Đại biểu Lê Minh Nam (đoàn TP. Cần Thơ)
Chiều 12/8, tiếp chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất - Quốc hội khoá XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.
Các luật được sửa đổi, bổ sung gồm: Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Tài nguyên nước, Luật Thủy lợi, Luật Khí tượng thủy văn, Luật Đê điều.
Ba định hướng xuyên suốt của dự thảo Luật gồm: Đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính cho chủ tịch UBND cấp tỉnh; Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thay cơ chế cấp phép bằng cơ chế tự công bố; Kéo dài thời gian hiệu lực và đơn giản hóa việc gia hạn nhiều loại giấy phép, giấy chứng nhận.
Vẫn còn dư địa để tiếp tục cắt giảm ngay trong dự án Luật
Đại biểu Lê Minh Nam (đoàn TP. Cần Thơ) đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ khi sửa đổi đồng thời 10 luật nhằm tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vẫn còn dư địa để tiếp tục cắt giảm ngay trong dự án Luật, nhất là trong bối cảnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, số hóa, liên thông và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước đang được đẩy mạnh.
Theo đại biểu đoàn Cần Thơ, đối với những thủ tục mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu hoặc có thể khai thác dữ liệu liên thông để xác thực, kiểm tra thì cần mạnh dạn chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp giấy tờ sang cơ chế cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu để giải quyết.
“Nếu xác định được thủ tục, điều kiện có thể cắt giảm hoặc kiểm soát được rủi ro thì cắt bỏ sớm ngày nào sẽ giúp giảm bớt gánh nặng tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp ngày đó”, ông Nam kiến nghị.
Dẫn một số trường hợp để cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, đại biểu đề nghị mở rộng cơ chế miễn giấy phép nhập khẩu phân bón đối với hàng mẫu phục vụ nghiên cứu khoa học, khảo nghiệm có khối lượng ít nếu có thể kiểm soát bằng dữ liệu hải quan hoặc khai báo điện tử; nghiên cứu khả năng cấp chứng nhận điện tử một lần, tích hợp cơ sở dữ liệu đối với giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi; hay cấp, cấp lại giấy chứng nhận hành nghề xử lý vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật bằng phương thức điện tử khi hết hạn...
Không chỉ cắt giảm trong Luật, đại biểu Lê Minh Nam đề nghị rà soát cả thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đang được quy định tại các nghị định, thông tư vì cho rằng một số thủ tục ở văn bản dưới luật có thể được cắt giảm và thay thế bằng các biện pháp quản lý như hậu kiểm, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Ông đề nghị việc sửa luật cần được thực hiện đồng bộ với việc rà soát, xử lý các văn bản hướng dẫn thi hành, tránh tình trạng luật đã cải cách nhưng thủ tục vẫn tiếp tục tồn tại ở các văn bản dưới luật.
Cũng quan tâm tới vấn đề này, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) đề nghị: không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin Nhà nước đã có, tránh tình trạng pháp luật đã đơn giản hóa nhưng người dân, doanh nghiệp vẫn phải kê khai, nộp lại thông tin.
 |
Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) |
Muốn vậy, đại biểu cho rằng, các hệ thống kỹ thuật, cơ sở dữ liệu và quyền khai thác dữ liệu của địa phương phải được chuẩn bị đồng bộ.
“Vấn đề quan tâm không phải là cắt được bao nhiêu thủ tục, mà sau khi cắt thì Nhà nước quản lý bằng công cụ nào. Đối với những lĩnh vực có nguy cơ tác động trực tiếp đến sản xuất, sức khỏe cộng đồng và môi trường, việc giảm tiền kiểm thì phải thiết lập được cơ chế hậu kiểm tương ứng", ông Ân nói.
Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng rủi ro thấp thì mạnh dạn cắt giảm, rủi ro cao thì thủ tục có thể giảm nhưng công cụ quản lý không được buông lỏng. Mỗi điều kiện kinh doanh, thủ tục bãi bỏ cần được xác định phương thức quản lý thay thế, cơ quan chịu trách nhiệm và dữ liệu phục vụ hậu kiểm, không tạo ra giấy phép con hoặc các điều kiện khác.
