Phát triển khu công nghiệp xanh dần trở thành điều kiện bắt buộc. Ảnh: Lê Toàn
Khi “bền vững” trở thành điều kiện then chốt
Ông Hieda Shunsuke - Trưởng Ban Cố vấn khu công nghiệp sinh thái, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) cho biết, từ năm 2027, các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang EU cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quyền con người và lao động, nếu không sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi thị trường này. EU đang thắt chặt các quy định bền vững, đòi hỏi minh bạch về chuỗi cung ứng. Điều này tạo áp lực lớn, buộc doanh nghiệp phải quản lý rủi ro toàn diện, bảo đảm an toàn lao động.
Ngoài ra, theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (có hiệu lực từ tháng 8/2025), các dự án khu công nghiệp không đáp ứng tiêu chuẩn phân loại xanh sẽ bị hạn chế trong việc tiếp cận nguồn vốn, giấy phép và các cơ chế ưu đãi.
Theo chuyên gia JICA, việc đặt cơ sở trong khu công nghiệp sinh thái đóng vai trò như một “hộ chiếu vàng”, giúp duy trì tính liên tục trong thương mại với các đối tác EU và nhóm khách hàng cấp 1 toàn cầu. Đây không chỉ là vấn đề tuân thủ, mà còn bảo đảm vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cao cấp.
Ông David Jackson - Tổng giám đốc AvisonYoung Việt Nam nhận định, phát triển khu công nghiệp xanh không còn đơn thuần là lợi thế cạnh tranh, mà dần trở thành điều kiện bắt buộc. Các yêu cầu về phát thải carbon, năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, tái chế và báo cáo ESG (môi trường - xã hội - quản trị doanh nghiệp) ngày càng được các tập đoàn đa quốc gia siết chặt. Điều này thúc đẩy quá trình tái cấu trúc các khu công nghiệp hiện hữu, chuyển đổi sang mô hình khu công nghệp sinh thái, khu công nghiệp tuần hoàn và Net Zero. Chủ đầu tư nào không theo kịp xu hướng này sẽ gặp khó trong thu hút khách thuê chất lượng cao và duy trì tỷ lệ lấp đầy dài hạn.
Tại TP.HCM, trong bối cảnh quỹ đất phát triển mới ngày càng hạn chế, Thành phố cũng chuyển trọng tâm từ mở rộng nguồn cung sang nâng cấp và tái cấu trúc các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng hiện đại và bền vững, đồng thời tích cực thúc đẩy mô hình khu công nghiệp xanh và khu công nghiệp sinh thái, gắn với mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn và lộ trình Net Zero thông qua cải thiện hiệu quả sử dụng đất, ứng dụng công nghệ sạch, giảm phát thải và nâng cao tiêu chuẩn hạ tầng môi trường. Do vậy, nhiều khu công nghiệp lâu đời được định hướng chuyển đổi dần từ mô hình sản xuất truyền thống sang các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao, logistics, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ công nghệ cao.
Trước những bất ổn địa chính trị ngày càng gia tăng, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, ông David Jackson cho hay, dòng vốn vào Việt Nam từ khu vực này hiện chiếm tỷ trọng nhỏ, nên rủi ro rút vốn không đáng kể. Trọng tâm vẫn là các nhà đầu tư châu Á quen thuộc như Singapore, Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, Hàn Quốc và tăng cường thu hút nhà đầu tư từ Âu Mỹ.
“Căng thẳng địa chính trị buộc các nhà sản xuất và xuất khẩu phải siết chặt an ninh chuỗi cung ứng, nhưng đây cũng là cơ hội để các khu công nghiệp Việt Nam nâng cấp chuẩn vận hành. Vì vậy, xu hướng xanh và bền vững trong bất động sản công nghiệp sẽ không chậm lại. Ngược lại, đó là điều kiện thúc đẩy sự thay đổi để giữ chân dòng vốn chất lượng cao và dòng vốn xanh trong dài hạn”, ông David Jackson nhấn mạnh.
Cùng góc nhìn, ông John Michael Campbell - Giám đốc Bộ phận Dịch vụ bất động sản công nghiệp, Savills Việt Nam cho hay, các mô hình khu công nghiệp sinh thái đã chứng minh tính hiệu quả về chi phí, vận hành và giảm phát thải. Khi các tiêu chuẩn môi trường, yêu cầu cấp phép và kỳ vọng ESG của nhà đầu tư quốc tế được nâng cao, yếu tố bền vững không còn mang tính hình thức, mà trở thành điều kiện then chốt để bảo đảm khả năng thu hút khách thuê trong giai đoạn phát triển mới.
Đại diện Savills nhận định, năm 2026 sẽ mang ý nghĩa bản lề đối với thị trường công nghiệp Việt Nam khi triển vọng sản xuất cải thiện, môi trường đầu tư ổn định và hệ thống kết nối, từ cảng biển, năng lượng đến hạ tầng số… được củng cố rõ nét hơn. Quá trình chuyển đổi này đánh dấu sự dịch chuyển từ tăng trưởng dựa trên chi phí sang năng lực hệ thống, trong đó các yếu tố hạ tầng, năng lượng và dữ liệu vận hành đồng bộ để phục vụ các ngành sản xuất có tiêu chuẩn ngày càng cao.
