Trong thời đại bùng nổ mạng xã hội, nhà đầu tư đứng trước ma trận thông tin
Thông tin - nền tảng hình thành niềm tin
Có một thời, trên thị trường chứng khoán, nhiều nhà đầu tư tin rằng lợi thế lớn nhất không nằm ở khả năng phân tích doanh nghiệp, hay đọc báo cáo tài chính, mà ở việc sở hữu thông tin “mà người khác chưa biết”. Những câu chuyện về “tin nội bộ”, “tin mật”, “người quen lãnh đạo”, “đại gia sắp thâu tóm”, “doanh nghiệp sắp có biến”… từng xuất hiện dày đặc trong các cuộc trò chuyện của giới đầu tư. Nhiều quyết định mua, bán cổ phiếu được đưa ra không phải dựa trên dữ liệu kinh tế - tài chính hay phân tích, mà dựa trên niềm tin rằng mình đang nắm giữ một lợi thế thông tin so với phần còn lại của thị trường.
Chị Thanh Bích (phường Yên Hòa, Hà Nội) kể, gần 20 năm trước, chị có khoản đầu tư vào một cổ phiếu ngân hàng trên thị trường OTC theo lời rỉ tai “đây là cơ hội đặc biệt mà không phải ai cũng mua được”. Nhiều năm sau, khoản đầu tư ấy không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Một lần khác, chị quyết định mua cổ phiếu chỉ vì nghe tin doanh nghiệp sắp được một nhà đầu tư lớn mua lại. Điều trớ trêu là ngay cả người điều hành doanh nghiệp kia cũng không biết đến thông tin ấy…
Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế, những câu chuyện như vậy không chỉ là bài học của riêng một nhà đầu tư, chúng phản ánh cả một giai đoạn phát triển của thị trường chứng khoán - khi thông tin còn phân tán, thiếu minh bạch và bất cân xứng giữa các chủ thể tham gia thị trường.
Khác với các thị trường tài sản khác, thị trường cổ phiếu phản ánh kỳ vọng tương lai và đặc biệt nhạy cảm với thông tin. Giai đoạn thị trường chứng khoán mới đi vào vận hành, số lượng doanh nghiệp niêm yết còn ít, tiêu chuẩn công bố thông tin chưa hoàn thiện, hoạt động phân tích đầu tư sơ khai, trong khi kinh nghiệm và hiểu biết của nhà đầu tư về thị trường tài chính còn hạn chế, các kênh thông tin cũng chưa phát triển như ngày nay. Trong môi trường đó, các tin đồn, “tin rỉ tai” có nhiều “đất sống”.
Sau hơn hai thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước tiến dài về mọi mặt, từ quy mô thị trường, hàng hóa, số lượng nhà đầu tư, cơ chế vận hành thị trường, trong đó có các quy định về công bố thông tin cũng như trình độ của nhà đầu tư. Từ chỗ được xem là lợi thế riêng của một nhóm nhà đầu tư, thông tin ngày càng được nhìn nhận như nền tảng để hình thành niềm tin thị trường.
Các quỹ đầu tư, các tổ chức tài chính hay những nhà đầu tư dài hạn không đặt cược hàng trăm tỷ đồng vào những thông tin không thể kiểm chứng. Điều họ cần là khả năng tiếp cận thông tin đầy đủ, minh bạch và công bằng. Đó cũng là lý do các thị trường tài chính phát triển đều dành sự quan tâm đặc biệt cho công bố thông tin, chuẩn mực kế toán, kiểm toán, quản trị doanh nghiệp và các cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.
Vai trò của thiết chế thông tin
Trên thị trường vốn, mọi khoản đầu tư đều là một quyết định đặt niềm tin vào tương lai. Nhà đầu tư bỏ vốn vào một doanh nghiệp khi họ tin rằng doanh nghiệp đó sẽ thực hiện đúng những gì đã cam kết, tin rằng những con số được công bố phản ánh đúng thực tế và thị trường vận hành trên những nguyên tắc công bằng. Ngược lại, khi niềm tin không còn, nhà đầu tư sẽ rút lui. Điều đó có thể thấy rõ qua những cổ phiếu có thông tin tốt, được thị trường kỳ vọng tăng trưởng tích cực trong tương lai thu hút được dòng tiền. Ngược lại, khi doanh nghiệp đó xuất hiện thông tin tiêu cực, đặc biệt liên quan tới quản trị (như chậm công bố báo cáo kiểm toán, lãnh đạo sai phạm bị truy tố…), cổ phiếu bị bán tháo.
Đó là lý do thông tin có ý nghĩa vượt xa phạm vi của một công cụ hỗ trợ đầu tư. Thông tin không tạo ra của cải vật chất theo nghĩa trực tiếp, nhưng nó giúp nhà đầu tư nhận diện đâu là cơ hội, đâu là rủi ro và đâu là nơi xứng đáng để dòng tiền tìm đến. Nói cách khác, thông tin là cơ chế giúp thị trường phân bổ nguồn lực.
Ở góc độ đó, thông tin không chỉ ảnh hưởng tới quyết định đầu tư, mà còn tác động tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.
Trong thời đại bùng nổ thông tin, nhà đầu tư có thể dễ dàng tiếp cận nhiều thông tin vĩ mô, về thị trường, doanh nghiệp, cùng các báo cáo phân tích, các góc nhìn của phía chuyên gia, nhưng mặt tiêu cực là họ cũng ở trong ma trận thông tin, nơi tồn tại không ít thông tin giả, tin sai sự thật.
Nếu như hai thập kỷ trước, nhà đầu tư phải chật vật tìm kiếm dữ liệu, thì ngày nay họ có thể tiếp cận một lượng thông tin khổng lồ chỉ trong vài phút. Nhưng càng nhiều thông tin, nhu cầu kiểm chứng càng trở nên quan trọng. Một tin đồn có thể lan truyền rất nhanh, nhưng không thể thay thế những dữ liệu đã được xác thực.
Đó cũng là lý do vai trò của các thiết chế thông tin ngày càng được đề cao. Từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp niêm yết, tổ chức kiểm toán, các đơn vị phân tích độc lập cho tới báo chí, tất cả đều góp phần hình thành môi trường thông tin của thị trường vốn. Mỗi chủ thể giữ một vai trò khác nhau, nhưng cùng hướng tới một mục tiêu chung: giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở để đưa ra quyết định, đồng thời góp phần để thị trường vận hành trên nền tảng của niềm tin thay vì tin đồn.
