Đã có quy chuẩn thì không cần thiết ràng buộc bằng điều kiện kinh doanh
Tuần qua, trong Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6, Phụ lục 4 về Danh mục Ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư (Dự thảo).
Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Dự thảo bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, đồng thời thay thế Danh mục Ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư năm 2025, trên cơ sở kế thừa danh mục đã được quy định tại Nghị quyết số 6617/2026/NQ-CP của Chính phủ (cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi của 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025).
Trên cơ sở đề xuất của Bộ Công thương, danh mục này tiếp tục cắt giảm thêm 2 ngành, nghề, gồm “hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam” và “hoạt động dầu khí”.
Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nhấn mạnh, mặc dù Dự án luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, nhưng các nội dung sửa đổi có phạm vi tác động rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và môi trường đầu tư kinh doanh. Do đó, cần bổ sung đánh giá các tác động chính sách ở mức độ phù hợp đối với các chính sách được đề xuất, tổng hợp, giải trình đầy đủ ý kiến của các đối tượng chịu tác động, rà soát kỹ bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
“Cần bảo đảm việc cắt giảm thực chất, nhưng không làm giảm yêu cầu quản lý cần thiết, phát sinh rủi ro khác hoặc không thể khắc phục trong thực tiễn”, ông Mãi lưu ý.
Báo cáo thêm sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội đóng góp ý kiến, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, những điều kiện kinh doanh chủ yếu tập trung vào những ngành, nghề ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, sức khỏe, đạo đức, môi trường, luật chuyên ngành đã có các quy chuẩn, điều kiện đảm bảo được rồi, thì không cần thiết phải ràng buộc bằng điều kiện kinh doanh nữa, mà bằng điều kiện cụ thể. Ví dụ, với ngành nghề kinh doanh nước sạch, Bộ Xây dựng phải ban hành quy chuẩn thế nào là nước sạch để đảm bảo đủ điều kiện vận hành, đưa vào khai thác, đảm bảo không ảnh hưởng đến sức khỏe.
Nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết ban hành luật, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên lưu ý, đối với việc bãi bỏ ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, cần đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro, yêu cầu quản lý nhà nước và khả năng kiểm soát bằng các công cụ thay thế, nhất là đối với các lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và quản lý tài sản công.
“Kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện kinh doanh, nhưng chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác làm giảm hiệu lực cải cách và gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, như ý kiến của Chủ tịch Quốc hội”, ông Diên nhấn mạnh.
Thay đổi tư duy từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển
Cùng do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo, Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao.
Theo tờ trình, lần sửa đổi này tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực hiện hải quan số; chuyển đổi quy định về chứng từ trong bộ hồ sơ hải quan từ dạng “chứng từ điện tử” sang dạng “thông điệp dữ liệu điện tử” để phục vụ vận hành hải quan số; bãi bỏ các điều kiện đối với đại lý làm thủ tục hải quan và nhân viên đại lý làm thủ tục hải quan.
Dự thảo kéo dài thời hạn lưu trữ hàng hóa gửi tại kho ngoại quan, địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS); bãi bỏ thủ tục xin gia hạn nhằm tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp. Dự thảo cũng giảm thiểu chế độ báo cáo của doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý.
Cùng với đó là hợp nhất thủ tục kiểm tra sau thông quan tại trụ sở của người khai hải quan và doanh nghiệp; điều chỉnh thời hạn kiểm tra sau thông quan và gia hạn từ 10 ngày làm việc lên tối đa 20 ngày, bãi bỏ các quy định không còn phù hợp liên quan tới “kho bảo thuế” và công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế…
Thẩm tra sơ bộ, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cơ bản tán thành việc bỏ quy định về điều kiện kinh doanh đối với đại lý làm thủ tục hải quan để bảo đảm phù hợp với Luật Đầu tư. Thường trực cơ quan thẩm tra đề nghị quy định Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ công tác quản lý, trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ xây dựng quy trình, thủ tục để quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hậu kiểm.
Quy định về kết nối, chia sẻ dữ liệu kiểm tra chuyên ngành thông qua Cơ chế một cửa quốc gia cũng được Thường trực cơ quan thẩm tra tán thành. Tuy nhiên, Chính phủ được đề nghị tiếp tục nghiên cứu đổi mới mô hình kiểm tra chuyên ngành theo hướng cơ quan hải quan là đầu mối thống nhất trong tiếp nhận, điều phối và thực hiện kiểm tra chuyên ngành; trước mắt có thể triển khai thí điểm tại một số địa bàn, trên cơ sở đánh giá hiệu quả để hoàn thiện cơ chế, góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại.
Đánh giá rất cao công tác chuẩn bị dự án luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý, sửa Luật Hải quan lần này không chỉ để sửa quy trình, mà phải thay đổi tư duy quản lý từ tiền kiểm sang quản lý rủi ro, từ quản lý hồ sơ sang quản lý dữ liệu, từ quản lý hành chính sang phục vụ phát triển.
“Với thuế, hải quan hiện nay, thúc đẩy tuân thủ tự nguyện là vấn đề quan trọng nhất”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề cập “điểm nhấn” của lần sửa đổi này, đó là thể chế hóa quản lý tuân thủ. “Cơ chế của Luật Hải quan hiện hành là doanh nghiệp là ‘đối tượng bị kiểm tra, giám sát’, lần này sửa lại là ‘đối tác tự nguyện tuân thủ, được cơ quan hải quan hỗ trợ, nâng cao năng lực quản lý’, doanh nghiệp rất phấn khởi”, Chủ tịch Quốc hội đánh giá.
Báo cáo thêm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, quá trình xây dựng luật đã đảm bảo việc lấy dữ liệu làm nền tảng, quản lý rủi ro là phương thức quản lý chủ đạo và tạo cơ sở pháp lý để ứng dụng công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới trong toàn bộ quy trình quản lý nhà nước về hải quan.
“Sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua theo quy trình một kỳ họp tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất được tổ chức trong tháng 8/2026”, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận.
Không đặt ra các thủ tục biến tướng
Tại Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, Chính phủ đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh, như cắt giảm điều kiện cấp giấy phép sử dụng tần số (Luật Tần số vô tuyến điện); bãi bỏ, đơn giản hóa điều kiện cấp phép và tích hợp phương án thành kế hoạch kinh doanh, kỹ thuật, bãi bỏ quy định điều kiện hoạt động dịch vụ đăng ký, duy trì tên miền (Luật Viễn thông); bãi bỏ thủ tục hành chính về gia hạn, thay đổi giấy phép kinh doanh dịch vụ tin cậy (Luật Thương mại điện tử).
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị rà soát kỹ để có thể tiếp tục cắt giảm các quy định, quy trình, thủ tục, điều kiện đầu tư kinh doanh cần bãi bỏ, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp và người dân. “Kiên quyết xóa bỏ tư duy ‘không quản được thì cấm’ hoặc đặt ra các thủ tục biến tướng”, Phó chủ tịch Quốc hội nói.