Làm thế nào để đạt chuẩn sinh thái?
Ông Bùi Minh Trí - Trưởng Ban quản lý Các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi xanh, giảm phát thải và phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn trở thành xu hướng tất yếu trên toàn cầu. Các tiêu chuẩn mới trong thương mại và đầu tư quốc tế ngày càng gắn chặt với yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính, giảm dấu chân carbon và phát triển bền vững. Tại TP.HCM, Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 được lựa chọn thí điểm mô hình khu công nghiệp sinh thái. Đến nay, dự án đã hoàn thành giai đoạn 1 với nhiều kết quả tích cực.
“Chúng tôi đã tiếp nhận hồ sơ và đang xin ý kiến các bộ, ngành liên quan làm cơ sở thẩm định, tham mưu UBND Thành phố công nhận đây là khu công nghiệp sinh thái đầu tiên của TP.HCM, dự kiến hoàn thành trong quý I/2026”, ông Trí nói.
Khu công nghiệp Phú Mỹ 3 có tổng diện tích 999 ha, là khu công nghiệp chuyên sâu duy nhất tại Việt Nam được thành lập dựa trên thỏa thuận hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và Nhật Bản vào tháng 12/2014, mục đích thu hút các dự án công nghiệp lớn, công nghệ cao từ các tập đoàn toàn cầu. Tính đến nay, Phú Mỹ 3 đã thu hút được 51 dự án với tổng vốn đầu tư 7 tỷ USD, tỷ suất đầu tư trung bình đạt 9-10 triệu USD cho mỗi héc-ta đất công nghiệp.
Về phía chủ đầu tư, bà Lương Thị Thanh Thảo - Trưởng Phòng Quản lý môi trường, Trưởng Trạm xử lý nước thải, Công ty cổ phần Thanh Bình Phú Mỹ thông tin, Khu công nghiệp Phú Mỹ 3 đã đầu tư trạm điện với hạ tầng ngầm hóa bảo đảm năng lượng ổn định; trạm cung cấp khí công nghiệp đến tận hàng rào nhà máy và trạm xử lý nước thải tập trung công suất lớn với chất lượng đầu ra luôn đảm bảo cột A; tích hợp với cảng cạn Phú Mỹ và hệ thống kho bãi hóa chất để tối ưu vận hành cho các ngành chuyên sâu, hướng tới mục tiêu giảm phát thải CO2 vào năm 2050.
Ngoài ra, Phú Mỹ 3 cũng đã xây dựng hệ thống quản lý và giám sát thông minh, hoạt động thông qua trung tâm điều hành tập trung, cho phép thu thập và phân tích dữ liệu theo thời gian thực về tiêu thụ điện, nước, nước thải và phát thải CO2 của từng doanh nghiệp. Các kết quả cụ thể từ nền tảng số này ghi nhận 9 mô hình cộng sinh công nghiệp về chia sẻ chất thải và hạ tầng dùng chung, có 24 doanh nghiệp tham gia báo cáo và áp dụng sản xuất sạch hơn.
Chia sẻ kinh nghiệm phát triển dự án, bà Trần Huyền Yên Phương - Phó giám đốc Ban Hoạch định chiến lược - Công ty cổ phần IDICO cho hay, tại Khu công nghiệp Phú Mỹ 2, thách thức lớn nhất là dự án này đã vận hành được 20 năm, nên việc triển khai các sáng kiến mới trên nền tảng hạ tầng cũ mà không làm gián đoạn sản xuất của khách thuê là một bài toán khó. IDICO đã hợp tác với JICA để hỗ trợ triển khai các giải pháp thông minh như lắp đặt đồng hồ đo thông minh để giám sát và tối ưu hóa sử dụng điện, nước..., đồng thời nghiên cứu mô hình tái sử dụng nước thải để hướng tới quản trị tài nguyên bền vững hơn.
“Tất cả những bài học kinh nghiệm từ Phú Mỹ 2 đang được IDICO áp dụng vào dự án Khu công nghiệp Vinh Quang tại Hải Phòng. Đây là một trong những dự án đầu tiên tại Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt phát triển theo mô hình khu công nghiệp sinh thái ngay từ giai đoạn lập quy hoạch”, bà Phương cho biết và thông tin thêm, Khu công nghiệp Vinh Quang mới thực hiện khảo sát động thổ vào đầu tháng 1/2026 và dự kiến ra mắt thị trường năm 2027 với các đặc điểm nổi bật như tỷ lệ diện tích cây xanh và mặt nước chiếm tới 28% tổng diện tích dự án; hệ thống cấp điện ngầm và các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả; tích hợp nhà ở xã hội ngay trong khu công nghiệp…
