Cuộc sàng lọc lớn mở màn cho giai đoạn mới
Từ ngày 1/7, thị trường tài sản số châu Âu chính thức bước sang một giai đoạn mới khi mọi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ tiền mã hóa tại Liên minh châu Âu (EU) bắt buộc phải hoạt động theo giấy phép của Quy định về Thị trường Tài sản Mã hóa (MiCA). Sau 18 tháng chuyển tiếp, bộ khung pháp lý đầu tiên dành riêng cho lĩnh vực crypto tại châu Âu đã đi vào thực thi đầy đủ, mở ra cuộc sàng lọc lớn nhất từ trước đến nay đối với ngành.
Theo danh sách mới nhất của Cơ quan Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA), chỉ có 244 doanh nghiệp được cấp phép hoạt động trên toàn EU. Trong khi đó, dữ liệu của VASPnet cho thấy có tới 1.738 doanh nghiệp không còn đủ điều kiện tiếp tục cung cấp dịch vụ từ đầu tháng 7 nếu chưa hoàn tất thủ tục cấp phép.
Khoảng cách rất lớn giữa số doanh nghiệp được cấp phép và số đơn vị phải rời thị trường phản ánh cách tiếp cận thận trọng của EU. Mục tiêu của MiCA không chỉ là bảo vệ nhà đầu tư mà còn thiết lập một khuôn khổ thống nhất cho toàn bộ thị trường gồm 27 quốc gia thành viên, thay thế tình trạng mỗi nước áp dụng một quy định riêng như trước đây.
Các chuyên gia cho rằng quá trình này sẽ thúc đẩy làn sóng sáp nhập và tái cấu trúc trong ngành khi nhiều doanh nghiệp nhỏ buộc phải bán lại hoạt động hoặc chuyển giao khách hàng cho những tổ chức đã được cấp phép.
Ông Joseph Borg, đối tác tại WH Partners ước tính, châu Âu có thể giảm từ khoảng 3.000 nhà cung cấp dịch vụ tài sản tiền điện tử đã đăng ký xuống chỉ còn 300 hoặc 400 công ty theo quy định của MiCA - một quy mô rất phù hợp với các cơ quan quản lý.
Tuy nhiên, khi MiCA vừa bước vào giai đoạn thực thi đầy đủ, EU đã bắt đầu chuẩn bị cho vòng sửa đổi đầu tiên. Nguyên nhân không nằm ở việc đạo luật thất bại, mà bởi thị trường tài sản số đã thay đổi nhanh hơn nhiều so với dự báo khi MiCA được xây dựng.
| |
Stablecoin trở thành tâm điểm
Khi Ủy ban châu Âu bắt đầu xây dựng MiCA cách đây khoảng sáu năm, trọng tâm của các nhà làm luật là thiết lập khuôn khổ quản lý đối với các sàn giao dịch và tài sản mã hóa giao ngay. Stablecoin khi đó vẫn là một phân khúc nhỏ và chưa được xem là nhân tố có thể làm thay đổi hệ thống tài chính. Ba năm sau khi MiCA có hiệu lực, cục diện đã đảo chiều.
Theo DeFiLlama, quy mô thị trường stablecoin toàn cầu hiện đạt khoảng 311 tỷ USD, trong đó khoảng 310 tỷ USD là các đồng tiền neo theo USD. Các stablecoin gắn với euro và các đồng tiền khác cộng lại vẫn chưa chiếm tới 0,5% thị phần.
Những con số này phản ánh thực tế đồng USD đang mở rộng ảnh hưởng sang lĩnh vực tài sản số nhanh hơn nhiều so với đồng euro. Đây cũng là lý do khiến EU khởi động cuộc tham vấn sửa đổi MiCA, dự kiến kéo dài đến tháng 9 năm nay, trong tiến trình được giới chuyên môn gọi là "MiCA 2.0".
Đối với Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), sự phổ biến của các stablecoin neo theo USD đặt ra rủi ro không nhỏ đối với khả năng điều hành chính sách tiền tệ trong khu vực đồng euro. Vì vậy, ECB nhiều năm qua vẫn ưu tiên phát triển đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) thay vì khuyến khích stablecoin do khu vực tư nhân phát hành. Tuy nhiên, quan điểm này đang dần thay đổi.
Theo ông John Orchard, Chủ tịch Viện Tiền tệ Kỹ thuật số thuộc OMFIF, giới hoạch định chính sách châu Âu bắt đầu nhìn nhận stablecoin như một công cụ thanh toán và chuyển tiền hiệu quả nếu được quản lý phù hợp. Điều này cho thấy EU đang chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu mang tính phòng thủ sang tìm kiếm một mô hình vừa kiểm soát rủi ro, vừa không bỏ lỡ cơ hội phát triển tài chính số.
Khoảng cách với Mỹ và sức ép phải thay đổi
Động lực thúc đẩy MiCA 2.0 không chỉ đến từ sự phát triển của stablecoin mà còn từ những thay đổi trong chính sách của Mỹ. Sau khi Đạo luật GENIUS được thông qua, Mỹ đã xây dựng khung pháp lý riêng cho stablecoin với các quy định được đánh giá là linh hoạt hơn so với MiCA. Khác biệt lớn nhất nằm ở cơ chế quản lý tài sản bảo chứng.
