếp tục mở rộng hoạt động trong giới hạn an toàn tài chính hiện hành.
Đóng góp từ hoạt động cho vay cũng thể hiện rõ tại Công ty Chứng khoán TP.HCM (HSC, mã HCM). Trong quý III, doanh thu cho vay ký quỹ đạt 758 tỷ đồng, tăng 18% so với cùng kỳ, trở thành nguồn thu lớn nhất của HSC trong kỳ. Trong khi đó, doanh thu môi giới chịu sức ép từ thanh khoản thị trường suy giảm và mức nền cao của năm trước.
Ngoài TCBS và HSC, hoạt động cho vay margin cũng có quy mô lớn tại SSI, VPBankS và VPS. Theo thống kê của SHS Research, dư nợ cho vay ký quỹ cuối tháng 9/2026 của ba doanh nghiệp lần lượt đạt khoảng 38.100 tỷ đồng, 39.700 tỷ đồng và 25.400 tỷ đồng. Theo đó, nhóm 5 doanh nghiệp này chiếm khoảng 41% tổng dư nợ margin toàn ngành.
Vai trò ngày càng lớn của margin phản ánh xu hướng các công ty chứng khoán gia tăng sử dụng nguồn lực vốn để cung cấp dịch vụ tài chính cho khách hàng. Trong đó, cho vay ký quỹ có khả năng tạo nguồn thu lãi thường xuyên trên cơ sở dư nợ hiện hữu.
Theo SHS Research, lợi nhuận gộp từ cho vay trong riêng quý III/2026 vẫn tăng 28% so với cùng kỳ, dù thị trường giao dịch kém sôi động. Kết quả này cho thấy, margin không chỉ phát huy hiệu quả trong những giai đoạn thanh khoản bùng nổ mà còn duy trì vai trò nguồn thu quan trọng ngay cả khi thị trường trầm lắng.
Tăng vốn mở rộng dư địa cho vay
Dư địa cho vay lớn không đồng nghĩa dư nợ sẽ tăng nhanh, bởi khả năng khai thác còn phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng đòn bẩy và thanh khoản thị trường.
Sau giai đoạn tăng trưởng mạnh, dư nợ cho vay ký quỹ toàn ngành đã thiết lập mặt bằng mới. Theo SHS Research, con số này đạt gần 448.000 tỷ đồng vào cuối tháng 9/2026, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, riêng quý III, dư nợ chỉ tăng 1,2% so với quý trước, cho thấy tốc độ mở rộng cho vay chậm lại trong bối cảnh thanh khoản thị trường suy yếu.
Dù vậy, dư địa mở rộng hoạt động cho vay vẫn còn đáng kể, nhất là khi nhiều công ty chứng khoán liên tục bổ sung vốn. Theo ước tính của SHS Research, vốn chủ sở hữu toàn ngành đạt khoảng 460.000 tỷ đồng vào cuối quý III/2026, trong khi tỷ lệ dư nợ margin trên vốn chủ sở hữu bình quân mới ở mức khoảng 1 lần, thấp hơn đáng kể so với giới hạn 2 lần theo quy định. Trên cơ sở đó, dư địa cho vay margin toàn ngành vẫn còn nhiều.
Dư địa này tập trung chủ yếu ở nhóm công ty chứng khoán có nền vốn lớn. Theo SHS Research, 5 doanh nghiệp dẫn đầu nắm khoảng 45% tổng dư địa cho vay toàn ngành. Trong đó, VIX, TCBS, VPS, SSI, VPBankS là những công ty có khả năng mở rộng hoạt động margin đáng chú ý.
Khả năng mở rộng cho vay không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn chủ sở hữu mà còn vào mức độ sử dụng vốn của từng doanh nghiệp. Chẳng hạn, TCBS đang dẫn đầu toàn ngành về dư nợ margin, nhưng tỷ lệ dư nợ trên vốn chủ sở hữu mới ở mức 1,15 lần. Trong khi đó, tỷ lệ này tại VIX chỉ khoảng 0,38 lần. Điều này cho thấy khả năng mở rộng dư nợ trên nền vốn hiện tại có sự khác biệt đáng kể giữa các công ty chứng khoán.
Với những doanh nghiệp còn nhiều dư địa, nền tảng vốn hiện hữu tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu vay tăng thêm khi thị trường thuận lợi. Đây cũng là cơ sở để hoạt động margin tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận.
Bên cạnh dư địa từ nguồn vốn hiện có, làn sóng tăng vốn đang tiếp tục mở rộng năng lực cho vay của ngành chứng khoán. Trong năm 2026, có 17 công ty chứng khoán lên kế hoạch tăng vốn với tổng quy mô khoảng 74.000 tỷ đồng. Trong đó, 5 doanh nghiệp gồm VPS, TCBS, VCBS, SSI và VIX chiếm khoảng hai phần ba tổng giá trị tăng vốn dự kiến.
Đến cuối quý III/2026, một số doanh nghiệp lớn như TCBS, SSI và VIX đã cơ bản hoàn tất kế hoạch tăng vốn, trong khi các công ty khác tiếp tục triển khai phương án phát hành. Việc bổ sung vốn chủ sở hữu giúp doanh nghiệp mở rộng hạn mức cho vay ký quỹ, đồng thời tăng nguồn lực cho các hoạt động kinh doanh sử dụng vốn.
Các kế hoạch tăng vốn tập trung vào nhóm công ty chứng khoán lớn có thể tiếp tục củng cố năng lực cho vay của những doanh nghiệp vốn đã sở hữu dư địa margin đáng kể. Vì vậy, cuộc đua tăng vốn không chỉ phục vụ nhu cầu mở rộng hoạt động trước mắt mà còn tạo nền tảng cho tăng trưởng cho vay trong những năm tiếp theo.
Theo SHS Research, nhu cầu tăng vốn của ngành chứng khoán dự kiến duy trì ở mức cao trong năm 2027. Tuy nhiên, khả năng huy động vốn sẽ phụ thuộc vào điều kiện thanh khoản và định giá thị trường. Những công ty có quy mô vốn lớn, được hậu thuẫn bởi các cổ đông mạnh như ngân hàng hoặc tập đoàn, được đánh giá có lợi thế hơn trong quá trình huy động nguồn lực.
Mặc dù vậy, dư địa cho vay lớn không đồng nghĩa dư nợ sẽ tăng nhanh. Khả năng khai thác nguồn lực này còn phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư và diễn biến thanh khoản thị trường. Bên cạnh đó, chi phí huy động vốn cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sinh lời của hoạt động cho vay.
Theo SHS Research, trong 9 tháng đầu năm 2026, lãi suất cho vay margin bình quân ở mức 11,3%/năm, trong khi chi phí vốn bình quân khoảng 7,2%/năm. Chênh lệch 4,1 điểm phần trăm tạo khoảng chênh lệch lãi suất tương đối thuận lợi cho hoạt động margin, nhưng hiệu quả sinh lời thực tế còn phụ thuộc vào các chi phí liên quan. Bởi vậy, các công ty chứng khoán cần cân đối giữa mục tiêu mở rộng dư nợ và hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời kiểm soát chi phí huy động trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động.
