Minh bạch, yếu tố then chốt
Năm 2025, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt gần 4,2 triệu tỷ đồng và dự kiến tăng lên 8-9 triệu tỷ đồng vào năm 2030. Quy mô nhu cầu vốn trung - dài hạn như vậy không thể chỉ dựa vào hệ thống ngân hàng, khi dư nợ tín dụng của nền kinh tế đã ở mức rất cao - hiện tương đương hơn 140% GDP. Đó là lý do vì sao Chính phủ đặc biệt chú trọng phát triển thị trường chứng khoán, với mục tiêu giá trị vốn hóa đạt 120% GDP vào năm 2028. Bên cạnh đó, trong chiến lược phát triển thị trường vốn của Chính phủ, vai trò của các nhà đầu tư tổ chức ngày càng được chú trọng, thể hiện qua mục tiêu tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP đến năm 2030 theo Đề án “Tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán” (Quyết định 3168/QĐ-BTC).
| |
| Ông Nguyễn Hoàng Linh, Kinh tế trưởng, Công ty Quản lý quỹ Vietcombank (VCBF) |
Trong bối cảnh đó, một yếu tố then chốt để thu hút và giữ chân các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp chính là mức độ minh bạch thông tin. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ hình thức, mà còn là yếu tố quyết định doanh nghiệp nào nằm trong danh sách ưu tiên của các nhà đầu tư tổ chức.
Ở góc nhìn của công ty quản lý quỹ, VCBF xem thông tin đầy đủ và đáng tin cậy là yếu tố rất quan trọng trong quy trình phân tích, định giá và ra quyết định đầu tư. Khi doanh nghiệp thiếu minh bạch hoặc công bố thông tin thiếu nhất quán - dù là số liệu tài chính, chiến lược kinh doanh, hay cấu trúc sở hữu - các chuyên viên phân tích sẽ xem đó là một loại rủi ro. Khi đó, mức chiết khấu cao hơn sẽ được áp dụng để bù đắp cho rủi ro này, đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ được định giá thấp hơn. Trong trường hợp rủi ro vượt ngưỡng chấp nhận được, doanh nghiệp thậm chí có thể bị loại khỏi danh sách xem xét đầu tư hoàn toàn, bất kể câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn đến đâu.
Bên cạnh đó, mức độ minh bạch còn là chỉ dấu quan trọng về chất lượng tư duy quản trị của ban lãnh đạo. Doanh nghiệp có chiến lược rõ ràng, hệ thống kiểm soát nội bộ tốt, sẵn sàng chia sẻ thông tin một cách thẳng thắn và trung thực sẽ xây dựng được lòng tin bền vững với các bên liên quan - từ đối tác, nhân viên đến cổ đông. Đây là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì tăng trưởng ổn định trong dài hạn. Nhiều nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp có chất lượng quản trị cao thường có xu hướng tạo ra tỷ suất sinh lợi vượt trội trong các chu kỳ thị trường khác nhau - không chỉ trong giai đoạn thuận lợi, mà còn trong giai đoạn căng thẳng, khi các doanh nghiệp này thường có khả năng chống chịu tốt trước các bất lợi bên ngoài.
Nâng hạng thị trường và bài toán thu hút dòng vốn ngoại
Tháng 4/2026, FTSE Russell chính thức xác nhận nâng hạng Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ tháng 9/2026. Đây là cột mốc quan trọng, củng cố kỳ vọng Việt Nam sẽ thu hút mạnh hơn dòng vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài trong thời gian tới.
Tuy nhiên, nâng hạng thị trường chỉ là điều kiện cần, chứ không đảm bảo dòng vốn ngoại sẽ chảy vào mạnh và bền vững. Quy mô và chất lượng của dòng vốn này sẽ phụ thuộc vào mức độ phát triển thực chất của thị trường, trong đó minh bạch thông tin là một trong những thước đo quan trọng nhất. Ngay trong quá trình đánh giá nâng hạng, “công bằng thông tin đối với nhà đầu tư” đã là tiêu chí cốt lõi của cả FTSE Russell lẫn MSCI. Bộ tiêu chí này bao phủ nhiều khía cạnh khác nhau: từ việc công bố thông tin song ngữ, minh bạch dữ liệu giao dịch theo thời gian thực, đến việc hạn chế tình trạng bất bình đẳng về thời điểm cập nhật thông tin giữa các nhóm nhà đầu tư. Nói cách khác, để được nâng hạng thành công, thị trường phải đảm bảo mọi nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, được tiếp cận thông tin bình đẳng, kịp thời và chính xác.