Cải cách thực chất đi kèm với kiểm soát rủi ro
Để bảo đảm hiệu quả quản lý khi phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, đại biểu Lê Minh Nam đề nghị bảo đảm 4 nguyên tắc: Giảm chi phí và gánh nặng tuân thủ nhưng không làm giảm mức độ tuân thủ pháp luật và hiệu lực quản lý nhà nước; cắt giảm tiền kiểm phải đi cùng tăng cường hậu kiểm; giảm hồ sơ, giấy tờ phải đi cùng quản lý bằng dữ liệu; phân quyền mạnh hơn phải đi cùng cơ chế kiểm soát nguồn lực và kiểm soát rủi ro tốt hơn.
Ông Nam cũng đề nghị chủ động chuẩn bị các công cụ quản lý để sẵn sàng thực hiện ngay khi luật có hiệu lực. Trong đó, công tác hậu kiểm cần được thực hiện theo phương pháp tiếp cận trọng yếu, dựa trên đánh giá rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải, đồng thời cần có chế tài xử lý đủ mạnh khi phát hiện sai phạm để tăng tính răn đe, hạn chế việc lợi dụng cơ chế thông thoáng để trục lợi chính sách hoặc vi phạm pháp luật.
Đánh giá chung, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) cho rằng dự thảo Luật cho thấy những cải cách thực chất được cử tri và cộng đồng doanh nghiệp mong đợi, có ý nghĩa thiết thực đối với các địa phương nông nghiệp.
Cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ trong lĩnh vực này không chỉ giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nông dân mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) |
Tuy nhiên, theo đại biểu, cần nhất quán quan điểm “cởi trói nhưng không buông lỏng, tạo thuận lợi nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro”.
Với việc phân cấp mạnh hơn cho địa phương, đại biểu đề nghị phải bảo đảm nguồn nhân lực chuyên môn, trang thiết bị, đào tạo và hướng dẫn nghiệp vụ kịp thời; đồng thời xây dựng quy trình, tiêu chuẩn quốc gia thống nhất để tránh tình trạng mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau, gây bất bình đẳng hoặc phát sinh cơ chế xin - cho.
Đối với lĩnh vực cây trồng và chăn nuôi, đại biểu kiến nghị khi chuyển từ tiền kiểm sang tự công bố và hậu kiểm đối với giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi, cần tăng cường hậu kiểm thực chất.
"Đây là những vật tư có tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng nông sản, sức khỏe cộng đồng và thu nhập của nông dân. Đề nghị quy định rõ trách nhiệm, chế tài đủ sức răn đe đối với trường hợp tự công bố sai sự thật", bà Yến Nhi nhấn mạnh và đề nghị bố trí nguồn lực cho hậu kiểm; thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc và công khai thông tin tự công bố trên cổng thông tin điện tử để người dân, hiệp hội cùng tham gia giám sát.
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo Luật và dự thảo văn bản quy định chi tiết đã quy định các phương thức quản lý thay thế tương ứng với từng điều kiện, thủ tục được bãi bỏ hoặc phân quyền theo hướng thống nhất với các quy định thanh tra, kiểm tra và gắn với đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối cơ sở dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính.
 |
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng |
Đối với các ý kiến đề nghị khi phân quyền phải tính toán đến năng lực của địa phương, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, điều chỉnh.
“Mặc dù đã có trong luật và các quy định có liên quan, tuy nhiên chúng tôi cũng thấy rằng khi phân cấp, ủy quyền thì tại địa phương tồn tại 3 vấn đề. Đó là cơ sở vật chất, đội ngũ và quy trình hướng dẫn.
Đối với quy trình hướng dẫn và đội ngũ thì Bộ có thể hỗ trợ được. Còn với cơ sở vật chất thì cơ bản các tỉnh hiện nay chủ động. Nếu thiếu kinh phí thì sẽ báo cáo với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để thực hiện theo Luật Đầu tư công”, ông Hùng nói.