Theo MiCA, phần lớn tài sản dự trữ phải được đưa trở lại hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, quy định của Mỹ cho phép các tổ chức phát hành nắm giữ dự trữ dưới dạng tín phiếu Kho bạc Mỹ (T-bills) - loại tài sản có tính thanh khoản cao và được coi là chuẩn an toàn trên thị trường tài chính.
Sự khác biệt này được cho là khiến các nhà phát hành stablecoin tại châu Âu gặp bất lợi, bởi EU chưa có một thị trường trái phiếu chính phủ thống nhất có quy mô và tính thanh khoản tương đương Mỹ.
Theo ông John Orchard, Ủy ban châu Âu đang xem xét khả năng nới lỏng một số yêu cầu về dự trữ, cho phép đầu tư nhiều hơn vào công cụ thị trường tiền tệ của chính phủ nhằm nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp châu Âu. Nếu được thông qua, thay đổi này sẽ giúp các doanh nghiệp châu Âu thu hẹp phần nào khoảng cách cạnh tranh với các đối thủ tại Mỹ.
Song song đó, EU cũng kỳ vọng thúc đẩy sự phát triển của các stablecoin phát hành trong nội khối nhằm tăng cường vai trò của đồng euro trong nền kinh tế số.
Một trong những sáng kiến đáng chú ý là Qivalis – liên minh gồm nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính châu Âu đang phát triển stablecoin neo theo euro. Với lợi thế là các thành viên đều hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng, Qivalis có khả năng đáp ứng ngay các yêu cầu về dự trữ theo MiCA hiện hành, qua đó được kỳ vọng trở thành nền tảng để EU xây dựng một hệ sinh thái stablecoin "nội địa" đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần của bài toán. Thách thức lớn hơn nằm ở việc làm sao vừa bảo đảm an toàn tài chính, vừa không làm mất đi đặc tính xuyên biên giới vốn là giá trị cốt lõi của tài sản số.
Cân bằng giữa quản lý và đổi mới
Một trong những vấn đề gây tranh luận nhiều nhất là mô hình stablecoin đa phát hành, trong đó một đồng tiền có thể được phát hành bởi nhiều pháp nhân tại các khu vực pháp lý khác nhau nhưng vẫn lưu thông như một tài sản thống nhất. USDC của Circle là ví dụ tiêu biểu.
Theo bà Catarina Veloso, Giám đốc quản lý rủi ro của Notabene, ý tưởng ban đầu của Ủy ban châu Âu là tạo điều kiện cho mô hình này phát triển, song đã vấp phải sự phản đối từ ECB và một số cơ quan quản lý vì lo ngại rủi ro đối với hệ thống tài chính.
Bà Veloso cho rằng nếu áp đặt các rào cản địa lý quá chặt chẽ, các nhà phát hành có thể phải tạo ra những phiên bản stablecoin riêng cho từng khu vực, làm giảm đáng kể tính thanh khoản và khả năng lưu thông toàn cầu của loại tài sản này. Điều đó đi ngược lại một trong những lợi thế lớn nhất của công nghệ blockchain là khả năng giao dịch xuyên biên giới gần như tức thời.
Không chỉ stablecoin, MiCA 2.0 còn mở ra cuộc tranh luận về mô hình giám sát thị trường tài sản số trong tương lai.
Hiện nay, giấy phép MiCA được cấp bởi cơ quan quản lý của từng quốc gia thành viên và có hiệu lực trên toàn EU. Tuy nhiên, một số ý kiến đề xuất chuyển dần quyền giám sát sang ESMA nhằm thống nhất việc thực thi quy định trong toàn khối.
Những người ủng hộ cho rằng cách tiếp cận này sẽ hạn chế sự khác biệt trong quá trình áp dụng luật giữa các quốc gia, đồng thời tạo sân chơi bình đẳng hơn cho doanh nghiệp.
Ngược lại, nhiều chuyên gia cảnh báo việc tập trung toàn bộ quyền lực vào một cơ quan có thể làm gia tăng thủ tục hành chính, giảm tính linh hoạt của các thị trường tài chính địa phương và kéo dài quá trình cấp phép cho doanh nghiệp.
Theo ông Denzel Walters, đại diện công ty giao dịch tài sản số B2C2 tại Luxembourg, điều quan trọng không phải là quyền quản lý thuộc về cơ quan quốc gia hay cấp châu Âu, mà là xây dựng được một khuôn khổ đủ minh bạch để doanh nghiệp có thể phát triển bền vững và mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.
Nếu MiCA phiên bản đầu tiên tập trung bảo vệ nhà đầu tư và thống nhất khung pháp lý, thì MiCA 2.0 hướng tới mục tiêu cân bằng giữa quản lý rủi ro và năng lực cạnh tranh. Kết quả cuộc tham vấn kéo dài đến tháng 9 sẽ định hình cách EU quản lý stablecoin và thị trường tài sản số trong giai đoạn tiếp theo.