Cần lưu ý, việc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp chỉ là bước đầu trong hành trình nâng hạng. Theo Quyết định 2014/QĐ-TTg, Chính phủ đặt mục tiêu đáp ứng tiêu chí nâng hạng lên thị trường mới nổi của MSCI và thị trường mới nổi bậc cao của FTSE Russell vào năm 2030. Ở cấp độ thị trường này, các yêu cầu về minh bạch thông tin và quyền tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài còn khắt khe hơn rất nhiều.
Ở góc độ doanh nghiệp, việc đảm bảo thông tin công bằng là bước đệm thiết yếu để tận dụng cơ hội nâng hạng và thu hút dòng vốn ngoại. Dòng tiền sẽ không phân bổ đều, mà sẽ ưu tiên vào những doanh nghiệp công bố thông tin minh bạch, nhất quán và có chất lượng quản trị tốt. Ngược lại, những doanh nghiệp không nghiêm túc trong công bố thông tin hoặc duy trì hoạt động quan hệ nhà đầu tư một cách hình thức sẽ đối diện nguy cơ đứng ngoài làn sóng dòng vốn mới, ngay cả khi thị trường nói chung đang hưởng lợi.
Cơ hội từ dòng vốn bền vững toàn cầu
Tiêu chí ESG đang dần chuyển từ lợi thế bổ sung sang yêu cầu bắt buộc trong hoạt động đầu tư. Từ thực tế này, VCBF đã xây dựng hệ thống đánh giá chất lượng ESG và tích hợp kết quả vào quy trình ra quyết định đầu tư. Trong hệ thống đó, các tiêu chí liên quan đến chất lượng và tính nhất quán của thông tin công bố chiếm tỷ trọng đáng kể trong điểm ESG tổng thể của doanh nghiệp.
Thực hành ESG tốt còn mở ra cơ hội tiếp cận thị trường vốn nợ bền vững với các điều kiện thuận lợi hơn về lãi suất, cấu trúc và kỳ hạn. Theo Climate Bonds Initiative (CBI), thị trường trái phiếu xanh, xã hội và bền vững (GSS) tại thời điểm cuối năm 2025 đạt 6.800 tỷ USD giá trị phát hành lũy kế (chỉ tính các trái phiếu đáp ứng tiêu chuẩn của CBI). Năm vừa qua cũng đánh dấu năm thứ ba liên tiếp giá trị phát hành trái phiếu GSS vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD.
Tại Việt Nam, thị trường trái phiếu bền vững cũng ghi nhận đà tăng ấn tượng, với tổng giá trị phát hành ước đạt 19.000 tỷ đồng trong năm 2025, tăng 72% so với năm trước (theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam). Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm khoảng 3% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành và phần lớn vẫn đến từ nhóm ngân hàng thương mại, trong khi khối doanh nghiệp phi tài chính chỉ chiếm 2% giá trị phát hành trái phiếu bền vững năm vừa qua.
Có hai rào cản chính lý giải thực trạng này: một là, khung phân loại xanh quốc gia chỉ mới được ban hành theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg vào tháng 7/2025, do đó cần thêm thời gian để doanh nghiệp hiểu và áp dụng vào thực tế; hai là, khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế để phát hành trái phiếu GSS vẫn là thách thức đáng kể đối với nhiều doanh nghiệp sản xuất, do nhận thức nghiêm túc về ESG của nhóm này chỉ mới phát triển những năm gần đây và cần thời gian để hình thành cam kết cụ thể kèm theo chiến lược đáp ứng tuân thủ từ ban lãnh đạo.
Dù vậy, việc nâng chuẩn công bố thông tin và thực hành tốt ESG đã trở thành xu hướng rõ ràng, trong bối cảnh nhu cầu vốn trung - dài hạn của Việt Nam là rất lớn, trong khi thị trường vốn bền vững toàn cầu có quy mô hàng nghìn tỷ USD đang tìm kiếm cơ hội ở các thị trường mới nổi có câu chuyện tăng trưởng xanh. Thị trường chứng khoán Việt Nam cũng đã cho thấy tín hiệu tích cực theo xu hướng này, khi số lượng doanh nghiệp niêm yết có báo cáo phát triển bền vững riêng biệt đã tăng gấp 3 lần trong 5 năm, từ 14 doanh nghiệp năm 2021 lên 42 doanh nghiệp năm 2025. Dù con số này còn khiêm tốn so với hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết trên ba sàn chứng khoán, 42 doanh nghiệp nói trên sẽ đóng vai trò tiên phong, đặt ra chuẩn mực tham chiếu và dần kéo cả thị trường dịch chuyển theo, qua đó củng cố nền tảng thu hút dòng vốn dài hạn một cách bền vững hơn.